Maciej Salamon (ur. 1946 w Krakowie, zm. 26 września 2026 tamże) – polski historyk mediewista, bizantynolog.
Życiorys Absolwent historii Uniwersytetu Jagiellońskiego (studiował w latach 1964–1969). W trakcie studiów aktywny członek Koła Historyków Studentów UJ. Otrzymywał rektorskie stypendium naukowe „primus inter pares”. Według własnej relacji był w 1968 uczestnikiem wydarzeń marcowych w Krakowie. Przygotował pracę magisterską pt. Najazdy Gotów na Azję Mniejszą w III w. (UJ 1969).
Od 1969 pracował na Wydziale Nauk Społecznych nowo utworzonego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. W 1972 obronił tam pracę doktorską pt. Rozwój idei Rzymu-Konstantynopola od IV do połowy VI w.. Habilitację uzyskał na podstawie rozprawy pt. Środowisko kultury łacińskiej w Konstantynopolu w IV wieku w 1978. W latach 1981–1984 sprawował funkcję prodziekana.
W latach 1985–2017 pracował na Uniwersytecie Jagiellońskim. Tam też pełnił funkcje: prodziekana Wydziału Filozoficzno-Historycznego w latach 1987–1990 za kadencji dziekańskiej Władysława Stróżewskiego, a także dziekana Wydziału Historycznego w latach 1992–1996. Od 1997 wykładał również na Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie. W 2006 otrzymał tytuł profesorskiPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 listopada 2006 r. nr 115-5-06 o nadaniu tytułu profesora ().. Był członkiem Collegium Invisibile.
Zajmował się historią późnego antyku, historią Bizancjum V–XV w, Słowianami oraz numizmatyką bizantyńską. Wpływ na własne zainteresowania naukowe Bizancjum przypisywał Jerzemu Linderskiemu, a numizmatyką – przełożonemu na Uniwersytecie Śląskim Andrzejowi Kuniszowi. Za swoich mistrzów uznawał Józefa Wolskiego oraz Andrzeja Poppego.
Wybrane publikacje Książki Rozwój idei Rzymu – Konstantynopola od IV do 1 poł. VI w., Uniwersytet Śląski, Katowice 1975. Środowisko kultury łacińskiej w Konstantynopolu w IV wieku, Uniwersytet Śląski, Katowice 1977. Mennictwo bizantyńskie (Zarys Mennictwa Europejskiego, t. VI), Polskie Towarzystwo Archeologiczne i Numizmatyczne, Kraków 1987. (red. wraz z A. Waśko) Średniowiecze (Encyklopedia Historyczna Świata, t. IV), Opres, Kraków 2000. (red.) Kształtowanie średniowiecza (Wielka Historia Świata, t. IV), Fogra, Kraków–Warszawa 2005.
Obszerne rozdziały i hasła w kompendiach naukowych Numizmatyka [w:] Źródłoznawstwo czasów późnego antyku, Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu, t. 3, red. E. Wipszycka, Warszawa 1999, s. 490–584, tabl. 1–20. Bułgaria [w:] Encyklopedia Historyczna Świata, t. VIII, cz. 1: Europa, Opres, Kraków 2001, s. 112–129. Grecja [w:] Encyklopedia Historyczna Świata, t. VIII, cz. 1: Europa, Opres, Kraków 2001, s. 252–273. Encyklopedia kultury bizantyńskiej, red. O. Jurewicz, Warszawa (Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego) 2002: 255 haseł sygnowanych, ok. 110 s. Ioannes Antiochenus [z J. Prostko-Prostyńskim], Theophylactus Simocatta, Ioannes Malalas, Theophanes Confessor, Anastasius Bibliothecarius, Hierokles, Notitiae episcopatuum ecclesiae Constantinopolitanae [z K. Ilskim], [w:] Novae in Ancient Sources. Novae. Legionary Fortress and Late Antique Town, t. 1, wyd. T. Derda, P. Dyczek, J. Kolendo, Warsaw 2008 (wyd. 2009), s. 83–93, 106–107, 111–114.
