Watchkeeper WK450 – brytyjski, bezzałogowy aparat latający (UAV – Unmanned Aerial Vehicle) opracowany na bazie izraelskiego Hermesa 450.
Historia Geneza thumb|left|BAE Systems Phoenix Do niedawna podstawowym typem bezzałogowego aparatu latającego wojsk lądowych Wielkiej Brytanii był BAE Systems Phoenix. Samolot ten jednak trapiony był licznymi problemami technicznymi i nie spełniał wszystkich stawianych przed nim wymagań. 31 marca 2008 roku aparaty zostały ostatecznie wycofane z arsenałów Wielkiej Brytanii. W przeprowadzonym w 1998 roku Strategicznym Przeglądzie Obronnym, opierając się na doświadczeniach zebranych po zakończeniu zimnej wojny i konfliktach w jakich brały udział od tego czasu brytyjskie siły zbrojne, nakreślono nowy kierunek zmian, w którym powinna podążać brytyjska armia. Siły przystosowane do wzięcia udziału w pełnoskalowym konflikcie z armiami państw Układu Warszawskiego powinny zmienić swoją strukturą w kierunku sił ekspedycyjnych. W tego typu strukturze, niebagatelną rolę odgrywa szybkie, elastyczne i skuteczne rozpoznanie. Doświadczenia zebrana podczas eksploatacji Phoenixa zaowocowały uruchomieniem dwóch nowych programów pozyskania bezzałogowych aparatów latających mającym sprostać nowym oczekiwaniom – Sender i Spectator. Sender miał charakteryzować się zasięgiem rzędu 30 km, działać na szczeblu batalionu, być wyposażonym w głowicę elektrooptyczną a w wersji rozszerzonej, być zdolnym do wykrywania min i systemów walki elektronicznej. Z kolei Spectator, miał być zdolny do głębokiego rozpoznania rzędu 150 km i realizowania misji na szczeblu dywizji. Miał posiadać bogatsze wyposażenie rozpoznawcze, pozwalające na realizację zadania w gorszych warunkach atmosferycznych. W skład wyposażenia miały wchodzić systemy elektrooptyczne oraz radar z syntetyczną aperturą. Wstępne plany zakładały pozyskanie obydwu aparatów w 2008 roku. Do wzięcia udziału w programie Sender zaproszono firmy Aérospatiale-Matra, Bell Textron, GKN Westland, Hunting, Thomson-CSF, , Matra BAe Dynamics, Northrop Grumman, Lockheed Martin, Raytheon, TRW Inc. Jednak już w 2000 roku oba programy połączono w jeden o kryptonimie Watchkeeper.
Projekt thumb|left|Hermes 450 Program budowy nowego bezzałogowego samolotu rozpoznawczego Watchkeeper zakładał zbudowanie systemu zdolnego do realizacji szerokiego spektrum działań. Chociaż głównym odbiorcom miały zostać siły lądowe, to przewidziano realizacje misji na rzecz pozostałych rodzajów sił zbrojnych. Lotnictwa, celem oceny zniszczeń lub wskazywania celów oraz marynarki - realizacja zadań patrolowych w strefie przybrzeżnej. Już w 2000 roku, brytyjskie Ministerstwo Obrony przyznało fundusze na realizację prac studialnych czterem podmiotom. Były to Lockheed Martin, który rozpoczął prace nad EADS Eagle i Meggitt Spectre 3, Northrop Grumman z ADS 95 Ranger i RQ-8A Fire Scout, BAE z RQ-1 Predator i RQ-7 Shadow oraz Thomson Racal Defence z izraelskimi Elbit Hermes 450 i Elbit Hermes 180. W 2001 roku zrewidowano oczekiwania względem wejścia do służby nowej konstrukcji, przesuwając termin na 2005 rok i 2007 rok jako datę osiągnięcia pełnej gotowości operacyjnej. W 2002 roku, w ramach fazy oceny propozycji, Ministerstwo Obrony przyznało kolejne środki na prowadzenie dalszych prac dotychczasowym uczestnikom aby w 2003 roku wybrać dwóch finalistów programu, firmy Northrop Grumman razem ze szwajcarskim RUAGiem AG z bezzałogowym śmigłowcem