Samuel Scheidt (ochrz. 3 listopada 1587 w Halle, zm. 24 marca 1654 tamże) – niemiecki kompozytor i organista okresu wczesnego baroku.
Działał w Halle, przyczynił się do rozwoju muzyki wokalno-instrumentalnej oraz organowej.
Życiorys Scheidt był najstarszym żyjącym synem Konrada Scheidta, szafarza win i piwa w Halle oraz Anny Achtmann, córki piekarzaThe New Dictionary of Music and Musicians, Oxford University Press, 2001, vol.22, s.451.. Dwóch jego młodszych braci - Gottrfied i Christian również zostało organistami. Swoją karierę zaczął w 1603 jako pomocnik organisty w kościele Św. Maurycego. W latach 1608–1609 przebywał w Amsterdamie, gdzie był uczniem Jana Pieterszoona Sweelincka. Miało to wpływ na późniejszą twórczość Scheidta. Po powrocie do Halle w 1609 objął stanowisko nadwornego organisty u margrabiego Christiana Wilhelma Hohenzollerna. Prowadził wtedy intensywną działalność kompozytorską. Na przełomie lat 1619–1620 poszerzył skład orkiestry dworskiej do dziesięciu instrumentów i pięciu śpiewaków-solistów. W okresie tym komponował motety, dzieła instrumentalne oraz muzykę organową. Uzyskał opinię znawcy organów, przez co często był proszony o sprawdzanie stanu technicznego i jakości brzmienia nowych instrumentów.
W 1625 na skutek wojny trzydziestoletniej margrabia Halle wyjechał do Danii. Scheidt został wówczas nauczycielem muzyki, a w 1628 dyrektorem muzycznym w Halle. Odpowiedzialny był wtedy za komponowanie utworów na rzecz kościoła Najświętszej Marii Panny. Związany był również z działalnością na rzecz kościoła Św. Maurycego oraz Św. Ulryka. W wieku 40 lat (1627) ożenił się z Heleną Magdaleną Keller. W 1630 stracił posadę dyrektora muzycznego w wyniku sporu z Christianem Geinzem, rektorem gimnazjum. W 1636 z powodu zarazy zmarło czworo jego dzieci. W tym samym roku wydał drukiem czwarty (ostatni) tom muzyki ludowej (Ludi musici). W latach 1631–1640 opublikował cztery tomy koncertów duchowych.
W 1638 Scheidt objął stanowisko kapelmistrza na dworze księcia Augusta saskiego. W 1642 skomponował zbiór ponad 100 madrygałów sakralnych przeznaczonych na 5 głosów oraz Symfonie (Symphonien auff Concerten Manir). Ostatnim wydanym przez Scheidta zbiorem jest księga tabulatur organowych (Görlitzer Tabulatur Buch) opublikowana w 1650. Zawiera ona 100 chorałów organowych w opracowaniu czterogłosowym.
Twórczość Scheidt zasłynął jako doskonały twórca i wykonawca muzyki organowej. Pisał wariacje, tokaty, fugi, motety, magnificaty oraz utwory liturgiczne. W swojej twórczości rozwijał technikę wariacyjną, szczególnie w gatunku muzycznym jakim były wariacje chorałowe. Jego dzieła cechowały się niezwykłą dbałością o szczegóły, objawiającą się wykorzystywaniem urozmaiconych schematów rytmicznych i unikaniem prostych powtórzeń rytmu. Jego kompozycje mają charakter religijny.