Artykuły Bitwa pod Biełasicą (1014 r.) w relacji „Historia Imperatorum”, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego – Prace Historyczne 30 (1970), s. 59–80. Some Notes on an Inscription form the Medieval Silistra (c.976), Revue des Études Sud-Est Européennes, 9 (1971), s.487–496. Polityka osiedlania plemion barbarzyńskich w prowincjach rzymskich za cesarza Probusa (276–282), Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego, Prace Historyczne, 2 (1971), s. 95–103. Zachód i Wschód imperium rzymskiego wobec uzurpacji Prokopiusza (365-366 r.), Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego, Prace Historyczne, 3 (1972), s. 13–24. Rzekoma wojna ludowa w Tracji i Azji Mniejszej w czasie uzurpacji Prokopiusza (365-366 r.), Eos, 60 (1972), s. 369–379. K voprosu o date glavnogo sraženija russkich s grekami v ijule 1043 goda, Vizantijskij Vremennik, 33 (1972), s. 88–91. Na marginesie numizmatyki Regaliana i Dryantilli, Wiadomości Numizmatyczne, 17 (1973), s. 138–153. Dacja w oczach pisarzy późnorzymskich (IV-VI w.), (w:) Prowincje rzymskie i ich znaczenie w ramach Imperium. Prace XI Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich. Toruń wrzesień 1974, Wrocław 1976, s. 117–134. Problem upadku Cesarstwa Rzymskiego w greckiej historiografii powszechnej początków VI wieku (Zosimos i Eustatiusz z Epifanii), (w:) Problemy schyłku świata antycznego. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego 219, Historia i Współczesność, t. 3, Katowice 1978, s. 115–128. O poznawczej wartości ikonografii monet późnorzymskich (IV-V w.), Sprawozdania z Posiedzeń Komisji Naukowych Polskiej Akademii Nauk, Oddział w Krakowie, 19/1 (styczeń–czerwiec 1975), Wrocław 1976, s. 1. Praca rzemieślnicza a kariera senatorska w Konstantynopolu w IV wieku, (w:) Pamiętnik XII Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich, Katowice 17–20 września 1979 r., Katowice 1979, cz. II, Symposia I–VIII, s. 48–55. La conception de l'empereur Julien Apostat pour la réorganisation du monnayage Romain, Wiadomości Numizmatyczne, 23(1979) = Polish Numismatic News, 3 (1979), s. 20–30. Pełnowartościowy a kredytowy charakter pieniądza bizantyńskiego (do XI wieku), (w:) Pieniądz i gospodarka pieniężna w starożytności i średniowieczu. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego 335, Historia i Współczesność, t. 5, Katowice 1979, s. 94–120. Priscianus und sein Schülerkreis in Konstantinopel, Philologus. Zeitschrift für Klassische Philologie, 123 (1979), s. 91–96. Napływ złotych monet bizantyńskich na ziemie polskie, [w:] VI Sesja Numizmatyczna w Nowej Soli. Złota moneta w Polsce, 17–18 listopada 1977, Nowa Sól 1980, s. 22–29. Złota i brązowa moneta bizantyńska w Polsce od VI do XI wieku, Sprawozdania z Posiedzeń Komisji Naukowych Polskiej Akademii Nauk, Oddział w Krakowie, 22 (1978), Wrocław 1980, s. 6–8. Przydomek "Wielki" w późnoantycznej historiografii łacińskiej, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne, 70 (1981), s. 107–122. Historycy epoki upadku Cesarstwa Rzymskiego (schyłek IV – pierwsza połowa VII wieku), (w:) Z zagadnień historiografii od czasów antyku do XVI wieku, Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego 525, Historia i Współczesność, t. 6, Katowice 1982, s. 45–64. Próbna moneta bizantyńska znaleziona w Krakowie, (w:) VII Sesja Numizmatyczna w Nowej Soli, 3-4 października 1980, Moneta Miedziana w Polsce, Zielona Góra 1983, s. 34–41. Data listu Juliana Apostaty do Alypiosa (IX), Acta Universitatis Vratislaviensis 497, Antiquitas, 9 (1983), s. 199–202. Mnisi scytyjscy w Konstantynopolu (519–520 r.), Balcanica Posnaniensia, 1 (1984), s. 325–338. Calocaerus "magister pecoris camelorum" e l'indole della sua rivolta in Cipro nel 334, (w:) Studi in onore di Arnaldo Biscardi, t. 5, Milano 1984, s. 79–85. "Referre a notioribus pedem". Stosunek historyków późnoantycznych (druga połowa IV wieku) do podejmowania tematyki współczesnej, (w:) Na styku dziejopisarstwa i publicystyki ze współczesnością. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego 657, Historia i Współczesność, t. 7, Katowice 1984, s. 13–34. Mennictwo bizantyńskie. Stan badań i perspektywy, (w:) Pieniądz starożytny. Stan badań i perspektywy polskich badań. Materiały z konferencji w Instytucie Historii Uniwersytetu Śląskiego, Polskie Towarzystwo Archeologiczne i Numizmatyczne. Komisja Numizmatyczna, Warszawa 1983, s. 111–125. Kryteria oceny jednostki "wybitnej" w historiografii. Julian Apostata, (w:) Wybitni i przeciętni przywódcy a lud i społeczeństwo. