Elekcja cesarska – proces wyboru króla Niemiec i jednocześnie cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego. We wczesnym średniowieczu był dokonywany przez wiec plemion niemieckich, które wybierały najlepszego kandydata spośród członków panującej dynastii (wówczas saskich Ludolfingów). W praktyce wiec zatwierdzał decyzję elitarnego grona książąt plemiennych i dostojników dworskich, co z czasem doprowadziło do zastrzeżenia prawa udziału w wyborach tylko dla owych możnych, najpierw drogą precedensu, potem przez pisaną normę prawną. Od 1356 roku na mocy Złotej Bulli cesarza Karola IV Luksemburskiego prawo wyboru cesarza przysługiwało jedynie siedmiu elektorom, obdarzonym szczególnymi przywilejami, zrównującymi ich w godności z królami. thumb|upright=1.3|Cesarz w kręgu elektorów, aut. Abraham Aubry, Norymberga 1663/64

Elektorzy Rzeszy thumb|upright=1.3|Siedmiu Elektorów Rzeszy według miniatury z Kodeksu Baldwina. Od lewej elektorzy sakralni – arcybiskupi Kolonii, Moguncji i Trewiru oraz elektorzy świeccy Palatynatu, Saksonii, Brandenburgii i Czech Skład Kurii Elektorskiej, czyli kolegium książąt uprawnionych do udziału w elekcji ustalił się drogą precedensu już w połowie XIII w. Prawną sankcję dla tego stanu wprowadziła Złota Bulla z 1356 r. Kolegium tworzyli elektorzy Rzeszy: 20px książę-arcybiskup Moguncji, jako nominalny arcykanclerz Królestwa Niemiec; 20px książę-arcybiskup Kolonii jako arcykanclerz Królestwa Włoch; 20px książę-arcybiskup Trewiru jako arcykanclerz Burgundii; 20px król Czech jako arcypodczaszy Rzeszy; 20px hrabia-palatyn reński jako arcystolnik Rzeszy i wikariusz cesarski ziem prawa reńskiego; 20px książę Saksonii-Wittenbergi (w okresie nowożytnym popularnie nazywany po prostu księciem saskim) jako arcymarszałek Rzeszy i wikariusz cesarski ziem prawa saskiego; 20px margrabia brandenburski jako arcykomornik Rzeszy;

Trzech pierwszych nazywano popularnie elektorami duchownymi, pozostałych zaś świeckimi. W przypadku popełnienia przez jakiegoś elektora zbrodni felonii (zdrady), cesarz mógł przenieść jego godność na inny ród. Ponieważ w przypadku elektorów świeckich godności były silnie związane ze sprawującymi je tradycyjnie (a więc w praktyce dziedzicznie) rodami, najchętniej widziano przeniesienie na krewnego poprzedniego elektora. Na mocy Złotej Bulli cesarz mógł także, za zgodą pozostałych elektorów, tworzyć nowe elektoraty. Przypadki takich zmian miały miejsce wielokrotnie: W 1547 roku cesarz Karol V Habsburg pokonał koalicję książąt protestanckich w bitwie pod Mühlbergiem i pozbawił Jana Fryderyka z ernestyńskiej linii Wettynów godności elektorskiej oraz księstwa sasko-wittenberskiego. Przeniósł je na Maurycego z linii albertyńskiej. W 1622 roku wojska cesarza Ferdynanda II pokonały siły książąt protestanckich w bitwie pod Höchst. W jej następstwie w 1623 roku cesarz odebrał godność elektorską i Palatynat zbuntowanemu Fryderykowi V z dynastii Wittelsbachów i przekazał ją władcy bawarskiemu Maksymilianowi I reprezentującemu inną linię tego samego rodu. W ten sposób do kurii elektorskiej weszli książęta Bawarii. W 1648 roku pokój westfalski zakończył wojnę trzydziestoletnią. Na mocy jego postanowień cesarz Ferdynand III Habsburg zgodził się zwrócić Palatynat Reński i godność elektorską synowi Fryderyka V, Karolowi Ludwikowi. Książę bawarski zatrzymał jednak status elektorski i tytuł arcystolnika. Dlatego palatyn uzyskał tytuł arcyskarbnika Rzeszy a liczebność kurii elektorskiej wzrosła do ośmiu. W 1692 roku cesarz Leopold I Habsburg obdarzył godnością elektorską i tytułem arcychorążego Rzeszy księcia Hanoweru (Brunszwiku-Lüneburga) Ernesta Augusta z rodu Welfów. Liczebność kurii wzrosła tym samym do dziewięciu. W 1708 roku, podczas wojny o sukcesję hiszpańską, cesarz Józef I Habsburg odebrał godność elektorską księciu Bawarii Maksymilianowi II Emanuelowi. Elektor Palatynatu otrzymał na nowo tytuł arcycześnika, a tytuł arcyskarbnika został przekazany elektorowi Hanoweru Ernestowi Augustowi. Zgodnie z warunkami pokoju w Rastatt w 1714 roku cesarz Karol VI Habsburg przywrócił godność elektorską władcy Bawarii. Bawaria zatrzymała tytuł arcycześnika, Palatynat arcyskarbnika, a Hanower arcychorążego. W 1777 roku zmarł bezdzietnie elektor bawarski Maksymilian III Józef, a Bawarię zajął palatyn reński Karol IV Teodor. Cesarz Józef II Habsburg dążył do zajęcia Bawarii dla siebie, co wywołało bawarską wojnę sukcesyjną. Na mocy pokoju w Cieszynie w 1779 roku utrzymano unię palatynacko-bawarską. Liczebność kurii spadła znów do ośmiu członków (podwójny głos jednego elektora był nie do pomyślenia). Po klęsce cesarza Franciszka II w walce z Francją pod Hohenlinden (1800) państwa niemieckie weszły w orbitę wpływów Napoleona Bonaparte. W 1803 roku Sejm Rzeszy podjął reformy zgodne z zamysłami tego ostatniego. Zlikwidowano elektoraty koloński i trewirski (księstwa arcybiskupie zostały zsekularyzowane). Nowe godności elektorskie nadano księciu Wirtembergii Fryderykowi II, margrabiemu Badenii Karolowi Fryderykowi, landgrafowi Hesji-Kassel Wilhelmowi IX i wielki książę Salzburga Ferdynand I. W 1805 roku Napoleon pokonał Austriaków i Rosjan w pod Austerlitz. Na mocy pokoju w Preszburgu cesarz Franciszek II musiał odstąpić liczne terytoria Francji i Bawarii, ale otrzymał Salzburg. Ferdynand I otrzymał Wielkie Księstwo Würzburga i zachował tytuł elektorski. W 1806 roku większość książąt niemieckich zawiązało Związek Reński i poddało się protektoratowi Napoleona, ogłaszając jednocześnie secesję (wyjście) ze Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Po tym fakcie, wskutek nacisków Francji, cesarz Franciszek II rozwiązał Cesarstwo, a tytuły elektorskie straciły znaczenie.

