Spichrze w Bydgoszczy – zabytkowe budynki magazynowe w Bydgoszczy w strefie staromiejskiej nad Brdą.
Położenie Spichrze w Bydgoszczy znajdują się w większości na nabrzeżach rzeki Brdy i Młynówki. Kilka z nich zachowało się ponadto w głębi miasta lokacyjnego.
Przeznaczenie Spichrze wykorzystywano niegdyś do magazynowania produktów rolnych oraz spożywczych, transportowanych drogą wodną do Gdańska, oraz Kanałem Bydgoskim do Berlina.
Historia thumb|left|Gotyckie piwnice Białego Spichlerza (XV w.) Obecność Spichlerzy zbożowych w Bydgoszczy związana jest z istotną rolą miasta w handlu spławnym (wiślanym) z Gdańskiem. Żegluga rzeczna była w staropolskiej Bydgoszczy jedną z najważniejszych dziedzin gospodarki i jedną z przyczyn rozwoju miasta w wiekach XV-XVII. Spław drewna na Brdzie wzmiankowano już w XIV wiekuGierszewski Stanisław: Wisła w dziejach Polski: Gdańsk: Wydawnictwo Morskie: 1982, s. 29., od początku XV wieku istnieją zapisy o spławie zboża z Bydgoszczy do GdańskaGierszewski Stanisław: Wisła w dziejach Polski: Gdańsk: Wydawnictwo Morskie: 1982, s. 28., a w wieku XVI miasto należało do największych ośrodków handlu spławnego w RzeczypospolitejW 1579 r. dowóz towarów do Gdańska z Bydgoszczy stanowił 71% całości dostaw mieszczańskich z ziem Korony – za: Gierszewski Stanisław: Wisła w dziejach Polski: Gdańsk: Wydawnictwo Morskie: 1982, s. 74.. Ocenia się, że w II połowie XVI wieku, co dziesiąty mieszkaniec miasta był gospodarczo związany ze spławem wiślanymBiskup Marian red.: Historia Bydgoszczy. tom I do roku 1920. PWN Warszawa-Poznań 1991. , s. 185., a bogaci kupcy zbożowi piastowali najważniejsze stanowiska w samorządzie miejskim. Istniały dwa bractwa trudniące się handlem spławnym (bardzo rzadkie w miastach koronnych): szyprów, założone w 1487 r. oraz sterników i pomagrów (1591 r., ok. 80 członków)Guldon Zenon, Kabaciński Ryszard: Szkice z dziejów dawnej Bydgoszczy (XVI-XVIII wiek). Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Bydgoszcz 1975..
W 1579 r. w rejestrze komory wiślanej w Białej Górze zanotowano 225 statków z Bydgoszczy, na ogólną liczbę statków 1391Natomiast w roku 1588 zarejestrowano 187 statków z Bydgoszczy na ogólną liczbę statków na Wiśle 2204.. Wynika z tego, że w tym roku co szósty statek zdążający do Gdańska miał swój port macierzysty w Bydgoszczy. W XVI-XVII wieku przy porcie miejskim istniała stocznia rzeczna, w której naprawiano szkuty oraz spichlerze o trudnej do ustalenia liczbie.
Kronikarze bernardynów bydgoskich, a za nim również burmistrz Wojciech Łochowski na początku XVII wieku pisali:
Spichlerze użytkowane na obu nabrzeżach Brdy były własnością mieszczan, ale nie wszystkie, gdyż niektóre z nich należały do szlachty, gdańszczan, czy też biskupstwa gnieźnieńskiego.
Po rozbiorach Polski rola handlowa Bydgoszczy nie zmalała. Co prawda handel wiślany uległ ograniczeniu, ale w zamian powstała nowa droga wodna Wisła-Odra przez Kanał Bydgoski, Noteć i Wartę. W Bydgoszczy powstał Węzeł Wodny, wykorzystywany przez następne 200 lat dla transportu towarowego. W związku z tym w latach 1772–1800 powstało w Bydgoszczy szereg nowych spichlerzy, które w części zachowały się do dzisiaj.
Budynki stojące z reguły na nabrzeżach Brdy oraz na Wyspie Młyńskiej, początkowo służyły do magazynowania produktów spożywczych i rolnych, przeładowywanych ze statków i barek. Po 1851 r. coraz większe znaczenie posiadał transport kolejowy, wobec czego spichrze nad Brdą w większym stopniu wykorzystywano do magazynowania wyrobów kamionkowych, szkła, porcelany, wyrobów bednarskich i spożywczych.
Zmniejszenie liczby budynków magazynowych w Bydgoszczy przyniosły czasy okupacji hitlerowskiej w latach 1939–1945. W 1940 r. rozebrano spichlerz stojący naprzeciw wyspy św. Barbary, zaś w styczniu 1945 r. w wyniku ostrzału spaleniu uległ cały kompleks spichlerzy królewskich w zakolu Brdy. Ocalałe z pożogi wojennej obiekty spełniały rolę gospodarczą do lat 60. XX wieku. W 1960 r. w wyniku pożaru utracono dwa spichlerze w kompleksie nad Brdą, a pozostałe trzy przeznaczono na cele muzealne i administracyjne. W 1975 r. Muzeum Okręgowemu przekazano natomiast dwa obiekty na Wyspie MłyńskiejSpichlerz Biały i Czerwony wraz z 3 innymi budynkami..
