Lubicz – polski herb szlachecki, noszący zawołania Luba, Lubicz. Wzmiankowany w Księdze brackiej św. Krzysztofa na Arlbergu w Tyrolu, spisanej na przełomie XIV i XV wieku.

Herb występował głównie wśród rodzin osiadłych w ziemi brzeskiej, inowrocławskiej, lubelskiej, łęczyckiej, poznańskiej, sandomierskiej i sieradzkiej. Spośród najbardziej znanych rodów pieczętujących się herbem Lubicz, należy wymienić Tylickich i Żółkiewskich.

Lubicza używa też Jan Żyliński oraz używali Czesław Miłosz i Stanisław Żółkiewski.

Opis herbu Opis historyczny Kasper Niesiecki, podając się na dzieła historyczne Bartosza Paprockiego, Szymona Okolskiego i Marcina Bielskiego, opisuje herb:

Opis współczesny Opis skonstruowany współcześnie brzmi następująco:

Na tarczy w polu błękitnym, podkowa srebrna ocelami w dół skierowana. W środku jej srebrny krzyż kawalerski, takiż drugi na barku podkowy zaćwieczony.

W klejnocie trzy pióra strusie.

Labry herbowe błękitne, podbite srebrem.

Geneza Najwcześniejsze wzmianki Wizerunek herbu Lubicz rozpoznany został na kilku średniowiecznych pieczęciach, zachowanych do dziś. Najstarsza pieczęć pochodzi z 1348 roku i należała do Przedbora, starosty kujawskiego. Kolejna pieczęć pochodzi z 1438 roku i należy do Pawła z Grąbczewa, kanonika płockiego.

Nazwę Lubicz nosiła dawniej rzeka, która obecnie nazywa się Drwęca.

Dodatkowe informacje Według opinii niektórych heraldyków, herb Lubicz mógł wyewoluować z dodania do herbu Podkowa (nieużywanego już osobno do XIX w., przypominającego herb Podkowa) dwóch krzyży.

Legenda Legenda herbowa mówi, że nad tą rzeką w roku 1190 doszło do potyczki rycerstwa mazowieckiego z Prusami. Za odwagę oraz szczególne zasługi bitewne (pojmanie nieprzyjacielskiego wodzaStanisław hr. Mieroszowski, "O Heraldyce Polskiej", Kraków, 1887) jeden z rycerzy herbu Pobóg otrzymał herb własny o nazwie rzeki. Stąd herb Lubicz wywodzi się od herbu Pobóg.

Herbowni

Lista Tadeusza Gajla Lista herbownych w artykule sporządzona została na podstawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.

Pełna lista herbownych nie jest dziś możliwa do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie II wojny światowej (m.in. w czasie powstania warszawskiego w 1944 spłonęło ponad 90% zasobu Archiwum Głównego w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich). Lista nazwisk znajdująca się w artykule pochodzi z Herbarza polskiego, Tadeusza Gajla (1244 nazwisk). Występowanie na liście nazwiska nie musi oznaczać, że konkretna rodzina pieczętowała się herbem Lubicz. Często te same nazwiska są własnością wielu rodzin reprezentujących wszystkie stany dawnej Rzeczypospolitej, tj. chłopów, mieszczan, szlachtę. Jest to jednakże dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach Herbarza. Tadeusz Gajl wymienia następujące nazwiska uprawnionych do używania herbu Lubicz:

Pozostałe nazwiska Spośród nazwisk nie figurujących na liście Tadeusza Gajla należy wymienić nazwisko Wojtowicz (Woytowicz)Źródło: Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy w Kijowie, nr 0538., które autor podaje bez przypisania przynależności herbowej.

Bartosz Paprocki w swoim zbiorze z 1584 roku wymienia też nazwisko Hodyn (Hodyń) należące do rodziny posługującej się herbem Lubicz.

Sławomir Górzyński wymienia też nazwisko „Graffen”, należące do rodziny nobilitowanej do herbu Lubicz w 1790 roku.

Jury Łyczkowski, na swojej stronie dotyczącej heraldyki, wspomina również o nazwiskach; Bajka, Bakinowski, Bernatowicz, Biełynowicz, Boreysza, Borsuk, Hruszecki, Jaworski, Monkiewicz, Możański, Samowicz, Szędzikowski, Ułasiewicz, Użynowicz, Wiński, Woyciechowski, Woytkiewicz, Żabyko i Żondłowski.

Prof. dr hab. nauk humanistycznych, profesor Lingwistyki w Warszawie, Leonarda Dacewicz, która poświęciła m.in. nazwisku Łubicz swoją uwagę w pracy pt. "Sposoby identyfikacji szlachty w XVI wiecznej ziemi bielskiej" wskazuje na fakt, że nazwisko to wyewoluowało od herbu Lubicz, a konkretnie od jego potocznej nazwy Łuba. Pierwotnie funkcjonuje w takiej formie (Łuba), z czasem w wiekach XV i XVI uległo stopniowej modyfikacji poprzez stosowanie przyrostka -icz. (oznaczającego przynależność) - Łubicz. W spisie ziemian bielskich z roku 1528 występuje Martin ŁUBICZ. Ponadto dr.hab. Piotr Złotkowski z Instytutu Filologii Słowiańskiej w Lublinie, zaznacza że w XVII wieku, kiedy nazwiska szlachty wciąż się kształtowały (zaledwie 15% miało przyrostek odmiejscowy -ski ) nazwisko Łubicz ulega dalszej modyfikacji przyjmując formę Łubik oraz wymienia osoby szlachetnie urodzone o tym nazwisku.

Występowanie w heraldyce terytorialnej Gminy lub miasta, których herby nawiązują do herbu Lubicz: Łapy Jedwabne Bielsk Podlaski Szumowo Czerwin Stara Biała Regimin Szydłowo Leszno (woj. mazowieckie) Międzyrzec Podlaski Międzyrzec Podlaski (gmina wiejska) Żółkiewka Sadkowice Nowe Ostrowy

Odmiany strona=11|mały|238x238px|Lubicz w Tablicach odmian herbowych Teodora Chrząńskiego (1909). IV rząd, V kolumna.

Galeria

Zobacz też

heraldyka polska ród herbowy

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne