Zakłady Mechaniczne „Tarnów” S.A. – założone w 1917 przedsiębiorstwo przemysłu obronnego z Tarnowa, należące do Grupy Kapitałowej Polskiej Grupy Zbrojeniowej. Specjalizuje się w projektowaniu i produkcji zdalnie sterowanych modułów uzbrojenia, broni wsparcia piechoty, w tym moździerzy i granatników, karabinów maszynowych oraz karabinów wyborowych, a także systemów obrony przeciwlotniczej i rozwiązań przeznaczonych do zwalczania bezzałogowych statków powietrznych.

Historia W latach 1917–1945 thumb|37 mm armata przeciwlotnicza wz. 1939 (61-K) Początki zakładów sięgają 1914, kiedy to zaczęto organizować w Tarnowie warsztaty naprawcze taboru kolejowego, uruchomione w 1917. Pierwsze połączenie kolejowe (linia łącząca Tarnów z Krakowem i Dębicą) miasto uzyskało w 1856. Na początku XX wieku Tarnów był już ważnym węzłem kolejowym Galicji. Wzrost znaczenia transportu kolejowego oraz fakt, że po wybuchu I wojny światowej Tarnów stał się miastem przyfrontowym, przez który przechodziły kolejowe transporty wojskowe, zrodził potrzebę zorganizowania w mieście warsztatów kolejowych.

W 1917 uruchomiono warsztaty naprawcze taboru kolejowego, początkowo zajmujące się naprawą wagonów towarowych, a następnie osobowych. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości warsztaty zostały rozbudowane, wchodziły w skład Polskich Kolei Państwowych, zostały największym zakładem miasta. W latach 30. XX w. były drugim (po Państwowej Fabryce Związków Azotowych) co do liczby zatrudnionych osób pracodawcą w powiecie. Podczas okupacji niemieckiej warsztaty dalej prowadziły swoją działalność, zwiększając zatrudnienie do 4500 osób. W 1944 Niemcy wywieźli wyposażenie, a to, czego nie udało się wywieźć, zostało zniszczone.

Okres powojenny thumb|ZU-23-2 SZ PRL Po wojnie zakład został odbudowany. Pod koniec lat 40. XX wieku Zakłady Naprawcze Parowozów i Wagonów Nr 4 zatrudniały 2500 osób. W 1951 na mocy porozumienia między Ministerstwem Kolei a Ministerstwem Przemysłu Ciężkiego zakłady naprawcze zostały przeniesione do resortu przemysłu ciężkiego i przemianowane na Zakłady Mechaniczne Tarnów. W 1952 rozpoczęto tworzenie zaplecza technicznego i wdrożono nowe technologie mające służyć produkcji uzbrojenia i sprzętu wojskowego.

Pierwszym licencyjnym sprzętem wojskowym, którego produkcję uruchomiono w Tarnowie, była 37 mm armata przeciwlotnicza wz. 1939 (61-K) z celownikiem AZP-37-1. Kolejnym produktem zakładów były 37 mm działka lotnicze N-37D, montowane w samolotach produkowanych na licencji w PZL-WSK Mielec, MiG-15 (Lim-1), MiG-15bis (Lim-2) i MiG-17F (oraz ich odmianach). W drugiej połowie lat 50. XX w. nastąpił spadek produkcji na rzecz wojska, zakłady zaczęły szukać innych możliwości produkcji. Uruchomiono wówczas produkcję tokarek, narzędzi do obróbki skrawaniem i obrabiarek, które znalazły szerokie zastosowanie w przemyśle cywilnym – ten profil produkcji utrzymuje się do dzisiaj.