RQ-8A i aparatem ADS 95 Ranger oraz Thales UK, który wraz z izraelskim Elbitem zaproponowali samoloty Hermes 450 i mniejszy Hermes 180. Podczas międzynarodowych pokazów lotniczych w Farnborough w lipcu 2004 roku ogłoszono zwycięzcę konkursu, którym został Thales UK. 4 sierpnia 2005 roku Ministerstwo Obrony Wielkiej Brytanii podpisało kontrakt na produkcję systemu ISTAR (Intelligence, Surveillance, Target Acquisition and Reconnaissance czyli wywiad, obserwacja, kierowanie ogniem, rozpoznanie), którego głównym komponentem został bezzałogowy aparat latający Watchkeeper WK450. Kompleks ISTAR - Watchkeeper wchodzi w skład brytyjskiego systemu sieciocentrycznego pola walki (Network Enabled Capability - NEC). W kwietniu 2005 roku zrezygnowano z włączenia do programu Watchkeeper mniejszego z samolotów Elbita, Hermesa 180. Zamiast tego zapadła decyzja o takim zmodyfikowaniu większego Hermesa 450 aby mógł on przenosić ładunek w dwóch oddzielnych komorach, realizując również zadania pierwotnie przeznaczone dla mniejszego samolotu. Takie rozwiązanie zmniejszało również koszty całego projektu. 28 października 2005 roku Thales UK oraz Elbit Systems powołały spółkę UAV - Tactical Systems w celu opracowania, testowania i produkcji nowego aparatu. W czerwcu 2007 roku sprecyzowano wymagania jakie musi spełniać nowy bezzałogowy aparat. W porównaniu z bazowym Hermesem 450 nowy samolot miał przenosić więcej niż jeden typ czujników, zastosowany został system autonomicznego startu i lądowania Magic Atol, zwiększeniu uległ zapas paliwa, zabudowano instalacje odladzającą skrzydła, wzmocniono podwozie, uproszczono procedury eksploatacji i obsługi W 2005 roku Thales zaprezentował podstawowy zestaw czujników jaki miał się znaleźć na pokładzie aparatu. Zaplanowano wykorzystanie elektrooptycznej głowicy obserwacyjnej CoMPASS, którą w późniejszym okresie mogła zastąpić nowsza głowica FLIR 380HDc EO/IR oraz radar Thales I-Master. W swój dziewiczy lot Watchkeeper wzniósł się 16 kwietnia 2008 roku na Megido w północnym IzraeluDziewiczy lot Watchkeeper'a, „Nowa Technika Wojskowa”, nr 6 (2008), s. 6, . Od czerwca 2009 do sierpnia tego samego roku trwały testy mające sprawdzić funkcjonowanie całego aparatu w locie. łącza wymiany danych, automatycznego startu i lądowania, pracy systemów kontroli lotów, oprogramowania naziemnej stacji kontroli misji, systemów rozpoznania. 10 kwietnia 2010 roku doszło do pierwszego lotu samolotu w brytyjskiej przestrzeni powietrznej (lub 14 kwietnia 2010 rokuLeszek A. Wieliczko, Modernizacja lotnictwa wojskowego Wielkiej Brytanii, „Nowa Technika Wojskowa”, nr 3 (2026), s. 62-73, ). W sierpniu 2011 roku podczas przeprowadzonego testu długotrwałości lotu aparat utrzymywał się w powietrzu przez 14 godzin i osiągnął maksymalny pułap lotu 4300 metrów. Wielka Brytania zamówiła 54 aparaty oraz 15 naziemnych stanowisk kontroli lotu (w tym 13 liniowych i dwie przeznaczono do celów szkoleniowych)Watchkeeper WK450, „Raport”, nr 11 (2011), s. 12, Jan Wortak, Thales Watchkeeper, „Nowa Technika Wojskowa”, nr 10 (2017), s. 64-71, .
W 2014 roku Thales rozpoczął promocję aparatu w Polsce, nie ograniczając się tylko do potencjalnej sprzedaży samego aparatu ale będąc również przygotowanym na współpracę naukowo techniczną z polskimi firmami zaangażowanymi w budowę bezzałogowych samolotówMaciej Szopa, Thales proponuje Polsce Watchkeepera, „Lotnictwo”, nr 6 (2014), s. 16-18, .
