USS Houston (CA-30) (wcześniej CL-30) – amerykański krążownik ciężki z okresu II wojny światowej, jeden z sześciu okrętów typu Northampton. Drugi okręt United States Navy noszący tę nazwę.
Okręt został zbudowany w stoczni Newport News Shipbuilding & Dry Dock Company. Ceremonia wodowania odbyła się w Newport News (Wirginia) 7 września 1929 roku, do służby wszedł 17 czerwca 1930 roku z oznaczeniem CL-30, rok później zmienionym na CA-30. Od lutego 1931 roku był okrętem flagowym dowódcy Floty Azjatyckiej, w latach 1932–1933 operował na wodach chińskich. W 1934 roku na jego pokładzie prezydent Franklin D. Roosevelt odbył podróż z Annapolis do Portland, w roku następnym prezydent ponownie gościł na pokładzie krążownika w trzytygodniowym nieoficjalnym wakacyjnym rejsie. Po raz trzeci znalazł się tam 14 lipca 1938 roku, gdy odbierał z pokładu „Houston” paradę floty w San Francisco, po raz czwarty w lutym 1939 roku podczas ćwiczeń floty na Morzu Karaibskim. W listopadzie 1940 roku okręt powrócił do funkcji okrętu flagowego dowódcy Floty Azjatyckiej, którym był wówczas admirał Thomas C. Hart.
7 grudnia 1941 roku „Houston” stacjonował na wyspie Panay, skąd odpłynął do Surabai, wchodząc w skład sił uderzeniowych ABDA. Podczas walk zyskał przydomek „Galopujący duch wybrzeża jawajskiego” (The Galloping Ghost of The Java Coast). 4 lutego 1942 roku został trafiony japońską bombą lotniczą, której eksplozja zabiła 48 ludzi i zniszczyła rufową wieżę artyleryjską. 27 lutego wziął udział bitwie na Morzu Jawajskim. Został zatopiony w nocy z 28 lutego na 1 marca, podczas bitwy w Cieśninie Sundajskiej. Uratowano jedynie 368 spośród 1061 marynarzy. Wśród poległych był także dowódca okrętu, komandor Albert H. Rooks, odznaczony pośmiertnie Medalem Honoru.
Projektowanie i budowa „Houston” był jednym z sześciu ciężkich krążowników typu Northampton, drugiego zaprojektowanego dla US Navy według kryteriów ustalonych w traktacie waszyngtońskim. Plany oparto na znacznie zmodyfikowanym projekcie typu Pensacola, w którym zmieniono liczbę dział artylerii głównej, poprawiono układ opancerzenia i podziału wewnętrznego kadłuba, podwyższono wolną burtę oraz zastosowano hangar dla wodnosamolotów pokładowych. Trzy z nowych krążowników, w tym „Houston”, zostały przystosowane do pełnienia funkcji okrętów flagowych dowódców flot, w związku z czym otrzymały przedłużony pokład dziobówki i dodatkowe pomieszczenia dla członków sztabów.
Już od 1927 roku komitet, zawiązany przez grupę wpływowych obywateli miasta Houston pod przewodnictwem Williama A. Bernriedera, wywierał na administrację amerykańską naciski celem nadania jednemu z nowo budowanych krążowników nazwy „Houston”. Ostatecznie otrzymał ją, jako drugi w historii US Navy, piąty z sześciu ciężkich krążowników typu Northampton. Stępkę pod okręt położono w Newport News Shipbuilding & Dry Dock Company 1 maja 1928 roku. Zwodowano go 7 września 1929 roku, matką chrzestną została panna Elizabeth Holcombe, córka Oscara Holcombe'a – ówczesnego burmistrza miasta Houston. Wszedł do służby 17 czerwca 1930 roku, pierwszym dowódcą został komandor Jesse Bishop Gay. Do 1 lipca 1931 roku nosił sygnaturę CL-30, przynależną lekkim krążownikom (pojęcie krążownika ciężkiego wprowadził traktat londyński z 1930 roku), zmienioną następnie na CA, z zachowaniem dotychczasowego numeru.
Opis konstrukcji
Kadłub „Houston” miał kliprowy dziób z gruszką Taylora i wzniesionym pokładem dziobówki, który kończył się uskokiem za pierwszym kominem. Wysokość wolnej burty na dziobie wynosiła około 9 m, na wysokości nadbudówki dziobowej około 7 m, na śródokręciu i rufie po około 4,2 m. Długość całkowita okrętu wynosiła 182,96 m (177,4 m na konstrukcyjnej linii wodnej), szerokość maksymalna 20,14 m, średnie zanurzenie przy wyporności standardowej 5,92 m, zaś przy pełnej do 7 m. Rzeczywiste wartości wyporności wynosiły odpowiednio około 9200–9300 długich ton (ts) i około 11 400 ts.