Dzisiaj szachulcowe spichlerze stanowią symbol Bydgoszczy nawiązujący do tradycji handlowej miasta, związanej z żeglugą śródlądową.
Charakterystyka Większość spichlerzy bydgoskich zbudowano w konstrukcji szachulcowej.
Spichlerz holenderski Jest położony nad Brdą, przy ul. Grodzkiej. Zbudowany został przed 1793 r. W 1964 r. został zaadaptowany na siedzibę Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz Przedsiębiorstwo Imprez Artystycznych Estrada. Po remoncie przeprowadzonym w latach 1993–2002 władze miejskie przeznaczyły go dla potrzeb Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy. Od 11 kwietnia 2002 r. mieści się w nim Muzeum Bydgoszczy, w którym znajduje się stała ekspozycja Pamiątek Bydgoskich, a także punkt Informacji Turystycznej.
Jest to budowla parterowa, z trójkondygnacyjnym poddaszem i dachem o krążynowej konstrukcji. W połaci dachowej znajdują się lukarnyParucka Krystyna. Zabytki Bydgoszczy – minikatalog. „Tifen” Krystyna Parucka. Bydgoszcz 2008. ..
Spichlerze zbożowe nad Brdą Są położone przy ul. Grodzkiej 9 i 11. Zostały zbudowane w latach 1793–1800 przez kupca Samuela Gotloba Engelmanna i przez ponad 150 lat służyły celom magazynowym. Po wielkim pożarze w lutym 1960 r., który strawił dwa budynki przylegające do Rybiego Rynku noszące numery 13 i 15, władze miejskie ocalałe obiekty przeznaczyły dla potrzeb Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy. W latach 1962–1964 zostały zaadaptowane na cele wystawiennicze. W latach 1998–2006 przeprowadzono generalny remont budynków, a w r. 2018 remont elewacjiSpichrza – symbol Bydgoszczy w remoncie. Finał prac jesienią..
Są to budowle o konstrukcji szachulcowej, charakteryzującej się drewnianym szkieletem z ceglanymi wypełnieniami pól. Czterokondygnacyjny spichlerz przy Grodzkiej 9 został przebudowany, w 3 ćwierci XIX wieku, natomiast spichlerz przy Grodzkiej 11 jest trzykondygnacyjny. Oba budynki są nakryte dachami dwuspadowymi z wystawkami.
Biały Spichlerz Jest zlokalizowany we wschodniej części Wyspy Młyńskiej (tzw. Wyspie Menniczej), na nabrzeżu Brdy, w sąsiedztwie jazu farnego. Jest najstarszą zachowaną budowlą na obszarze Wyspy. Został zbudowany w latach 90. XVIII w. i aż do 1974 r. pełnił funkcję magazynu zbożowego. Od lat 80. XX w. mieści się w nim dział historii Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy. Eksponuje się tu głównie historię miasta i tradycje rzemiosła bydgoskiego i kujawskiego. W latach 2006–2008 budynek został gruntownie odnowiony w ramach programu Renowacja obiektów dziedzictwa kulturowego na Wyspie Młyńskiejhttps://web.archive.org/web/20071111024416/http://www.bydgoszcz.pl/binary/Renowacja%20obiekt%C3%B3w%20dziedzictwa%20kulturowego%20na%20terenie%20Wyspy%20M%C5%82y%C5%84skiej%20w%20Bydgoszczy_tcm29-22353.pdf dostęp 2009-12-18. oraz przeznaczony do eksponowania zbiorów archeologicznych.
Jest to budynek piętrowy, z użytkowym poddaszem, wzniesiony na rzucie wydłużonego prostokąta, nakryty dachem dwuspadowym z facjatkami. Został wykonany w konstrukcji szachulcowej. Spośród innych obiektów wyróżnia go gotycka piwnica zachowana z XV wieku, o krzyżowym sklepieniu, wspartym na masywnych ceglanych filarach. Zachował się pierwotny jednoprzestrzenny układ wnętrz, z drewnianymi słupami (obecnie przekształcony na parterze).
Czerwony Spichlerz Stoi naprzeciw mostu Młyńskiego i jest największym z zachowanych spichlerzy bydgoskich. Jest to dawny, tzw. Młyn Camphausena z 1861 r., zbudowany według projektu architekta Wolffa. Za budynkiem rozpoczyna się Międzywodzie, dzielące Wyspę Młyńską. Do Czerwonego Spichrza przylegał niegdyś budynek mieszczący koła wodne napędzające młyn, a w 1917 r. wybudowano dodatkowo elektrownię wodną. Do budynku przylega Dom Młynarza, obecnie odrestaurowany. W 1979 roku przeszedł w użytkowanie, a w 1997 roku stał się własnością Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy. W latach 2006–2008 został gruntownie odnowiony w ramach programu Renowacja obiektów dziedzictwa kulturowego na Wyspie Młyńskiej. Od 2009 r. mieści się w nim Galeria Sztuki Nowoczesnej.