Niektórzy elektorzy nie pogodzili się z upadkiem Rzeszy i nadal używali tytułów elektorskich (władcy Hesji aż do 1866 roku).

Elekcje XIV wieku Elekcja 1376 roku thumb|upright=0.6 Wybory miały miejsce 10 czerwca 1376 roku we Frankfurcie, wzięli w nich udział: 20px arcybiskup Moguncji Ludwik Wettyn (1374-1379) 20px arcybiskup Kolonii Kuno II von Falkenstein (1362–1388) 20px arcybiskup Trewiru Fryderyk III von Saarwerden (1372–1414) 20px król Czech Karol IV Luksemburski (1346–1378) 20px hrabia Palatynatu Reńskiego Ruprecht I Wittelsbach (1356–1390) 20px książę Saksonii Wacław Askańczyk (1370–1388) 20px margrabia Brandenburgii Wacław IV Luksemburski (1373–1378) Królem został wybrany Wacław IV Luksemburski

Pierwsza Elekcja 1400 roku

Wybory miały miejsce 22 maja 1400 roku we Frankfurcie, wzięli w nich udział: 20px arcybiskup Moguncji Jan II Nassau (1396–1419) 20px arcybiskup Kolonii Werner von Falkenstein (1388–1418) 20px arcybiskup Trewiru Fryderyk III von Saarwerden (1372–1414) 20px hrabia Palatynatu Reńskiego Ruprecht Wittelsbach (1398–1410) 20px książę Saksonii Rudolf III Saski (1388–1419) 20px margrabia Brandenburgii Jodok z Moraw (1388–1411) Królem został wybrany Fryderyk Braunschweig-Wolfenbüttel

Druga Elekcja 1400 roku thumb|upright=0.6 Wybory miały miejsce 21 sierpnia 1400 roku w Rhens, wzięli w nich udział: 20px arcybiskup Moguncji Jan II Nassau (1396–1419) 20px arcybiskup Kolonii Werner von Falkenstein (1388–1418) 20px arcybiskup Trewiru Fryderyk III. von Saarwerden (1372–1414) 20px hrabia Palatynatu Reńskiego Ruprecht Wittelsbach (1398–1410) Królem został wybrany Ruprecht Wittelsbach.

Elekcje XV wieku Elekcje 1410 roku thumb|upright=0.6 Wybory miały miejsce 20 września i 1 października 1410 roku, wzięli w nich udział: 20px arcybiskup Moguncji Jan II Nassau (1396–1419) 20px arcybiskup Kolonii Werner von Falkenstein (1388–1418) 20px arcybiskup Trewiru Fryderyk III von Saarwerden (1372–1414) 20px król Czech Wacław IV Luksemburski (1378-1419) 20px hrabia Palatynatu Reńskiego Ludwik III Wittelsbach (1410-1436) 20px książę Saksonii Rudolf III Saski (1388–1419) 20px margrabia Brandenburgii Jodok z Moraw (1388–1411)

20 września 1410 roku trzech elektorów dokonało wyboru Zygmunta Luksemburskiego na króla Niemiec i cesarza rzymskiego, jednak pozostali elektorzy nie poparli go. 1 października ponownie odbył się zjazd elektorów na którym wybrano Jodoka z Moraw.