Okręt był napędzany czterema zespołami turbin parowych systemu o mocy wyjściowej 107 000 shp, co miało pozwolić osiągnąć wymaganą prędkość 32,5 węzła. Parę do turbin dostarczało osiem kotłów wodnorurkowych White-Forster, umieszczonych w czterech kotłowniach. Energię elektryczną produkowały cztery turbogeneratory o łącznej mocy 900 kW. Maksymalny zapas paliwa, 3067 ton, miał zapewnić zasięg 10 000 mil morskich przy prędkości ekonomicznej 15 węzłów.
Główne uzbrojenie artyleryjskie składało się z dziewięciu armat 203 mm L/55 w trzech trójdziałowych wieżach, dwóch na dziobie, w superpozycji, trzeciej na pokładzie rufowym. Poza tym okręt dysponował pierwotnie czterema, później ośmioma pojedynczymi armatami uniwersalnymi 127 mm L/25 Mark 13/0. Małokalibrowe uzbrojenie przeciwlotnicze pierwotnie składało się z ośmiu wielkokalibrowych karabinów maszynowych Browning M2 kal. 12,7 mm, w połowie 1940 roku uzupełnionych trzema armatami uniwersalnymi kal. 76 mm oraz jednym poczwórnym zestawem dział automatycznych kal. 28 mm (1.1" /75). Po wejściu do służby okręt miał na pokładzie sześć wyrzutni torpedowych kal. 533 mm, zostały one jednak zdemontowane pod koniec lat 30. w związku z ogólną rezygnacją z uzbrojenia torpedowego w ciężkich jednostkach US Navy, a ich wnęki w burtach zasłonięte płatami blachy. Wyposażenie lotnicze stanowiły cztery wodnosamoloty Curtiss SOC Seagull, stacjonujące w hangarze na śródokręciu i dysponujące dwoma obrotowymi katapultami na cylindrycznych podstawach.
Opancerzenie krążownika składało się z pasa burtowego o długości 64 i wysokości 4 m, grubości 76 mm, nałożonego na poszycie burtowe na wysokości przedziałów kotłowni i maszynowni. Od góry był on przykryty pokładem pancernym grubości 25 mm, z przodu i z tyłu zamknięty grodziami pancernymi grubości 38 mm. Poza tym pancerz chronił komory amunicyjne oraz wieże artyleryjskie i ich barbety.
„Houston”, utracony w pierwszych miesiącach wojny na Pacyfiku, nigdy nie otrzymał wyposażenia radarowego, do końca służby miał też otwarte wszystkie trzy rzędy iluminatorów na burtach, w odróżnieniu od pozostałych okrętów typu, na których sukcesywnie je zaślepiano.
Służba Okres międzywojenny Zgodnie z ówczesnym zwyczajem US Navy, swój dziewiczy rejs we wrześniu i październiku 1930 roku okręt odbył po wodach europejskich. Po powrocie do Stanów Zjednoczonych, 25 października krążownik po raz pierwszy odwiedził miasto, od którego otrzymał swą nazwę. Wśród witających go osobistości byli gubernator Teksasu Dan Moody oraz burmistrz Houston Walter E. Monteith. Podczas dziesięciodniowej wizyty oficerowie i załoga byli fetowani w mieście, odbyli też uroczysty przemarsz ulicami i otrzymali w darze srebrną zastawę. Następnie „Houston” dołączył do floty w Hampton Roads. Zgodnie z decyzją administracji, kierującą go w skład Floty Azjatyckiej, 10 stycznia 1931 roku przez Kanał Panamski wypłynął na Pacyfik, aby po odwiedzeniu Hawajów dotrzeć 22 lutego do Manili na Filipinach. Tam został okrętem flagowym dowódcy Floty Azjatyckiej i pełnił tę funkcję do 9 listopada 1933 roku. Przez następny rok uczestniczył w operacjach szkoleniowych na Dalekim Wschodzie.
Wydarzenia w Szanghaju pod koniec stycznia 1932 roku spotkały się ze zdecydowaną reakcją mocarstw europejskich i Stanów Zjednoczonych. Dla ochrony własnych interesów i obywateli wysłały one do Chin swoje okręty. „Houston” wypłynął do Szanghaju na czele części Floty Azjatyckiej 31 stycznia, by zawinąć do miasta 15 lutego. Z pokładu zeszły plutony marines i marynarzy, by pomóc w ustabilizowaniu sytuacji. Po zawieszeniu broni w marcu amerykańskie okręty, w tym „Houston”, wciąż pozostawały w rejonie. Jedynymi wyjątkami były podróże na Filipiny w marcu i do Japonii w maju 1933 roku. 17 (według innego źródła 9) listopada tegoż roku do Szanghaju przypłynął bliźniaczy krążownik „Augusta”, na który przeniósł swoją flagę ówczesny dowódca Floty Azjatyckiej, admirał Frank B. Upham. „Houston” natomiast odpłynął do Stanów Zjednoczonych.
