mały|250px|Ludwik Remiszewski (Powiatowy Lekarz Weterynarii w Biłgoraju) i prof. Tadeusz Vetulani z konikami polskimi, okres międzywojenny mały|250px|Konik polski w Białowieskim Parku Narodowym mały|250px|Konik polski w Roztoczańskim Parku Narodowym mały|250px|Źrebię (Stacja Doświadczalna w Stobnicy) mały|250px|Klacz ze źrebięciem – Roztoczański Park Narodowy Konik polski – polska rasa niewielkiego konia późno dojrzewającego (3–5 lat) w typie konia prymitywnego, długowiecznego, odpornego na choroby i trudne warunki utrzymania. Koniki polskie mają twardy róg kopytowy, pozwalający pracować niepodkutym na twardym podłożu. Rasa ta wywodzi się z terenów Polski i jest blisko spokrewniona z tarpanem . Koniki polskie wykazują podobieństwa do populacji koni starożytnych i pierwotnych, ale ich tło genetyczne jest bardziej złożone, odzwierciedlając wkład ras współczesnych.

Historia Ich pogłowie wywodzi się z populacji półdzikich, które na obszarze Polski przetrwały do końca XIX wieku. Dzikimi przodkami koników polskich były tarpany, podobne do odkrytych w Azji przez rosyjskiego badacza Nikołaja Przewalskiego w 1876 roku koni Przewalskiego. Zamieszkiwały one do końca XVII wieku lesiste obszary wschodniej Polski, Litwy i Prus. Intensywne polowania doprowadziły do znacznego zmniejszenia liczebności tych koni; przed całkowitym wyginięciem uchroniły je dopiero działania ochronne, w tym utworzenie rezerwatów oraz planowa hodowla. W okolicach Puszczy Białowieskiej przetrwały do 1780 roku, kiedy to zostały odłowione i umieszczone w zwierzyńcu hrabiów Zamoyskich koło Biłgoraja. Około 1806 roku, z powodu panującej biedy, zostały one rozdane okolicznym chłopom. W 1914 roku Jan Grabowski i Stanisław Schuch opisali małe chłopskie myszate koniki z okolic Biłgoraja.

Profesor Tadeusz Vetulani wprowadził nazwę „konik polski”, wysunął także hipotezę o istnieniu odmiany leśnej tarpana. Dzięki jego staraniom w roku 1936 zaczęto odtwarzać konika o typowych dla tarpana cechach w warunkach rezerwatowych w Puszczy Białowieskiej. Wcześniej sprowadził konie z Biłgoraja. We wrześniu 1939 roku stado liczyło już 40 sztuk, jednak podczas II wojny światowej hodowla została zniszczona, a część koni została zrabowana i wywieziona do Rzeszy na potrzeby badań prowadzonych przez naukowców niemieckich. Po zakończeniu wojny rozpoczęto odbudowę hodowli z udziałem nielicznych koników rozproszonych po kraju i rewindykowanych z Niemiec (poza stadem białowieskim). W roku 1949 ocalałe zwierzęta trafiły do stadniny w Popielnie i tam też rozpoczęto powtórną ich hodowlę. W roku 1952 trafiła tam również grupka koników z Białowieży. W 1955 roku stadninę w Popielnie przejęła Polska Akademia Nauk, następnie podjęto przerwany eksperyment prof. Vetulaniego. W 1976 roku W.K. Gładenko, wykorzystując dane archeologiczne, osteologiczne i czaszkowe, doszedł do wniosku, że miejscowe konie Białorusi i Polski Wschodniej pochodziły z dzikich tarpanów leśnych, które miały wszystkie zewnętrzne cechy charakterystyczne dla koni północnego korzenia leśnegoГладенко В.К. Белорусская лошадь. – Минск: Ураджай, 1976. -108с.. W 2014 opublikowano inny pogląd co do pochodzenia koników polskich.

Pokrój sylwetka Rasa charakteryzuje się niewielkim wzrostem i krępą budową ciała oraz odznacza się średnią masą ciała. Minimalny obwód klatki piersiowej u dorosłych koni, zarówno klaczy, jak i ogierów, wynosi 165 cm. W przypadku obwodu nadpęcia wartości graniczne dla osobników dorosłych określono na poziomie 16,5 cm u klaczy oraz 17,5 cm u ogierów. Masa ciała tych koni mieści się natomiast w przedziale od 300 do 400 kg. Ma silną i krępą budowę ciała. U osobników tej rasy proporcjonalne głowy o szerokim czole i prostym profilu są lekkie, usadowione na krótkiej, szerokiej i prostej nisko osadzonej muskularnej szyi. Na głowie są nieduże, grube uszy i żywe oczy. Kłąb jest mało wyraźny, łopatki krótkie, z kolei tułów dość długi, a grzbiet czasami łęgowaty. Konie mają głęboką klatkę piersiową, oraz pojemny, często obwisły brzuch i ścięty zad.

Wysokość w kłębie koni dorosłych (klacze i ogiery): 130–140 cm (134–136 cm) (podaje się wysokość 132 cm lub do 132 cm lub 134–136 cm); głowa Głowa jest o prostym lub lekko wklęsłym profilu oraz krótką szyją z obfitą grzywą. tułów Zad jest stosunkowo stromy, a ogon nisko osadzony.

Kończyny Koniki polskie mają mocne, suche i krótkie kończyny o mocnym kośćcu, zdarza się, że o nieprawidłowej podstawie. Kopyta są nieduże, ale mocne.

Umaszczenie Umaszczenie jest najczęściej myszate lub ciemnogniade, z charakterystycznymi prymitywnymi cechami, takimi jak pręga grzbietowa oraz pręgowanie kończyn (tzw. „prążki zebry”).

Umaszczenie Zwierzęta te zazwyczaj mają gęstą sierść umaszczoną myszato. Grzywa jest obfita i czarna. Głęboko osadzony ogon z nielicznymi jasnymi włosami. Na grzbiecie jest czarna pręga grzbietowa, również pręgi na stawach skokowych i nadgarstkowych, rzadko występuje pręga łopatkowa.

Użytkowanie Szczególne zalety koników polskich takie, jak dobre zdrowie, płodność, niewybredność pokarmowa, odporność, zaradność w trudnych sytuacjach, zdolności adaptacyjne, kompensacja wzrostu, a przy tym wytrwałość, łagodność, pojętność i dobre chody przyczyniły się do tego, że zaczęto ich wszechstronnie używać. Konik polski służył ludziom jako dobry koń roboczy w niedużych gospodarstwach rolnych i sadowniczych. Jako wytrwały niezawodny koń często używany był w transporcie. mały|250x250px|Koniki polskie w rezerwacie Oostvaardersplassen (Holandia), gdzie wykorzystywane są do pielęgnacji krajobrazu. Te cechy koników polskich i różnorodność ich użytkowania przyczyniły się do ukształtowania małego konia, który przez okrągły rok nie wymagał chowu stajennego. Również wojsko zainteresowało się tym koniem. Zaczęto wykorzystywać go jako wierzchowca w jeździectwie rekreacyjnym, hipoterapii i ze względu na potulny i łagodny charakter, w pracy z dziećmi. Używa się go też jako konia pociągowego do lżejszych prac polowych oraz transportowych. Na początku lat 80. XX wieku konik polski znalazł jeszcze jedno zastosowanie, a mianowicie wykorzystanie go do pielęgnacji krajobrazu. Koniki poprzez selektywne wyjadanie roślin tworzą warunki do rozwoju zróżnicowanej flory i fauny. Wypas przyczynia się do większej różnorodności zasobów pokarmowych dla ptaków i większej dostępności kryjówek w obszarach pastwiska pomijanych przez konie. Dzięki temu powstają nisze chętnie zajmowane przez zwierzęta naturalnie występujące na danym obszarze (ptaki, bezkręgowce), co przyczynia się do podtrzymania lokalnej bioróżnorodności. Potencjał koników polskich w kształtowaniu krajobrazu doceniono również za granicą – obecnie koniki utrzymywane są w rezerwatach na terenie m.in. Holandii i Belgiihttp://media.longnow.org/files/2/REVIVE/BritishWildlifeVera.pdf.