Kompozycje Katalog tematyczny dzieł Scheidta Samuel-Scheidt-Werke-Verzeichnis (SSWV), opracował niemiecki muzykolog Klaus-Peter Koch.Klaus-Peter Koch - Samuel-Scheidt-Werke-Verzeichnis (SSWV), Breitkopf & Härtel, Wiesbaden, Leipzig und Paris 2000, . thumb|Samuel Scheidt: Tabulatura nova III
Utwory wydane drukiem (Tytuł zbioru, Numer w katalogu SSWV, data wydania) Cantiones sacrae, SSWV 1-38 (1620) Ludi musici I, SSWV 39-70 (1621) Concertus sacri, SSWV 71-84 (1622) Ludi musici II, SSWV 85-101 (1622) Tabulatura nova I, SSWV 102-126 (1624) Tabulatura nova II, SSWV 127-138 (1624) Tabulatura nova III, SSWV 139-158 (1624) Ludi musici IV, SSWV 159-180 (1627) Hochzeitsgesang „Freue dich des Weibes deiner Jugendˮ, SSWV 181 (1628) Geistliche Konzerte I, SSWV 182-212 (1631) Geistliche Konzerte II, SSWV 213-262 (1634) Grabgesang „Der Gerechte, ob er gleich zu zeitlich stirbtˮ, SSWV 263 (1635) Liebliche Kraftblümlein, SSWV 264-276 (1635) Geistliche Konzerte III, SSWV 277-326 (1635) Trostgesang „Ich gläub und weiß dies führwahrˮ, SSWV 327 (1637) Dankgesang „Wohlan, so kommet her, ihr Frommenˮ, SSWV 328 (1637) Geistliche Konzerte IV, SSWV 329-369 (1640) Hochzeitsgesang „Drei schöne Dinge sindˮ, SSWV 370 (1641) Siebzig Symphonien, SSWV 371-440 (1644) Görlitzer Tabulatur-Buch, SSWV 441-540 (1650)
Utwory zachowane w rękopisach Kanon „In te Domine , speraviˮ, SSWV 541 Kanon „Der Herr ist mein Hirtˮ, SSWV 542 Kanon „Mein Schafe hören meine Stimmeˮ, SSWV 543 Gesang „Wer Gott vertraut, hat wohl gebautˮ, SSWV 544 Kanon „Ach, mein herzliebes Jesuleinˮ, SSWV 545 Kanon „Christum liebhaben ist viel besserˮ, SSWV 546 „Ich bin die Auferstehung und das Lebenˮ, SSWV 547 Kanon „Laudate Dominumˮ, SSWV 548 „Psallite unigenitoˮ, SSWV 549 „Wie schön leuchtet der Morgensternˮ, SSWV 550 „Christo, dem Osterlämmeleinˮ, SSWV 551-552 „Ist nicht Ephraim mein teurer Sohnˮ, SSWV 553 „Warum betrübst du dich, mein Herzˮ, SSWV 554 „Nun lob, mein Seel, den Herrenˮ, SSWV 555-557 Alamanda, SSWV 558 Choralvariationen „Allein Gott in der Höh sei Ehrˮ, SSWV 559 Bergamasca, SSWV 560 (por. SSWV 573), SSWV 560.5 Galliarda, SSWV 561 Galliarda Dulenti, SSWV 562 Choralversetten „Herr Gott, dich loben wirˮ, SSWV 563 vacat, SSWV 564 Pavana hispanica, SSWV 565 (Sweelinck i Scheidt) (por. SSWV 576), SSWV 565.5 vacat, SSWV 567 (por. SSWV 575), SSWV 567.5 Toccata, SSWV 568 (por. SSWV 574), SSWV 568.5 Choralvariationen „Wie schön leucht’t uns der Morgensternˮ, SSWV 569 Intavolierung einer sibenstimmigen Canzona „An Wasserflüssen Babylonˮ, SSWV 570 Intrada, SSWV 571 Paduana, SSWV 572
Pozostałe dzieła Fuga, SSWV 573 (SSWV 560.5) Cantilena anglica „Von der Fortuna werd ich getriebenˮ, SSWV 574 (SSWV 568.5) (Sweelinck i Scheidt) Toccata, SSWV 575 (SSWV 567.5) Praeludium, SSWV 576 (SSWV 565.5)
Autorstwo wątpliwe Vokalkanon „Dic nobis, Mariaˮ, SSWV i1 Vokalkanon „In te Domine, speraviˮ, SSWV i2 Vokalkanon „Eia, wär’n wir daˮ, SSWV i3 Vokalkanon „Ein hörend Ohrˮ, SSWV i4 Vokalkanon „Gott, der Vater, wohn uns beiˮ, SSWV i5 Vokalkanon „Lieblich und schöne seinˮ, SSWV i6 „Nun danket alle gottˮ, SSWV i7 Ballo del Granduca, SSWV i8 Franzosisch Liedlein „J’aime un racomodementˮ, SSWV i9 Galliarda („Ich fuhr mich ubern Rheinˮ / „Ik voer al. over de Rhijnˮ), SSWV i10 Galliarda, SSWV i11 „Helft mir Gottes Güte preisenˮ, SSWV i12 Choralbearbeitung „Herzlich lieb hab ich dich, o Herrˮ, SSWV i13 Niederländisch Liedchen („Windecken daer het bosch af driltˮ), SSWV i14 Choralbearbeitung „Nun freut euch, lieben Christen g’meinˮ, SSWV i15 Choralbearbeitung „Nun komm, der Heiden Heilandˮ, SSWV i16 Passamezzo, SSWV i17 Intavolierung einer fünfstimmigen „Sarabandaˮ, SSWV i18 Toccata, SSWV i19 Toccata, SSWV i20 Choralbearbeitung „Vater unser im Himmelreichˮ, SSWV i21
Dzieła zaginione Ludi musici III (1625) Tabulatura (Sweelinck i Scheidt) (1630) Geistliche Konzerte V Geistliche Konzerte VI
Pisma muzyczne Tractatus de Compostione w dwóch częściach - zaginione
Zobacz też Jan Pieterszoon Sweelinck Heinrich Schütz Johann Hermann Schein
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Niemieccy kompozytorzy baroku Kategoria:Urodzeni w 1587 Kategoria:Zmarli w 1654 Kategoria:Ludzie urodzeni w Halle (Saale)