Powiat nowotarski – powiat w Polsce (województwo małopolskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Nowy Targ.
Zmiany administracyjne powiatu nowotarskiego Kiedy powstała w 1918 r. niepodległa Rzeczpospolita, należało między innymi stworzyć niezależną administrację. Ustrój terytorialny państwa był konsekwencją systemów prawnych państw zaborczych. Podstawą utworzenia administracji na tym terenie była Ustawa O tymczasowej organizacji władz administracyjnych II instytucji (województwa) na obszarach byłego Królestwa Galicji i Lodomerii i Wielkiego Księstwa Krakowskiego oraz wchodzących w skład Rzeczypospolitej obszarach Spisza i Orawy, z 3 grudnia 1920 roku. Tak powstał powiat nowotarski i powiat spisko-orawski, składający się z miejscowości przyłączonych z Czechosłowacji przez Radę Ambasadorów w 1920 r. z siedzibą w Nowym Targu. Kres temu powiatowi położyła unifikacja z powiatem nowotarskim dokonana 1 lipca 1925 r, do które przyłączono gminy: Bukowina-Podszkle, Chyżne, Czarnogóra, Dursztyn, Frydman, Harkabuz, Jabłonka, Jurgów, Kacwin, Krempachy, Lipnica Mała, Lipnica Wielka, Łapszanka, Łapsze Niżne, Łapsze Wyżne, Niedzica, Nowa Biała, Orawka, Piekielnik, Podsarnie, Podwilk, Rzepiska, Trybsz, Zubrzyca Dolna i Zubrzyca Górna. 1 listopada 1929 r. z powiatu wyłączono gminy: Chabówka, Ponice i Rdzawka, które przyłączono do powiatu makowskiego. 1 kwietnia 1932 r. po likwidacji powiatu makowskiego, do powiatu nowotarskiego przyłączono gminy wiejskie: Rabka, oraz utracone wcześniej: Chabówka i Ponice. Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 lipca 1934 w skład powiatu wchodziły trzy miasta: Nowy Targ, Czarny Dunajec oraz Zakopane (Zakopane na mocy ustawy galicyjskiej z 20 października 1933). Oprócz miast uformowano 18 gmin wiejskich: Bukowina, Chochołów, Ciche, Czarny Dunajec, Czorsztyn, Jabłonka, Kościelisko, Krościenko, Ludźmierz, Łapsze Niżne, Łopuszna, Ochotnica, Odrowąż, Poronin, Raba Wyżna, Rabka, Szaflary i Szczawnica Wyżna. Po zakończeniu II wojny światowej powiat odrodził się w tych samych granicach, ale w innych warunkach politycznych. Istotnym uszczupleniem terytorium powiatu było utworzenie w 1951 r. powiatu miejskiego Zakopane, spowodowane szybkim rozwojem tego miasta, które stało się centrum turystyki i sportów zimowych. Natomiast Rabka jako centrum uzdrowiskowe uzyskała status miasta w 1953 r. Tak więc bilans jeśli chodzi o liczbę miast był taki sam, z tym że powiat stracił istotną część terytorium turystycznego z Zakopanem. Ważnym momentem była przeprowadzona w 1954 r. reforma struktury administracyjnej państwa, która likwidowała gminy, tworząc w ich miejsce gromady z gromadzkimi Radami Narodowymi, jako organami państwowymi. Zburzyło to system strukturalno-przestrzenny oraz przyzwyczajenie mieszkańców. Dlatego 18 lat później wycofano się z tego pomysłu, przywracając ponownie strukturę gmin. Powiat nowotarski podzielono na 16 gmin Biały Dunajec, Bukowina Tatrzańska, Czarny Dunajec, Czorsztyn, Jabłonka, Kościelisko-Witów, Lasek, Ochotnica Dolna, Łapsze Niżne, Łopuszna, Lipnica Wielka, Poronin, Raba Wyżna, Ratułów i Szaflary. Na terenie powiatu znajdowały się też 3 miasta: Nowy Targ, Rabka i Szczawnica-Krościenko Tak więc w porównaniu z katalogiem gmin z 1934 r. nastąpiły pewne zmiany, nie przywrócono gmin Chochołów i Odrowąż, gmina Ludźmierz zmieniła nazwę na Lasek, a gmina Ciche na Ratułów. W 1973 r. przyłączono z powiatu myślenickiego, sołectwo Skawa. Okres gierkowski; w połowie lat siedemdziesiątych XX w. nastąpiły zmiany administracyjne kraju. Wydarzeniem była likwidacja powiatu nowotarskiego i przyłączenie miast i gmin byłego powiatu do powołanego województwa nowosądeckiego w połowie 1975 r. Dla ówczesnych władz ważną rzeczą było konsolidowanie jednostek albo ich podział. I tak w styczniu 1976 r. połączono gminy Lipnica Wielka i Jabłonka w gminę Jabłonka, gminę Ratułów i Czarny Dunajec w gminę Czarny Dunajec, Szaflary i Biały Dunajec w gminę Biały Dunajec. Do gminy Raba Wyżna włączono część obszaru gminy Spytkowice. Dalszym krokiem do