Elekcja 1411 roku thumb|upright=0.6 Wybory miały miejsce 21 lipca 1411 roku, wzięli w nich udział: 20px arcybiskup Moguncji Jan II Nassau (1396–1419) 20px arcybiskup Kolonii Werner von Falkenstein (1388–1418) 20px arcybiskup Trewiru Fryderyk III von Saarwerden (1372–1414) 20px król Czech Wacław IV Luksemburski (1378-1419) 20px hrabia Palatynatu Reńskiego Ludwik III Wittelsbach (1410-1436) 20px książę Saksonii Rudolf III Saski (1388–1419) 20px margrabia Brandenburgii Zygmunt Luksemburski (1387-1437), król Węgier królem został wybrany Zygmunt Luksemburski.

Elekcja 1438 roku thumb|upright=0.6 Wybory miały miejsce 18 marca 1438 roku we Frankfurcie, wzięli w nich udział: 20px arcybiskup Moguncji (1434–1459) 20px arcybiskup Kolonii Dietrich II von Moers (1414–1463) 20px arcybiskup Trewiru (1430–1439) 20px hrabia Palatynatu Reńskiego Ludwik IV Wittelsbach (1436–1449) 20px książę Saksonii Fryderyk II Wettyn (1428–1464) 20px margrabia Brandenburgii Fryderyk I Hohenzollern (1415–1440) królem został wybrany Albrecht II Habsburg.

Elekcja 1440 roku thumb|upright=0.6 Wybory miały miejsce 2 lutego 1440 roku we Frankfurcie, wzięli w nich udział: 20px arcybiskup Moguncji (1434–1459) 20px arcybiskup Kolonii Dietrich II von Moers (1414–1463) 20px arcybiskup Trewiru Jakub I von Sierck (1439–1456) 20px hrabia Palatynatu Reńskiego Ludwik IV Wittelsbach (1436–1449) 20px książę Saksonii Fryderyk II Wettyn (1428–1464) 20px margrabia Brandenburgii Fryderyk I Hohenzollern (1415–1440) W tej elekcji nie brał udziału król Czech. Syn Albrechta II, Władysław Habsburg urodził się jako pogrobowiec 22 lutego 1440 roku. Królem został wybrany Fryderyk III Habsburg.

Elekcja 1486 roku thumb|upright=0.6 Wybory miały miejsce 16 lutego 1486 roku we Frankfurcie, wzięli w nich udział: 20px arcybiskup Moguncji Berthold von Henneberg (1484–1504) 20px arcybiskup Kolonii Hermann von Hessen (1480–1508) 20px arcybiskup Trewiru Jan II von Baden (1456–1503) 20px król Czech Władysław II Jagiellończyk (1471-1516), król Węgier 20px hrabia Palatynatu Reńskiego Filip Wittelsbach (1476-1508) 20px książę Saksonii Ernest Wettyn (1464–1486) 20px margrabia Brandenburgii Albrecht III Achilles (1470–1486) Królem został wybrany Maksymilian I Habsburg.

Elekcje XVI wieku Papież Juliusz II zezwolił Maksymilianowi I w 1508 roku tytułować się cesarzem bez koronacji papieskiej, od tamtej pory uznano, że nie koronacja przez papieża, a wybór przez elektorów Rzeszy daje prawo do tytułowania się cesarzem rzymskim (przyjęto tytuł Electus Romanorum Imperator (Wybrany Cesarz Rzymski)). W wypadku, gdy elekcja odbywała się za życia panującego cesarza (vivente imperatore) elekt przyjmował tytuł króla Rzymian (Niemiec). Tytuł cesarski przejmował w owej sytuacji, automatycznie po śmierci poprzednika.

Elekcja 1519 roku thumb|upright=0.6 Wybory miały miejsce 28 czerwca 1519 roku we Frankfurcie, wzięli w nich udział: 20px arcybiskup Moguncji Albrecht Hohenzollern (1514–1545) 20px arcybiskup Kolonii Hermann V von Wied (1515–1546) 20px arcybiskup Trewiru (1511–1531) 20px król Czech Ludwik II Jagiellończyk (1516–1526), król Węgier 20px hrabia Palatynatu Reńskiego Ludwik V Wittelsbach (1508–1544) 20px książę Saksonii Fryderyk III Mądry (1486–1525) 20px margrabia Brandenburgii Joachim I Nestor (1499–1535) Cesarzem został wybrany Karol V Habsburg.

Elekcja 1531 roku thumb|upright=0.6 Wybory miały miejsce 5 stycznia 1531 roku w Kolonii, wzięli w nich udział: 20px arcybiskup Moguncji Albrecht Hohenzollern (1514–1545) 20px arcybiskup Kolonii Hermann V von Wied (1515–1546) 20px arcybiskup Trewiru (1511–1531) 20px król Czech Ferdynand I Habsburg (1526–1564), król Węgier, 20px hrabia Palatynatu Reńskiego Ludwik V Wittelsbach (1508–1544) 20px książę Saksonii Jan Stały (1525–1532) 20px margrabia Brandenburgii Joachim I Nestor (1499–1535)