Po przybyciu do San Francisco krążownik wszedł w skład Scouting Force. Przez kolejne lata uczestniczył w dorocznych ćwiczeniach „Fleet Problem” i manewrach na Pacyfiku. W tym czasie odbył kilka specjalnych rejsów. 1 lipca 1934 roku w Annapolis na pokład okrętu wszedł prezydent Roosevelt, udając się w rejs przez Karaiby, Kanał Panamski i Hawaje do Portland, gdzie 3 sierpnia prezydent opuścił okręt. Cała podróż miała długość około 12 000 mil morskich, a wizyta na Hawajach była pierwszym w historii pobytem tam prezydenta Stanów Zjednoczonych. Krążownik przewoził także Asystenta Sekretarza Marynarki Henry'ego L. Roosevelta w rejs do wysp hawajskich i wrócił do San Diego 15 maja 1935 roku. Został włączony w skład 5. Eskadry Krążowników (Cruiser Division 5) i po krótkim rejsie na wodach Alaski wpłynął do Seattle.
3 października 1935 roku w Seattle na pokład krążownika ponownie wszedł prezydent Roosevelt, udający się w trwający trzy tygodnie wakacyjny rejs na meksykańską wyspę Cedros, do Zatoki Magdaleny oraz na Wyspę Kokosową. Podróż zakończył w Charleston. 28 maja 1937 roku „Houston” uczestniczył w uroczystościach otwarcia mostu Golden Gate w San Francisco, we wrześniu tego roku został włączony w skład 4. Eskadry Krążowników. 14 lipca 1938 roku prezydent Roosevelt po raz trzeci gościł na okręcie, odbierając paradę floty w San Francisco. Od 19 września do 28 grudnia 1938 roku „Houston” pełnił rolę okrętu flagowego dowódcy US Fleet (Commander-in-Chief, United States Fleet), kontradmirała Claude'a C. Blocha. Od początku 1939 roku powrócił do Scouting Force. 4 stycznia opuścił San Francisco i popłynął do Norfolk i Key West, by wziąć udział w ćwiczeniach „Fleet Problem XX”. 18 lutego na Florydzie po raz ostatni na pokład krążownika zawitał prezydent, który wraz z szefem operacji morskich, admirałem Williamem D. Leahy'm obserwował manewry floty. Powracając do Seattle, 7 kwietnia okręt zawinął z krótką wizytą w Houston. 30 maja dotarł do stanu Waszyngton.
thumb|„Houston” w Zatoce Manilskiej, lata 1940–1941 Przez krótki czas kontynuował służbę z pozostałymi jednostkami 4. Eskadry. Następnie, po rutynowym remoncie, został wyznaczony na okręt flagowy zespołu floty stacjonującego na Hawajach (Hawaiian Detachment). Przejął tę funkcję w Pearl Harbor 7 grudnia 1939 roku i pełnił ją do lutego następnego roku. 17 lutego wpłynął do Mare Island Naval Shipyard, gdzie do października był poddawany modernizacji. Po opuszczeniu stoczni odpłynął na Hawaje, a 3 listopada wyruszył na Filipiny, by dołączyć do Floty Azjatyckiej. Do Manili dotarł 19 listopada 1940 roku, a trzy dni później zmienił „Augustę” w roli okrętu flagowego admirała Thomasa C. Harta. Narastająca groźba ataku ze strony Japonii spowodowała, że Hart wydzielił większość swych sił nawodnych w zespół operacyjny TF 5 (Task Force 5) pod dowództwem kontradmirała Williama A. Glassforda, który został wysłany na południe i rozproszony, a sam pozostał w lądowej kwaterze w Manili. „Houston”, na którym w pośpiechu zakończono remont kotłowni, zakotwiczył w Iloilo na wyspie Panay.
II wojna światowa W dniu ataku na Pearl Harbor (na Filipinach był już wówczas 8 grudnia czasu lokalnego) „Houston” otrzymał rozkaz wypłynięcia w kierunku Balikpapanu i dalej do holenderskiej bazy w Surabai. Jeszcze w grudniu eskortował niewielki konwój płynący do Darwin, gdzie dotarł 28 tego miesiąca. Bazując w australijskim porcie prowadził patrole po Morzu Flores oraz eskortował lokalne konwoje, bez kontaktu z nieprzyjacielem. 29 stycznia został ponownie przebazowany do Surabai, gdzie dołączył do Zespołu Uderzeniowego połączonych amerykańsko-brytyjsko-holendersko-australijskich sił morskich (ABDA). Dowództwo całości operacji morskich ABDA sprawował admirał Hart, na morzu zespołem uderzeniowym dowodził holenderski kontradmirał Karel Doorman. Tymczasem już 10 grudnia, po zbombardowaniu przez Japończyków bazy Cavite w Zatoce Manilskiej, Radio Tokio po raz pierwszy poinformowało o zatopieniu okrętu flagowego Floty Azjatyckiej.