Czerwony Spichlerz stanowi masywną, czterokondygnacyjną, ceglaną budowlę z podpiwniczeniem. Na osi elewacji frontowej znajduje się dwupiętrowy ryzalit, kondygnacje są rozdzielone ceglanymi gzymsami, a okna zamknięte półkoliście, z archiwoltami. Układ wnętrz poszczególnych kondygnacji wyznaczony jest trzema rzędami drewnianych słupów. W piwnicach znajdują się ceglane sklepienia odcinkowe. W wyniku remontu i przebudowy w 2008 r., obiekt wzbogacił się o przeszkloną klatkę schodową przylegającą do budynku od strony północnej.
Spichlerz przy ul. Stary Port Jest zlokalizowany przy ul. Stary Port 13, na nabrzeżu rzeki Brdy. Zbudowany został w latach 1830–1840. W latach 90. XX w. został zaadaptowany na restaurację „Stary Port”. Obecnie jest użytkowany przez instytucje komercyjne.
Budynek został wzniesiony na planie wydłużonego prostokąta, w konstrukcji szkieletowej inaczej słupowo-ryglowej, z wypełnieniem ceglanym (o takich budynkach mówi się potocznie, że są z "muru pruskiego"). Jest dwupiętrowy, z dwukondygnacyjnym poddaszem, nakryty dachem dwuspadowym z wystawkami. Na osi ściany szczytowej wschodniej, na wszystkich kondygnacjach zachowane są dwuskrzydłowe wrota. Wnętrze parteru jest ukształtowane przez dwa rzędy słupów.
Spichlerz „Karczma Młyńska” Usytuowany jest na Wyspie Młyńskiej, na nabrzeżu Młynówki. Został zbudowany około 1835 roku w konstrukcji szachulcowej, z wypełnieniami ceglanymi, nietynkowanymi. Budynek został wzniesiony na rzucie wydłużonego prostokąta. Jest piętrowy, z użytkowym poddaszem. W połaci dachu znajdują się tynkowane wystawki. W spichlerzu w latach 90. XX wieku zostały przeprowadzone gruntowne prace remontowe. Obecnie mieści się tu restauracja „Karczma Młyńska”.
Spichlerz przy Nowym Rynku
Powstał w trzeciej ćwierci XIX wieku. Początkowo był użytkowany jako kaszarnia, od 1925 r. mieściła się w nim sieczkarnia i śrutownia, a po 1945 roku magazyn. W 1981 został przekazany dla potrzeb prawosławnej parafii św. Mikołaja w Bydgoszczy
Spichrze istniejące Spichrze w Bydgoszczy Obiekt Adres Lata budowy Nr rej. zabytków Uwagi Zdjęcie Spichlerz holenderski ul. Grodzka 7 Przed 1793 418 z 25.01.1960 i 12.05.1993 Mieści wystawę stałą „Od Starego Rynku do placu Wolności. Spacer ulicami międzywojennej Bydgoszczy” Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy center|80px Biały Spichlerz ul. Mennica 2 – Wyspa Młyńska 1789-1799 A/180 z 15.06.1985 Mieści Zbiory Archeologiczne Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy center|80px Spichlerz nad Brdą ul. Grodzka 9 1793-1800 455 z 15.07.1961 i 12.05.1993 Mieści wystawy stałe i czasowe Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy center|80px Spichlerz nad Brdą ul. Grodzka 11 1793-1800 456 z 15.07.1961 i 12.05.1993 Mieści wystawy stałe i czasowe Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy center|80px Spichlerz ul. Pod Blankami 6 Początek XIX wieku A/296/1 z 22.01.1992 Mieści biura i mieszkania center|60px Karczma Młyńska ul. Mennica 1 – Wyspa Młyńska 1835 A/328/1-9 z 9.06.1992 Mieści restaurację „Karczma Młyńska” center|80px Spichlerz przy ul. Stary Port ul. Stary Port 13 1830-1840 A/400/1-2 z 28.02.1994 Mieści instytucje komercyjne center|80px Czerwony Spichlerz ul. Mennica 8 – Wyspa Młyńska 1861 A/328/1-9 z 9.06.1992 Mieści Galerię Sztuki Nowoczesnej Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy center|60px Spichlerz ul. Zaułek 22 II połowa XIX wieku A/1325/1-2 z 12.07.2007 Oficyna tylna kamienicy ul. Długa 53 center|60px Spichlerz szachulcowy ul. Nowy Rynek 5 1875-1900 A/285 z 28.12.2004 Użytkowany przez cerkiew prawosławną pw. św. Mikołaja center|60px