Służba 5 marca 2014 roku WK450 został oficjalnie przyjęty na uzbrojenie. Początkowo WK450 miały się znaleźć na stanie dwóch pułków, 32nd Regiment Royal Artillery oraz 47th Regiment Royal Artillery. Pierwszy z nich, miał duże doświadczenie w wykorzystywaniu Phoenixów jak również izraelskich Hermesów 450. Te drugie znalazły się w brytyjskiej służbie z powodu ograniczeń jakim podlegały Phoenixy, nie radzące sobie w trudnym terenowo, wysokogórskim i gorącym klimacie Afganistanu. Nie mając jeszcze dostępu do Watchkeepera, w ramach podpisanej w 2007 roku umowy, wypożyczono aparaty Hermes 450. Program ich użycia otrzymał nazwę Lydian. Aparaty znalazły się w linii już w miesiąc po zawarciu umowy, początkowo w Iraku a w sierpniu 2007 roku w Afganistanie. 29 września 2014 roku, brytyjskie Ministerstwo Obrony ogłosiło, iż aparat został wysłany do Afganistanu gdzie w ramach 43 Battery, 47 Regiment Royal Artillery stacjonującego w Camp Bastion, ma wspierać działania brytyjskich żołnierzy podczas działań w tym krajuBritish Army's Watchkeeper Deployed to Afghanistan, „Air Forces Monthly”, nr 11 (2014), s. 8, . Również w marcu 2014 roku, brytyjski wojskowy nadzór lotniczy (Military Aviation Authority) oraz jego cywilny odpowiednik (Civil Aviation Authority), wydały pozwolenie na wykonywanie przez aparat lotów w kontrolowanej przestrzeni powietrznej Wielkiej Brytanii. WK450 był pierwszym aparatem bezzałogowym w Europie, który uzyskał tego typu pozwoleniePiotr Abraszek, Watchkeeper w Polsce, „Nowa Technika Wojskowa”, nr 6 (2014), s. 58-59, . 29 września 2014 roku, brytyjskie Ministerstwo Obrony poinformowała, iż znajdujący się w Afganistanie aparat, wykonał pierwsze loty operacyjneDebiut Watchkeepera w Afganistanie, „Nowa Technika Wojskowa”, nr 10 (2014), s. 6, . Głównym zadaniem samolotów w Afganistanie były misje związane ze wsparciem operacji wycofywania sił brytyjskich z tego kraju. Do Afganistanu przerzucono trzy aparaty, które przeprowadziły 27 misji. W 2015 roku przeprowadzono strategiczny przegląd obronny mający na celu ocene kondycji stanu brytyjskich sił zbrojnych oraz wskazanie głównych kierunków, w których miały one zmierzać. Jednym z wniosków płynących z audytu była decyzja o przeniesieniu wszystkich samolotów WK450 do jednego pułku 47th Regiment Royal Artillery. Z kolei w 32nd Regiment Royal Artillery znalazły się inne bezzałogowe aparaty latające używane w brytyjskiej armii, amerykańskie Lockheed Martin Desert Hawk. W lutym 2019 roku, brytyjskie Ministerstwo Obrony oficjalnie potwierdziło, iż 30 listopada 2018 roku, aparaty WK450 osiągnęły pełną gotowość operacyjną. Wstępnie planowano osiągnąć ten etap na początku 2018 roku, seria katastrof w jakich wziął udział WK450 wydłużyły czas prób w locie, czego efektem było opóźnienieFOC declared for Watchkeeper UAS, „Air Forces Monthly”, nr 4 (2019), s. 9, . Tym niemniej formalne dopuszczenie do służby operacyjnej nastąpiło w kwietniu 2019 roku.
W 2022 roku planowano utrzymanie samolotów w służbie aż do 2042 roku, jednak w listopadzie 2024 roku, Ministerstwo Obrony poinformowało, że z powodu oszczędności, maszyny zostaną wycofane do marca 2025 roku. W październiku 2025 roku, poinformowano o wydłużeniu czasu służby do marca 2027 roku.
Potencjał eksportowy Na odbywającym się w dniach 19 - 25 czerwca 2017 roku Międzynarodowym Salonie Lotniczym w Paryżu Thales poinformował, iż doszedł do porozumienia z Polską Grupą Zbrojeniową w sprawie zaoferowania Wojsku Polskiemu aparatu Watchkeeper w ramach programu o kryptonimie „Gryf”, pozyskania taktycznych BSP średniego zasięgu. Maszyny pozyskanie w ramach programu Gryf”, miałyby być zdolne do realizacji zadań rozpoznawczo-bojowych na szczeblu związku taktycznego oraz do wykonywania misji uderzeniowych, niszczenia wykrytych i zidentyfikowanych celów za pomocą przenoszonego kierowanego i niekierowanego uzbrojenia. Porozumienie przewiduje daleko posuniętą polonizację bezzałogowca sięgającą 70% oraz w przyszłości, udział polskich zakładów przemysłowych w produkcji elementów systemu skierowanych na rynki trzecieMichał Gajzler, Tomasz Kwasek, Szymon Tetera, Salon Le Bourget 2017, „Lotnictwo”, nr 7-8 (2017), s. 15–30, Tomasz Kwasek, Salon Le Bourget 2017, „Nowa Technika Wojskowa”, nr 7 (2017), s. 64-68, . Polski Plan Modernizacji Technicznej na lata 2013-2022 zakładał pozyskanie sześciu klas bezzałogowych systemów powietrznych. Jedną z klas miał reprezentować bezzałogowy aparat średniego zasięgu, zdolny do prowadzenia rozpoznania w misji o promieniu 200 km oraz przenoszenia niekierowanego uzbrojenia. Plan zakładał pozyskanie tuzina zestawów "Gryf", w skład każdego miały wchodzić cztery bezzałogowe aparaty. Pierwotne plany zakładały podpisanie umowy w drugiej połowie 2016 roku a rok później uruchomione zostaną dostawy. Całość dostaw miała zostać zrealizowana do 2022 rokuTomasz Kwasek, Bezzałogowe systemy powietrzne na Międzynarodowych Salonie Przemysłu Obronnego w Kielcach, „Lotnictwo”, nr 12 (2016), s. 58-65, .