Indywidualne mistrzostwa świata na żużlu – coroczna seria turniejów, wyłaniająca najlepszych z grona żużlowców. Prowadzone są przez Międzynarodową Federację Motocyklową od 1936 roku. Turnieje finałowe poprzedzone są zazwyczaj skomplikowanym systemem eliminacji krajowych i międzynarodowych. Do 1994 roku mistrza wyłaniano podczas finału jednodniowegoW latach 1936–1938 o końcowej klasyfikacji indywidualnych mistrzostw świata decydowała łączna liczba punktów zgromadzona w eliminacjach i turnieju finałowym.W roku 1987 rozegrano finał dwudniowy, a punkty zawodników sumowano., od 1995 roku najlepsi zawodnicy uczestniczą w cyklu turniejów Grand Prix – mistrzem zostaje zwycięzca klasyfikacji generalnej cyklu.
Wstęp Sport żużlowy zaczęto uprawiać na początku XX wieku w Stanach Zjednoczonych. Pierwsze zawody na torach miękkich organizowano w tym kraju i Kanadzie od 1909 roku. Pierwsze nowoczesne zawody w zorganizowanej formie rozegrano 15 grudnia 1923 roku w australijskim West Maitland. W 1928 roku do Anglii przybyła grupa australijskich żużlowców, którzy w lutym tego roku na torze King Oak leżącym w lesie Epping Forest w pobliżu miejscowości Epping zorganizowali pierwsze żużlowe zawody w Europie. W 1929 roku w Anglii powstała pierwsza na świecie regularna liga żużlowa, British Elite League.
W tym samym roku brytyjskie czasopismo The Star zorganizowało zawody o nazwie Star Rider's Championship, pełniące rolę nieoficjalnych mistrzostw świata. W pierwszej edycji, z powodu dysproporcji między poziomem zawodników, podzielono ich na dwie grupy – brytyjską i australijsko-amerykańską. Zwycięzcą pierwszej z tych grup został Roger Frogley, a drugiej Australijczyk Frank Arthur. Rok później organizatorzy zdecydowali się połączyć obie grupy w jedną. W 1931 roku zmieniono formułę zawodów, w myśl której o zwycięstwo w zawodach w dwudziestu biegach rywalizować miało szesnastu zawodników. Ostatnią edycję tych zawodów rozegrano w 1935 roku.
W 1936 roku na stadionie Wembley w Londynie wyłoniono pierwszych medalistów indywidualnych mistrzostw świata na żużlu. W eliminacjach tych zawodów wystartowali reprezentanci 11 państw. Ostatecznie, rozegrany 10 września, turniej finałowy wygrał Australijczyk Bluey Wilkinson. Pierwszym indywidualnym mistrzem świata został jednak jego rodak Lionel Van Praag, gdyż w klasyfikacji końcowej liczyły się również wyniki z eliminacji, w których Van Praag zdobył 12 punktów. Srebrnym medalistą został Brytyjczyk Eric Langton, a brązowym Wilkinson.
Zawody od tego momentu odbywają się corocznie, z wyjątkiem lat 1939–1948, gdy, z powodu II wojny światowej i jej następstw, indywidualnych mistrzostw świata nie organizowanoW 1939 roku zorganizowano eliminacje, w których wyłoniono finalistów, jednak z powodu wybuchu II wojny światowej turniej finałowy został odwołany.. Początkowo kontrolę nad zawodami sprawował Angielski Związek Motocyklowy, który ustalał regulaminy rozgrywek. W wyniku tego do 1960 roku włącznie wszystkie finały odbywały się na londyńskim stadionie Wembley. W 1956 roku, z inicjatywy Polski, Norwegii i Szwecji, w Międzynarodowej Federacji Motocyklowej powołano specjalną Podkomisję Wyścigów Torowych, która przejęła kontrolę nad organizacją zawodów.
W latach 1936–1994, z wyjątkiem roku 1987, gdy turniej finałowy trwał 2 dni, medalistów indywidualnych mistrzostw świata wyłaniał jednodniowy turniej finałowy. W 1995 roku Międzynarodowa Federacja Motocyklowa zmieniła zasady wyłaniania najlepszych zawodników na świecie i, w miejsce jednodniowego turnieju finałowego, wprowadziła cykl Grand Prix. W pierwszej edycji tych zawodów rozegrano 6 rund, a mistrzem świata został Duńczyk Hans Nielsen. Od tego czasu liczba rund w jednym sezonie zwiększyła się.