Pod koniec lat 50. XX wieku nastąpił ponowny wzrost produkcji wojskowej. W Tarnowie produkowane były wówczas 57 mm armaty przeciwlotnicze S-60, podwozia dla moździerzy i urządzeń radiolokacyjnych, karabin maszynowy KPWT dla transporterów opancerzonych SKOT. W połowie lat 60. XX w. produkcja wojskowa ponownie spadła, a zakład skupił się na obrabiarkach i urządzeniach chłodniczych. Kontrolę nad zakładem przejęło Zjednoczenie Przemysłu Obrabiarek i Narzędzi Ponar; oficjalna nazwa brzmiała wówczas Zakłady Mechaniczne Ponar – Tarnów. W 1970 powrócono w Tarnowie do produkcji na rzecz wojska. W 1971 z zakładów wydzielono Ośrodek Badawczo Rozwojowy Sprzętu Mechanicznego, którego zadaniem miało być prowadzenie prac nad modernizacją i rozwojem uzbrojenia przeciwlotniczego. W 1972 uruchomiono produkcję armaty przeciwlotniczej ZU-23-2 i karabinu maszynowego 12,7 mm DSzKM. Produkowano również wyroby własnej myśli technicznej – opracowaną w Wojskowym Instytucie Technicznym Uzbrojenia 23 mm lufę wkładkową wz. 67 i jej ulepszoną wersję wz. 73 do 100 mm armat czołgowych T-55, a w 1979 armatę morską ZU-23-2M Wróbel. Pod koniec lat 70. XX w. uruchomiono produkcję karabinu maszynowego NSW oraz jego podstawy czołgowej. Ostatnimi licencyjnymi produktami produkowanymi w Tarnowie były lufy i części do armat morskich 25 mm 2M-3 i 2M-3M i 30 mm AK-230M oraz części mechaniczne do celownika peryskopowego samobieżnej haubicy 2S1 Goździk.

thumb|Karabin wyborowy Bor Od lat 80. XX wieku zakłady produkują sprzęt krajowy lub modernizują wyroby licencyjne. W 1982 rozpoczęto produkcję automatycznej wyrzutni granatów łzawiących AWGŁ-3, której odbiorcą było Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. Jednym z największych wyzwań technologicznych dla tarnowskich zakładów było uruchomienie produkcji przeciwlotniczych zestawów artyleryjsko-rakietowych ZU-23-2MR Wróbel II. Przemiany lat 80. XX w., rozpad ZSRR, a w konsekwencji spadek zamówień na sprzęt wojskowy spowodowały ponowny wzrost znaczenia produkcji cywilnej – rozpoczęto produkcję obrabiarek sterowanych numerycznie.

W latach 90. XX w. kontynuowano modernizację produkowanego sprzętu, ale impulsem do wzrostu znaczenia militarnej części produkcji było przystąpienie Polski do NATO w 1999 roku. Rozpoczęto przystosowywanie produkowanego uzbrojenia do strzelania nową natowską amunicją, między innymi przystosowano granatnik rodziny Pallad do strzelania 40 mm pociskiem. Nowymi produktami były karabiny maszynowe rodziny UKM-2000 skonstruowane na bazie licencyjnego PKM, którego produkcję przeniesiono do Tarnowa w 2003 roku z HCP z Poznania. W tym okresie w zakładach rozwijano także nowe konstrukcje broni strzeleckiej, w tym karabin wyborowy Bor i wielkokalibrowy karabin wyborowy Tor, a także prototypowy granatnik automatyczny GA-40.

thumb|Prototyp ZSSP-35 na targach MSPO2011 Tarnowskie zakłady poza produkcją zajmują się również działalnością usługową, taką jak: cięcie blach techniką laserową, gięcie blach stalowych, rur i prętów, usługi spawalnicze, hartowanie, wyżarzanie i nawęglanie elementów stalowych, usługi galwaniczne i w zakresie obróbki skrawaniem.

