thumb|Józef Turczyński w 1930 Józef Turczyński (ur. w Żytomierzu, zm. 27 grudnia 1953 w Lozannie) – polski pianista, pedagog i edytor dzieł Chopina.
Życiorys Naukę gry na skrzypcach i fortepianie rozpoczął we wczesnym dzieciństwie pod kierunkiem ojca. Studia pianistyczne odbył w Petersburgu u Anny Jesipowej. Tam też studiował prawo na Uniwersytecie. W 1907 przebywał w Kijowie, gdzie uzyskał dyplom w dziedzinie prawa, a następnie udał się do Wiednia na kursy mistrzowskie u Ferruccio Busoniego. W styczniu 1912 wziął udział w konkursie pianistycznym w Petersburgu, na którym otrzymał I nagrodę.
Prasa petersburska pisała o nim, że: „okazał się fortepianistą wręcz niepospolitym”; „wszystkich konkurentów zaćmił [..], wzbudzając ogólny podziw i zachwyt zarówno wspaniałą techniką, pięknem i różnorodnością uderzenia połączonego z doskonałym wykończeniem, jak też samorzutną zdolnością odtwarzania każdego utworu z zapałem i natchnieniem.
Od tego momentu zaczął rozwijać intensywnie działalność wirtuozowską, występując w Warszawie, Petersburgu, Kijowie, Berlinie, Lipsku, Paryżu i in. Otrzymawszy w 1914 r. rękopis Kwintetu fortepianowego g-moll op. 34 Juliusza Zarębskiego intensywnie go popularyzował oraz wydał drukiem w 1931 r. W 1920 r. osiadł w Warszawie, gdzie przyjął profesurę wyższego kursu fortepianu w Konserwatorium Warszawskim. Od 1933 r. uczył również w założonym przez siebie Instytucie Gry Fortepianowej. Ważnym momentem w jego życiu artystycznym było spotkanie z Ignacym Janem Paderewskim w Morges, podczas którego przedstawił sławnemu kompozytorowi jego Sonatę es-moll. Paderewski urzeczony talentem i wspaniałą interpretacją tej kompozycji, udzielił mu kilku lekcji. „W całym życiu nie nauczyłem się tyle, ile przez kilka seansów z Paderewskim” – powiedział po latach. W l. (1920–1939) każdego roku odbywał tournée po Europie (Włochy, Francja, Niemcy, Bułgaria, Jugosławia, Szwajcaria, Dania, Estonia i in.). W 1937 r. z Paderewskim i Ludwikiem Bronarskim rozpoczął pracę nad redakcją Dzieł wszystkich Chopina. Wybuch II wojny światowej zastał go w Morges u Paderewskiego. Pozbawiony środków do życia, dzięki wstawiennictwu mistrza, zaczął występować w Szwajcarii przyjmując każdy koncert. Grał dzieła Chopina, Paderewskiego, Zarębskiego i Szymanowskiego oraz towarzyszył żonie śpiewaczce w pieśniach Chopina, Moniuszki, Paderewskiego, Szymanowskiego i in. Po wojnie do Polski nie wrócił. W 1946 r. odbył tournée po Anglii, a w sezonie 1950/1951 udał się na blisko roczny wojaż po Ameryce Południowej. W kręgach muzycznych cieszył się wielkim autorytetem. W repertuarze miał całą twórczość Chopina, którą przedstawiał czasem w serii recitali. Był jurorem Międzynarodowych Konkursów Chopinowskich w Warszawie (1927, 1932 i 1937). Ostatnie lata spędził w Lozannie i Rio de Janeiro. Tam też koncertował, uczył gry na fortepianie oraz prowadził kursy mistrzowskie w zakresie interpretacji utworów Chopina.
Jego uczniami byli: Witold Małcużyński, Henryk Sztompka, Stanisław Szpinalski, Maryla Jonas, Maria Wiłkomirska, Aleksander Sienkiewicz, Jadwiga Sukiennicka, Stanisław Staniewicz, Max Fishman, Mieczysław Wajnberg, Halina Czerny-Stefańska, Constantin RégameyElżbieta Orman i Tadeusz Pobożniak: Regamey Constantin, Polski Słownik Biograficzny, s. 723, Zeszyt 127 (Tom XXX/4), wyd. PAN Warszawa-Kraków 1987, ISBN 83-04-02839-5.
Poza działalnością dydaktyczną, szczególne znaczenie osoby Józefa Turczyńskiego wiąże się z jego udziałem w pracy zespołu, który doprowadził do zbiorowego wydania dzieł wszystkich Fryderyka Chopina, firmowanego głównie nazwiskiem Paderewskiego, ale w rzeczywistości zasadniczą pracę wykonali właśnie Turczyński i Bronarski. Wydanie to mimo swoich oczywistych słabości, ustanowiło dość wysoki standard pracy wydawniczej odpowiadający ówczesnemu stanowi wiedzy muzykologicznej i przyczyniło się do upowszechnienia całości korpusu dzieł Chopina w Polsce i na świecie.
Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (9 listopada 1931) „za zasługi na polu pracy artystycznej i pedagogicznej”. Kawaler Orderu Legii Honorowej (Francja) Order Zasługi Cywilnej (Bułgaria) Order Korony Włoch (Włochy, 1932) Medal Zasługi (Włochy) Medal Mediolanu (Włochy)
Przypisy
Bibliografia Wielka encyklopedia powszechna PWN (1962–1969). Kański J., Józef Turczyński, [w:] Grove Dictionary of Music and Musicians, 2001.
Linki zewnętrzne Afisze i zdjęcia Józefa Turczyńskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Ludzie urodzeni w Żytomierzu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu w Montmorency Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony Włoch Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Cywilnej Kategoria:Polscy jurorzy Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina Kategoria:Polscy pianiści klasyczni Kategoria:Urodzeni w 1884 Kategoria:Zmarli w 1953