Współcześnie koniki polskie użytkuje się przede wszystkim: jako konie wierzchowe, zwłaszcza w rekreacji – w rajdach i wycieczkach konnych, w hipoterapii – ze względu na charakter i pokrój, w lekkich zaprzęgach, w hodowli, jako rezerwa genetyczna, w pielęgnacji krajobrazu poprzez wypasanie.

Hodowla Rasa konik polski wykazuje bardzo duże podobieństwo do wymarłego dzikiego konia tarpana, lecz nie jest genetycznie tą samą rasą (chociaż poza Polską koniki polskie bywają określane mianem tarpan).

W miejscowości Szklarnia koło Janowa Lubelskiego od 1986 funkcjonuje ostoja konika biłgorajskiego, zajmująca się hodowlą zachowawczą tej rasy. Hodowlą zachowawczą zajmuje się też gospodarstwo rolne w Kobylnikach koło Poznania, gdzie znajduje się ponad 100 sztuk koników.

Głównymi ośrodkami hodowlanymi są: w warunkach rezerwatowych: Popielno, Roztoczański Park Narodowy, Biebrzański Park Narodowy, Stacja Doświadczalna w Stobnicy prowadzona przez Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu; w warunkach stajennych: Popielno, Stadnina Koni Racot Stado Ogierów Sieraków, Stadnina Koni Dobrzyniewo; Państwowa Stadnina Koni w Jeżewicach.

W październiku 2007 roku rozpoczęto program introdukcji konika polskiego w Bieszczadach. Konie umieszczono w zagrodzie adaptacyjnej na terenie dawnej wsi Radziejowa. Program przewidywał wypuszczenie koni na wolność po kilkuletnim okresie adaptacyjnym, służącym ukształtowaniu się tabunów i wytworzenia naturalnych stosunków stadnych w ich obrębie. Dzikie konie mają wypełniać niszę ekologiczną, jaką stanowią łąki, pastwiska oraz tereny leśne po wysiedlonych wioskach. Ich obecność ma zapobiegać zarastaniu gruntów rolnych roślinami krzewiastymi i drzewami.

mały|250px|Logo Roztoczańskiego Parku Narodowego

Symbol Konik polski jest symbolem utworzonego w 1974 Roztoczańskiego Parku Narodowego (jego stylizowana sylwetka znajduje się w logo parku).

Upamiętnienie 6 marca 1989 roku Poczta Polska wyemitowała serię znaczków „Konie”. Była to seria sześciu znaczków. Najdroższy znaczek tej serii o numerze 3047 i wartości 70 PLZ przedstawiał konika polskiego. Nakład znaczka wyniósł półtora miliona sztuk, a projektantem był Henryk Chyliński. 24 lutego 2014 roku Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu monety z serii „Zwierzęta świata” – konik polski o nominałach 20 zł i 2 zł.

Przypisy

Bibliografia

Полесская лошадь in Книга о лошади. Том I Составлена под руководством С.М. Буденного – Москва: Государственное издательство сельскохозяйственной литературы, 1952 Freytag C. Russlands Pferde – Racen. – Halle, 1881. – 216 s. Open Access available via Utrecht University Repository

Linki zewnętrzne

Konik polski info

Kategoria:Kuce Kategoria:Roztoczański Park Narodowy Kategoria:Hasła kanonu polskiej Wikipedii