Alitretynoina – organiczny związek chemiczny, analog kwasu retinowego, stosowany jako lek przeciwnowotworowy w leczeniu mięsaka Kaposiego.
Mechanizm działania Alitretynoina jest występującym w organizmie hormonem endogennym, wywodzącym się z witaminy A. Związek ten aktywuje wszystkie poznane dotychczas podtypy wewnątrzkomórkowych receptorów retinoidowych: RARα, RARβ, RARγ, RXRα, RXRβ, RXRγ, przez co powoduje, iż receptory te zaczynają działać jako czynniki transkrypcyjne zależne od ligandów, które sterują ekspresją specyficznych genów. Regulacja ekspresji tych genów ma związek z procesem różnicowania i namnażania komórek, bez względu na to, czy są one zdrowe czy też zrakowaciałe. Nie wiadomo jednak dokładnie, jaki mechanizm odpowiada za skuteczność miejscowego leczenia mięsaka Kaposiego w przebiegu AIDS. Alitretynoina hamuje wzrost komórek mięsaka Kaposiego u 66,7% pacjentów w próbach klinicznych.
thumb|Budowa receptora retinoidowego RXRα powiązanego z jego naturalnym ligandem – alitretynoiną. Jasnożółtym kolorem zaznaczono cząsteczki alitretynoiny.
Farmakokinetyka Lek podawany jest miejscowo, choć badania kliniczne nie wskazują na to, by wchłaniał się przez skórę. U chorych leczonych alitretynoiną badano stężenie kwasu 9-cis-retinowego przez okres 60 tygodni. Nie stwierdzono, by stosowanie miejscowe alitretynoiny powodowało zwiększenie jego stężenia we krwi w porównaniu z osobami nieleczonymi tym lekiem.
Wskazania Alitretynoina stosowana jest w postaci żelu do stosowania miejscowego w leczeniu mięsaka Kaposiego w przebiegu AIDS, o ile: zmiany skórne nie są objęte żadnym owrzodzeniem ani obrzękiem limfatycznym, nie ma jednoczesnej konieczności leczenia trzewnego mięsaka Kaposiego, ogólne leczenie przeciwretrowirusowe nie powoduje ustąpienia zmian skórnych, zastosowanie innych metod leczenia (np. radio- i chemioterapii) nie jest możliwe lub odpowiednie. Leczenie alitretynoiną powinno trwać nie mniej niż 12 tygodni.
Przeciwwskazania nadwrażliwość na alitretynoinę, inne retinoidy lub na jakikolwiek inny składnik preparatu, ciąża i karmienie piersią, leczenie mięsaka Kaposiego znajdującego się w pobliżu innych zmian skórnych, dzieci i młodzież do 18. roku życia (ze względu na brak badań).
Ostrzeżenia specjalne Leczenie alitretynoiną powinno być prowadzone przez lekarza mającego doświadczenie w leczeniu mięsaka Kaposiego. Należy poinformować pacjenta, aby unikał nadmiernej ekspozycji na światło słoneczne lub promieniowanie ultrafioletowe, ze względu na możliwość wystąpienia reakcji nadwrażliwości. Nie należy przekraczać dobowej normy spożycia witaminy A podczas leczenia alitretynoiną. Badania na zwierzętach wskazują, że alitretynoina wykazuje, podobnie jak inne retinoidy, działanie uszkadzające płód. Dlatego też kobiety w wieku rozrodczym, które są leczone alitretynoiną, muszą stosować skuteczną antykoncepcję przez całą terapię, a także miesiąc po jej zakończeniu. Brak szczegółowych badań dotyczących skuteczności leczenia u kobiet i mężczyzn po 65. roku życia. W tych grupach rzadko obserwuje się występowanie mięsaka Kaposiego. Należy obserwować działania niepożądane pojawiające się w miejscu zastosowania leku. W przypadku ich znacznego nasilenia, należy zmniejszyć częstość jego podawania lub zrezygnować z leczenia alitretynoiną.
Interakcje Zaleca się unikanie stosowania innych substancji na zmiany skórne leczone alitretynoiną. Można stosować oleje mineralne w celu uniknięcia świądu i wysuszenia skóry z zachowaniem dwugodzinnego odstępu przed i po nałożeniu preparatu. Alitretynoina znacznie zwiększa toksyczność N,N-dietylo-m-toluamidu (DEET), który jest składnikiem wielu środków odstraszających owady. Brak informacji wskazujących na interakcje alitretynoiny z preparatami podawanymi ogólnoustrojowo.
Działania niepożądane Działania niepożądane powodowane przez alitretynoinę są podobne do tych, jakie występują podczas stosowania innych retinoidów. Częstość i nasilenie ich występowania wiąże się z częstością stosowania alitretynoiny. Objawy uboczne, w przeważającej większości, mają charakter miejscowy. Najczęściej występują: pękanie naskórka, powstawanie strupów, wysięki, wysypka i inne zmiany skórne o różnym nasileniu, ból, kłucie, mrowienie w miejscu nałożenia preparatu, krwawienia ze zmiany skórnej lub wokół niej, obrzęk, w tym obrzęki obwodowe. Rzadziej mogą pojawić się: uogólnione powiększenie węzłów chłonnych, zapalenie tkanki łącznej, zapalenie żył, zakażenia zmiany skórnej.
Preparaty Panretin – Eisai Ltd. – żel 0,1% (1 mg alitretynoiny na 1 g żelu).
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Cytostatyki Kategoria:Nienasycone kwasy karboksylowe