konsolidacji gmin, było stworzenie w 1977 r. gminy Tatrzańskiej. W jej skład weszły znoszone gminy Poronin, Kościelisko-Witów oprócz Dzianisza i Chochołowa, część gminy Biały Dunajec (Bustryk, Suche, Ząb) oraz część gminy Czarny Dunajec (Nowe Bystre). Wraz ze zmianami politycznymi po 1989 r. nastąpił proces powołania wolnego samorządu gminnego. W maju 1990 r. odbyły się wolne wybory do tych organów. Mieszkańcy mogli wreszcie swobodnie wypowiedzieć się o przynależności do tej, czy innej gminy. I tak rozporządzeniem Rady Ministrów 2 kwietnia 1991 r. utworzono ponownie: gminę Lipnica Wielka z gminy Jabłonka oraz Szaflary z gminy Biały Dunajec. W 1994 r. zniesiono gminę Tatrzańską, wyodrębniając miasto Zakopane i tworząc gminy: Kościelisko i Poronin. Z kolei w związku z napełnianiem Zbiornika Czorsztyńskiego, uległo zalaniu kilka miejscowości. Co spowodowało wybudowanie nowej wsi Maniowy, gdzie przeniesiono siedzibę gminy Czorsztyn. Finałem zmian było dopełnienie reformy administracyjnej, gdzie powołano województwo małopolskie i ponownie powiat nowotarski. W skład weszły miasta: Nowy Targ, Rabka i Szczawnica oraz gminy Nowy Targ, Jabłonka, Lipnica Wielka, Raba Wyżna, Czarny Dunajec, Szaflary, Czorsztyn, Krościenko nad Dunajcem, Łapsze Niżne, Ochotnica Dolna i Spytkowice. Łatwo zauważyć, że nie wszystkie dawniejsze gminy weszły ponownie w skład powiatu nowotarskiego. Gminy Biały Dunajec, Bukowina Tatrzańska, Kościelisko i Poronin wraz z Zakopanem, stworzyły nowy powiat tatrzański. W powiecie nowotarskim znalazła się gmina Spytkowice, która przed reformą stanowiła część powiatu suskiego.
Struktura powiatu W skład powiatu wchodzą: gmina miejska: Nowy Targ gminy miejsko-wiejskie: Czarny Dunajec, Rabka-Zdrój, Szczawnica gminy wiejskie: Czorsztyn, Jabłonka, Krościenko nad Dunajcem, Lipnica Wielka, Łapsze Niżne, Nowy Targ, Ochotnica Dolna, Raba Wyżna, Spytkowice, Szaflary miasta: Nowy Targ, Czarny Dunajec, Rabka-Zdrój, Szczawnica Według danych z 31 grudnia 2019 roku powiat zamieszkiwały 191 782 osoby. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwały 191 882 osoby.
Gminy Gmina Ludność (2017)Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2017 r., tabl. 26 Powierzchnia32x32px Czarny Dunajec22 318218 km²27x27px Czorsztyn761162 km²28x28px Jabłonka18 413212 km²30x30px Krościenko nad Dunajcem677257 km²28x28px Lipnica Wielka598567 km²28x28px Łapsze Niżne9299126 km²34x34px Nowy Targ (gmina miejska)33 41251 km²26x26px Nowy Targ (gmina wiejska)23 779208 km²26x26px Ochotnica Dolna8 487141 km²26x26px Raba Wyżna14 59189 km²33x33px Rabka-Zdrój (w tym miasto)17 272 (12 925)69 km² (36 km²)28x28px Spytkowice451632 km²26x26px Szaflary10 98054 km²27x27px Szczawnica (w tym miasto)7322 (5844)88 km² (33 km²)Razem190 7571 474 km²
Demografia
thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców powiatu nowotarskiego w 2014 roku
Użytkowanie gruntów użytki rolne – 55% użytki leśne – 37% pozostałe grunty i nieużytki – 8%
Religia Kościół rzymskokatolicki: 34 parafie; Protestantyzm: Kościół Chrześcijan Baptystów w RP (1 zbór); Kościół Boży (1 zbór); Kościół Zielonoświątkowy w RP (1 zbór); Świadkowie Jehowy: 3 zbory
Starostowie nowotarscy Józef Rudzki (1900-1905)Mariusz Paździora: Poczet starostów powiatu chrzanowskiego, str. 69. Chrzanów: Miejska Biblioteka Publiczna w Chrzanowie, 2026. ISBN 978-83-976540-2-0. Władysław Trześniowski (1921-1923)Mariusz Paździora: Poczet starostów powiatu chrzanowskiego, str. 118-119. Chrzanów: Miejska Biblioteka Publiczna w Chrzanowie, 2026. ISBN 978-83-976540-2-0. Na podstawie źródła: Jan Lasyk (4 listopada 1998 – 9 grudnia 2002) Jan Hamerski (9 grudnia 2002 – 27 listopada 2006) Krzysztof Faber (27 listopada 2006 – 7 maja 2024) Tomasz Hamerski (7 maja 2024 – nadal)
Sąsiednie powiaty powiat tatrzański powiat suski powiat myślenicki powiat limanowski powiat nowosądecki
Przypisy
Linki zewnętrzne Zabytki sztuki w Polsce. Powiat nowotarski (1938) w bibliotece Polona Powiat nowotarski pod względem ekonomicznym i oświatowym (1908) w bibliotece Polona
nowotarski