W 2002 powstała Grupa Kapitałowa Bumar, w której skład weszły tarnowskie zakłady. W 2010 dostarczyły elementy do polskiego lekkiego czołgu Anders. 2 lipca 2012 z Zakładami Mechanicznymi „Tarnów” S.A. został połączony Ośrodek Badawczo Rozwojowy Sprzętu Mechanicznego Sp. z o.o. w Tarnowie. Od 2015 Zakłady Mechaniczne „Tarnów” S.A. są członkiem Polskiej Grupy Zbrojeniowej.

Rozwój po 2015 roku W listopadzie 2016 Inspektorat Uzbrojenia podpisał z konsorcjum PGZ-PILICA, w którego skład weszły Polska Grupa Zbrojeniowa, Zakłady Mechaniczne „Tarnów”, PCO i PIT-Radwar, umowę na dostawę sześciu przeciwlotniczych systemów rakietowo-artyleryjskich PSR-A Pilica. Zakłady Mechaniczne „Tarnów” zostały integratorem systemu w ramach konsorcjum. 30 listopada 2023 zakończono dostawy wszystkich sześciu zamówionych systemów.

28 kwietnia 2023 zawarto umowę wykonawczą na dostawę 22 przeciwlotniczych systemów rakietowo-artyleryjskich na potrzeby zestawów Pilica+. Umowa obejmuje 16 nowych systemów PSR-A Pilica, w tym jeden szkoleniowy, oraz uzupełnienie sześciu systemów zamówionych w 2016 o nowe elementy. Zakłady Mechaniczne „Tarnów” pełnią funkcję integratora technicznego konsorcjum PGZ-PILICA+. W sierpniu 2025 Ministerstwo Obrony Narodowej informowało, że zestawy Pilica+ są montowane w tarnowskich zakładach oraz że ZMT uczestniczą także w realizacji programów obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej Narew i Wisła.

thumb|System zwalczania bezzałogowych statków powietrznych ZMT z WLKM kal. 12,7 mm na pojeździe Legwan 4x4, prezentowany podczas MSPO 2026 W październiku 2025 Zakładom Mechanicznym „Tarnów” przyznano 309,6 mln zł z Funduszu Inwestycji Kapitałowych na rozbudowę potencjału produkcyjno-serwisowego i badawczo-rozwojowego. Projekt obejmuje m.in. zakup nowych maszyn i urządzeń, budowę i rozbudowę hal produkcyjnych oraz pomieszczeń laboratoryjnych i badawczo-rozwojowych. Rozbudowana infrastruktura ma służyć m.in. realizacji dostaw ZSMU A3 i A3B, systemu zwalczania bezzałogowych statków powietrznych, programu Ottokar Brzoza i programu Narew. 29 grudnia 2025 w Tarnowie podpisano umowę na realizację projektu inwestycyjnego; MON podało, że w jego ramach mają powstać nowe hale produkcyjne, magazynowe i serwisowe, a istniejące obiekty mają zostać zmodernizowane.

30 stycznia 2026 Zakłady Mechaniczne „Tarnów” zostały wskazane jako jeden z polskich dostawców zaangażowanych w realizację systemu antydronowego SAN. Program przewiduje dostawę 18 modułów bateryjnych obejmujących łącznie 52 plutony ogniowe i 18 plutonów dowodzenia, a wartość zamówienia określono na około 15 mld zł netto. W lutym 2026 podczas testów w Zielonce po raz pierwszy zaprezentowano fragment bojowego użycia SAN, obejmujący m.in. system zwalczania bezzałogowych statków powietrznych wykorzystujący opracowany przez ZMT WLKM kal. 12,7 mm na podwoziu Legwan Long.