Czterokrotnie zdarzyło się, że całe podium mistrzostw zajmowali reprezentanci tego samego kraju. Pierwszy raz taka sytuacja miała miejsce w 1937 roku, kiedy wszystkie medale zdobyli reprezentanci Stanów Zjednoczonych. Drugi raz do takiej sytuacji doszło w 1949 roku, gdy całe podium zajęli zawodnicy z Wielkiej Brytanii. Kolejny tego typu przypadek miał miejsce w 1961 roku, kiedy to wszystkie krążki zdobyli zawodnicy reprezentujący Szwecję. Po raz czwarty i ostatni w historii taka sytuacja miała miejsce w 1988 roku, gdy trzej najlepsi zawodnicy na świecie reprezentowali Danię. Od momentu wprowadzenia cyklu Grand Prix nie zdarzyło się jeszcze ani razu, aby wszyscy trzej medaliści całego cyklu reprezentowali ten sam kraj.
Medaliści indywidualnych mistrzostw świata na żużlu Rok Miejsce Złoto Srebro Brąz Indywidualne mistrzostwa świata 1936 Londyn Lionel Van Praag Eric Langton Bluey Wilkinson 1937 Londyn Jack Milne Wilbur Lamoreaux Cordy Milne 1938 Londyn Bluey Wilkinson Jack Milne Wilbur Lamoreaux 1939 LondynTurniej finałowy został odwołany z powodu wybuchu II wojny światowej. W latach 1940–1948 mistrzostw nie rozgrywano. 1949 Londyn Tommy Price Jack Parker Louis Lawson 1950 Londyn Freddie Williams Wally Green Graham Warren 1951 Londyn Jack Young Split Waterman Jack Biggs 1952 Londyn Jack Young Freddie Williams Bob Oakley 1953 Londyn Freddie Williams Split Waterman Geoff Mardon 1954 Londyn Ronnie Moore Brian Crutcher Olle Nygren 1955 Londyn Peter Craven Ronnie Moore Barry Briggs 1956 Londyn Ove Fundin Ronnie Moore Arthur Forrest 1957 Londyn Barry Briggs Ove Fundin Peter Craven 1958 Londyn Barry Briggs Ove Fundin Aub Lawson 1959 Londyn Ronnie Moore Ove Fundin Barry Briggs 1960 Londyn Ove Fundin Ronnie Moore Peter Craven 1961 Malmö Ove Fundin Björn Knutson Göte Nordin 1962 Londyn Peter Craven Barry Briggs Ove Fundin 1963 Londyn Ove Fundin Björn Knutson Barry Briggs 1964 Göteborg Barry Briggs Igor Plechanow Ove Fundin 1965 Londyn Björn Knutson Igor Plechanow Ove Fundin 1966 Göteborg Barry Briggs Sverre Harrfeldt Antoni Woryna 1967 Londyn Ove Fundin Bengt Jansson Ivan Mauger 1968 Göteborg Ivan Mauger Barry Briggs Edward Jancarz 1969 Londyn Ivan Mauger Barry Briggs Sören Sjösten 1970 Wrocław Ivan Mauger Paweł Waloszek Antoni Woryna 1971 Göteborg Ole Olsen Ivan Mauger Bengt Jansson 1972 Londyn Ivan Mauger Bernt Persson Ole Olsen 1973 Chorzów Jerzy Szczakiel Ivan Mauger Zenon Plech 1974 Göteborg Anders Michanek Ivan Mauger Sören Sjösten 1975 Londyn Ole Olsen Anders Michanek John Louis 1976 Chorzów Peter Collins Malcolm Simmons Phil Crump 1977 Göteborg Ivan Mauger Peter Collins Ole Olsen 1978 Londyn Ole Olsen Gordon Kennett Scott Autrey 1979 Chorzów Ivan Mauger Zenon Plech Michael Lee 1980 Göteborg Michael Lee Dave Jessup Billy Sanders 1981 Londyn Bruce Penhall Ole Olsen Tommy Knudsen 1982 Los Angeles Bruce Penhall Les Collins Dennis Sigalos 1983 Norden Egon Müller Billy Sanders Michael Lee 1984 Göteborg Erik Gundersen Hans Nielsen Lance King 1985 Bradford Erik Gundersen Hans Nielsen Sam Ermolenko 1986 Chorzów Hans Nielsen Jan Osvald Pedersen Kelvin Tatum 1987Finał dwudniowy. Amsterdam Hans Nielsen Erik