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego 695, Katowice 1985, s. 28–37. Wczesnobizantyńskie emisje konsularne – problem datacji, Wiadomości Numizmatyczne, 28 (1984; wyd. 1985), s. 1–11. War Konstantinopel im IV Jahrhundert eine lateinische Sprachinsel?, [w:] XVe Confèrence Internationale d'Études Classiques "Eirene", Nesebar 1978, Thracia, 7 (1985), s. 250–256. Some Unique Obverse Legends on Bronze Coins of Maurice and Phocas from the Eastern Mints (589–610), Wiadomości Numizmatyczne, 39 (1985; wyd. 1986), z. 1–2 = Polish Numismatic News, 4 (1986), s. 55–65. Lászlo Váradyego interpretacja upadku cywilizacji antycznej, Historyka, 17 (1987), s. 105–118. Nauki przyrodnicze a rozwój współczesnych badań numizmatycznych, Historyka, 18 (1988), s. 71–83. Krzyż na monetach bizantyńskich, Sprawozdania z Posiedzeń Komisji Naukowych Polskiej Akademii Nauk, Oddział w Krakowie, 31/1 (styczeń–czerwiec 1987), Wrocław 1989, s. 16–18. Język napisów na monetach bizantyńskich, Sprawozdania z Posiedzeń Komisji Naukowych Polskiej Akademii Nauk, Oddział w Krakowie, 31/1, (styczeń–czerwiec 1987), Wrocław 1989, s. 25–26. Konsulat zwyczajny w Bizancjum w VI i na początku VII wieku, Sprawozdania z Posiedzeń Komisji Naukowych Polskiej Akademii Nauk, Oddział w Krakowie, 31/2 (lipiec–grudzień 1988), Wrocław 1989, s. 6–8. Jordanes w środowisku Konstantynopola połowy VI wieku. Uwagi wstępne, Balcanica Posnaniensia, 5 (1990), s.405-415. Acclamation or Barbarism in the Legend of Leontius' (484–488) Solidus, Wiadomości Numizmatyczne, 34 (1990; wyd. 1991) = Polish Numismatic News, 5 (1991), s. 154–159. Justin II, la Nouvelle Rome et le consulat, (w:) Idea giuridica e politica di Roma e personalità storiche, cz.1, Da Roma alla Terza Roma. Documenti e Studi. Rendiconti del X Seminario, Campidoglio 21 aprile 1990, Roma 1991, s. 59–69. Wyprawa floty Totili na południowe wybrzeże Epiru w 551 r., Sprawozdania z Posiedzeń Komisji Naukowych Polskiej Akademii Nauk. Oddział w Krakowie, 33/2 (lipiec–grudzień 1989), Kraków 1991, s. 256–257. Costantinopoli: "Nuova Roma" o "Roma Orientale" ?, (w:) Atti del Convegno Internazionale. Itinerari di idee, uomini e cose fra Est ed Ovest europeo, Udine 21-24 Novembre 1990, Udine 1992, s. 463–473. Bizancjum i Bułgaria wobec ekspansji tureckiej w dobie bitwy na Kosowym Polu, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego 1066, Prace Historyczne, 102, Studia Polono-Danubiana et Balcanica 5, Kraków 1992, s. 29–43. Krzyż na Golgocie, czy obalony ołtarz perski. Interpretacja pewnego typu monetarnego w Bizancjum, Vox Patrum, 11/12 (1991–1992), z.2–23, s. 105–113. "Amicus" or "hostis", Boleslav the Valliant and Byzantium, [w:] Byzantium and Its Neighbours, from the Mid-9th till the 12th Centuries. Papers Read at the Byzantinological Symposium, Bechyně 1990 = Byzantinoslavica, 54 (1993), s. 114–120. Alanicus, Vandalicus, Africanus dans la titulature de Justinien, Acta Universitatis Wratislaviensis 1435, Antiquitas, 18 (1993), s. 191–198. Basiliscus cum Romanis suis, [w:] Studia Moesiaca, wyd. L. Mrozewicz, K. Ilski, Poznań 1994, s. 179–196. Theology and Coinage. The Name of Theoupolis on the Coins of Antioch, [w:] Proceedings of the 11th International Numismatic Congress, Louvain-la-Neuve 1993, t.3, s. 15–20. Emisje dla cesarstwa czy dla plemion barbarzyńskich? Lekkie solidy VI–VII w., Sprawozdania z Posiedzeń Komisji Naukowych Polskiej Akademii Nauk, Oddział w Krakowie, 35/1-2 (styczeń–grudzień 1991), Kraków 1993, s. 3–5. Powstanie i losy idei Wschodniego Rzymu (IV–XVI wieku), Sprawozdania z Posiedzeń Komisji Naukowych Polskiej Akademii Nauk, Oddział w Krakowie, 35/1-2 (styczeń–grudzień 1991), Kraków 1993, s. 10–11. Rozpad i upadek Cesarstwa Rzymskiego. Społeczeństwo wobec nowych struktur politycznych, [w:] Starożytny Rzym we współczesnych badaniach. Państwo-Społeczeństwo-Gospodarka. Liber in memoriam Lodovici Piotrowicz, Kraków 1994, s. 191–209. Greek Elements in the Inscriptions of Byzantine Coins in the Sixth Century, Byzantina et Slavica Cracoviensia, 2 (1994), s. 53–59 + 15 ill. Zarys dziejów Komisji Filologii Klasycznej Oddziału Polskiej Akademii Nauk w Krakowie w latach 1958–1992, Sprawozdania z Posiedzeń Komisji Naukowych Polskiej Akademii Nauk, Oddział w Krakowie, 36/1-2 (styczeń–grudzień 1992) Kraków 1994, s. 31–33.