mały|Demonstracja zwolenników przywrócenia szariatu (Malediwy, 2014) Islamizm – ideologia polityczna wywiedziona z fundamentalizmu islamskiego. W islamizmie islam jest traktowany nie tylko jako religia, ale i jako całościowy system polityczny, który regulować powinien prawne, gospodarcze i społeczne aspekty funkcjonowania państwa w oparciu o literalną interpretację Koranu i hadisów. Celem islamizmu jest wprowadzenie państwa wyznaniowego, rządzonego zgodnie z zasadami prawa religijnego – szariatu.
Powszechna bieda i wiążące się z nią konflikty społeczne w krajach muzułmańskich w XX wieku spowodowały rozpowszechnienie w nich ruchów socjalistycznych. Jednak wraz z upadkiem Związku Radzieckiego wpływ lewicowych ideologii został znacznie ograniczony. Islamizm pozostał główną ideologią rewolucyjną w społeczeństwach muzułmańskich, a do jego umocnienia przyczynia się konflikt ze światem zachodnim, którego przejawem mają być między innymi okupacja Zachodniego Brzegu Jordanu przez Izrael, a także wojna z terroryzmem, między innymi w Strefie Gazy, Iraku czy Syrii.
Zróżnicowanie islamizmu Ruchy islamistyczne są ogromnie zróżnicowane zarówno pod względem celów, jak i środków. Część islamistów neguje wszelkie bariery narodowe, chcąc zjednoczenia całej społeczności muzułmańskiej (umma) pod w obrębie jednego globalnego kalifatu (panislamizm), podczas gdy inni uznają istnienie państwa narodowegoEmmanuel Sivan, Radykalny islam, Libron, Kraków 2005, s. 45–67.. Ideał ustrojowy islamistów może mieć zarówno charakter teokratyczny (Hizb at-Tahrir)Wojciech Grabowski, Hizb ut-Tahrir – between violence and politics /w:/ Marek J. Malinowski, Rafał Ożarowski, Wojciech Grabowski (red.): Ewolucja terroryzmu na przełomie XX i XXI wieku. Wyd. Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2009. . jak i demokratyczny (Bracia Muzułmańscy)Jarosław Tomasiewicz, Al-Islam huwa al-hall? Egipskie Bractwo Muzułmańskie – zagrożenie czy szansa demokracji? /w:/ Andrzej Kapiszewski (red.): Świat arabski w procesie przemian. Zmiany społeczne i kulturowe oraz reformy polityczne. Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2008, s. 245–256. .; w sferze gospodarczej większość islamistów opowiada się za ustrojem opartym na własności prywatnej, ale pojawiały się też koncepcje „islamskiego socjalizmu” (Ludowi Mudżahedini)Od rewolucjonistów do kondotierów. Wzlot i upadek Mudżahedinów Ludowych.. Pod względem metod działania zaobserwować można trzy alternatywne strategie: udział w wyborach, oddolną islamizację społeczeństwa (dawa) i walkę zbrojną (dżihad)Gilles Kepel, Święta wojna. Ekspansja i upadek fundamentalizmu muzułmańskiego, Warszawa 2003, s. 171–187, 339–372; Johannes J. G. Jansen, Podwójna natura fundamentalizmu islamskiego, Kraków 2005, s. 99–120..
Czołowym teoretykiem islamizmu ekstremistycznego był Sajjid KutbEmmanuel Sivan, Radykalny islam, Libron, Kraków 2005, s. 32–44. podczas gdy islamizm modernistyczny reprezentuje Tariq RamadanGilles Kepel, Fitna. Wojna w sercu islamu, Warszawa 2006, s. 244–249.; najwyższym autorytetem szyickim był Ruhollah ChomejniMałgorzata Stolarczyk, Iran – państwo i religia, Warszawa 1997, s. 93–102.. Do najważniejszych ugrupowań islamistycznych należą reprezentujące różne nurty: umiarkowana Partia Wolności i Sprawiedliwości i radykalna (salaficka) w Egipcie, Hamas w Palestynie, Hezbollah w Libanie, w Algierii, Partia Odrodzenia w Tunezji, Partia Sprawiedliwości i Rozwoju w Turcji, sunnicka i szyicka Najwyższa Rada Islamska w Iraku (dawniej: Najwyższa Rada Rewolucji Islamskiej w Iraku), Zgromadzenie Islamskie w Pakistanie.
Islam a islamizm
Według amerykańskiego politologa Daniela Pipesa islamizm stanowi jedną z trzech odpowiedzi świata islamskiego na wyzwania współczesności i dominację kultury zachodniej, obok sekularyzmu i reformizmu.
W odczuciu islamistów muzułmanie zostali zdominowani przez Zachód, ponieważ nie są dobrymi muzułmanami. Stąd wniosek, że można odzyskać utraconą w przeszłości chwałę jedynie przez powrót na drogę tradycji, a można to osiągnąć tylko poprzez życie w pełni podporządkowane prawu Szariatu. Czyniąc starania w celu budowy drogi życia na czystym fundamencie praw Szariatu, islamiści usiłują odrzucić wszelkie aspekty wpływów Zachodu: obyczaje, filozofię, instytucje polityczne i wartości. „Lecz mimo tych wysiłków, dalej przyswajają sobie z Zachodu bardzo wiele, na nieskończenie liczne sposoby. Bo przecież potrzebują nowoczesnej technologii, szczególnie jej zastosowań militarnych i medycznych. Z drugiej strony, sami skłaniają się do nowoczesnego życia i przez to głębiej tkwią” – zauważa Pipes.
Zobacz też
kalifat szariat fundamentalizm dżihad wahhabizm Talibowie Unia Trybunałów Islamskich
Przypisy
Linki zewnętrzne Przewodnik po Bliskim Wschodzie
Kategoria:Doktryny polityczne Kategoria:Islam