Gundersen Sam Ermolenko 1988 Vojens Erik Gundersen Hans Nielsen Jan Osvald Pedersen 1989 Monachium Hans Nielsen Simon Wigg Jeremy Doncaster 1990 Bradford Per Jonsson Shawn MoranPo zakończeniu turnieju w organizmie Shawna Morana wykryto niedozwolone środki dopingujące, w wyniku czego został on zdyskwalifikowany. Jednocześnie Międzynarodowa Federacja Motocyklowa zdecydowała o niezmienianiu klasyfikacji końcowej zawodów i nie przyznaniu srebrnego medalu żadnemu z zawodników. Todd Wiltshire 1991 Göteborg Jan Osvald Pedersen Tony Rickardsson Hans Nielsen 1992 Wrocław Gary Havelock Per Jonsson Gert Handberg 1993 Pocking Sam Ermolenko Hans Nielsen Chris Louis 1994 Vojens Tony Rickardsson Hans Nielsen Craig Boyce Grand Prix 1995 Hans Nielsen Tony Rickardsson Sam Ermolenko 1996 Billy Hamill Hans Nielsen Greg Hancock 1997 Greg Hancock Billy Hamill Tomasz Gollob 1998 Tony Rickardsson Jimmy Nilsen Tomasz Gollob 1999 Tony Rickardsson Tomasz Gollob Hans Nielsen 2000 Mark Loram Billy Hamill Tony Rickardsson 2001 Tony Rickardsson Jason Crump Tomasz Gollob 2002 Tony Rickardsson Jason Crump Ryan Sullivan 2003 Nicki Pedersen Jason Crump Tony Rickardsson 2004 Jason Crump Tony Rickardsson Greg Hancock 2005 Tony Rickardsson Jason Crump Leigh Adams 2006 Jason Crump Greg Hancock Nicki Pedersen 2007 Nicki Pedersen Leigh Adams Jason Crump 2008 Nicki Pedersen Jason Crump Tomasz Gollob 2009 Jason Crump Tomasz Gollob Emil Sajfutdinow 2010 Tomasz Gollob Jarosław Hampel Jason Crump 2011 Greg Hancock Andreas Jonsson Jarosław Hampel 2012 Chris Holder Nicki Pedersen Greg Hancock 2013 Tai Woffinden Jarosław Hampel Niels-Kristian Iversen 2014 Greg Hancock Krzysztof Kasprzak Nicki Pedersen 2015 Tai Woffinden Greg Hancock Nicki Pedersen 2016 Greg Hancock Tai Woffinden Bartosz Zmarzlik 2017 Jason Doyle Patryk Dudek Tai Woffinden 2018 Tai Woffinden Bartosz Zmarzlik Fredrik Lindgren 2019 Bartosz Zmarzlik Leon Madsen Emil Sajfutdinow 2020 Bartosz Zmarzlik Tai Woffinden Fredrik Lindgren 2021 Artiom ŁagutaW związku z decyzją Sportowego Sądu Arbitrażowego, wykluczającą Rosję z imprez sportowych o randze mistrzostw świata w latach 2021–2022, zawodnicy rosyjscy startowali jako reprezentanci Rosyjskiej Federacji Motocyklowej (MFR). Bartosz Zmarzlik Emil Sajfutdinow 2022 Bartosz Zmarzlik Leon Madsen Maciej Janowski 2023 Bartosz Zmarzlik Fredrik Lindgren Martin Vaculík 2024 Bartosz Zmarzlik Robert Lambert Fredrik Lindgren 2025 Bartosz Zmarzlik Brady Kurtz Daniel Bewley 2026 Robert Lambert Bartosz Zmarzlik Brady Kurtz 2027
Klasyfikacja medalowa Według zawodników Stan po sezonie 2026
Poniższa tabela zawiera zestawienie zawodników, którzy zdobyli przynajmniej jeden medal indywidualnych mistrzostw świata na żużlu.
W ciągu 81. edycji indywidualnych mistrzostw świata na żużlu tytuł mistrza świata zdobyło łącznie 38 zawodników z 9 krajów. Łącznie najwięcej medali (12) zdobył Duńczyk Hans Nielsen. Najwięcej tytułów mistrzowskich (6) w historii zdobyli Nowozelandczyk Ivan Mauger, Szwed Tony Rickardsson i Polak Bartosz Zmarzlik. Najwięcej srebrnych medali (6) zdobył Nielsen, a najwięcej brązowych (4) Polak Tomasz Gollob. W sumie medale zdobywało 96 żużlowców.