W latach 2023–2026 przedsiębiorstwo uczestniczyło w międzynarodowym projekcie badawczym Combat Unmanned Ground System (CUGS), poświęconym rozwojowi bezzałogowych systemów lądowych. Wśród polskich partnerów projektu znalazły się także Wojskowa Akademia Techniczna, Łukasiewicz–PIAP i Akademia Sztuki Wojennej. W ramach projektu bezzałogową platformę lądową THeMIS firmy Milrem Robotics zintegrowano ze zdalnie sterowanym modułem uzbrojenia ZSMU A3C ZMT; podczas prób sprawdzano m.in. strzelanie ostrą amunicją, prowadzenie ognia w ruchu i działanie w trudnym terenie. Podczas MSPO 2026 ZMT i Milrem Robotics podpisały porozumienie dotyczące wspólnego rozwoju i produkcji bezzałogowych pojazdów lądowych wyposażonych w systemy uzbrojenia ZMT oraz wspólnego oferowania ich odbiorcom w Polsce i za granicą.

Wybrane produkty thumb|Karabin maszynowy UKM-2000 System Broni Modułowej MWS-15 – kal. .223 Remington, 5,56×45 mm NATO i .300 BLK. System Broni Modułowej MWS-25 – kal. .308 Winchester, 7,62×51 mm NATO i 6,5 Creedmoor. System Broni Modułowej MWS-38 – kal. .338 Lapua Magnum (8,6×70 mm). Powtarzalny karabin wyborowy Bor kal. .308 Winchester (7,62×51 mm NATO). Powtarzalny karabin wyborowy ALEX-338 kal. .338 Lapua Magnum (8,6×70 mm). Wielkokalibrowe karabiny wyborowe WKW Tor i ZMT WKW .50 kal. 12,7×99 mm (.50 BMG). Uniwersalne karabiny maszynowe UKM-2000P, UKM-2020S i UKM-2000C kal. 7,62×51 mm NATO. Wielkokalibrowe karabiny maszynowe WKM-B kal. 12,7×99 mm (.50 BMG) oraz NSW Utios kal. 12,7×108 mm. Wielolufowy karabin maszynowy WLKM kal. 12,7 mm, wykorzystywany także jako efektor kinetycznego systemu zwalczania bezzałogowych statków powietrznych w programie SAN. Granatnik RGP-40. Lekkie moździerze LM-60D, LMP-2017 kal. 60 mm i LMC-2021 kal. 60,7 mm. Armaty przeciwlotnicze i zestawy rakietowo-artyleryjskie ZUR-23-2KG Jodek-G, ZU-23-2CP oraz ZU-23-2MR Wróbel II. Przeciwlotniczy system rakietowo-artyleryjski PSR-A Pilica, którego ZMT jest integratorem w ramach konsorcjum PGZ-PILICA. Elementy systemu Pilica+; ZMT pełnią funkcję integratora technicznego konsorcjum PGZ-PILICA+. Samobieżny przeciwlotniczy zestaw artyleryjsko-rakietowy ZSU-23-4MP Biała. Zdalnie sterowane moduły uzbrojenia ZSMU A3, ZSMU A3B, ZSMU A3C, ZSMU A3K i ZSMU A5. ZSMU A3C zintegrowano z bezzałogową platformą THeMIS w projekcie CUGS, a ZSMU A3K zaprezentowano premierowo podczas MSPO 2026 na pojeździe Legwan 4x4. Kryta mobilna strzelnica ćwiczebna w kontenerach 40 ft HC. Lekki obserwacyjno-obronny kontener LOOK.

Galeria

Projekty badawczo-rozwojowe ZSSP-35 – demonstrator technologii zdalnie sterowanego systemu przeciwlotniczego kal. 35 mm, opracowany w 2011 we współpracy Wojskowej Akademii Technicznej, PIT-Radwar i Zakładów Mechanicznych „Tarnów”. Combat Unmanned Ground System (CUGS) – międzynarodowy projekt badawczy realizowany od 8 maja 2023 do 8 maja 2026 z udziałem ZMT, dotyczący bezzałogowych systemów lądowych. Integracja bezzałogowej platformy THeMIS ze zdalnie sterowanym modułem uzbrojenia ZSMU A3C; rozwiązanie poddano próbom obejmującym m.in. strzelanie w ruchu i działanie w trudnym terenie.