240px|thumb|Grób Alojzego Bunscha na cmentarzu Rakowickim w Krakowie Alojzy Bunsch (ur. 19 marca 1859 w Orăștie (węg. Szászváros) w Siedmiogrodzie, zm. 22 maja 1916 w Krakowie) – polski rzeźbiarz i pedagog. Autor rzeźb o tematyce religijnej i portretowej. W swojej twórczości reprezentował historyzm, a w okresie późniejszym nawiązywał do secesji. Ojciec malarza Adama Bunscha i pisarza Karola Bunscha.

Życiorys Naukę rzeźby rozpoczął pod kierunkiem Celestyna Hoszowskiego w C. K. Wyższej Szkole Realnej we Lwowie. Studia artystyczne ukończył w Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu (1880-1883) na wydziale rzeźby u Kaspara von Zumbuscha, autora wielu pomników wiedeńskich oraz u Edmunda Hellmera, jednego z głównych przedstawicieli wiedeńskiej secesji. W latach 1885–1887 pracował w zakładzie rzeźbiarsko-kamieniarskim E. Hausera w Wiedniu.

Był nauczycielem rysunku i rzeźby początkowo w Libercu (austr. Reichenberg), następnie w Szkole Przemysłu Drzewnego w Zakopanem w latach 1888-1892H. Kenarowa, Od zakopiańskiej Szkoły Przemysłu Drzewnego do Szkoły Kenara. Kraków: WL, 1978, s. 86, 96, 99.. W roku 1892 został nauczycielem, a potem profesorem Państwowej Szkoły Przemysłowej w Krakowie, gdzie pracował aż do roku 1916Sprawozdania c. k. Państwowej Szkoły Przemysłowej w Krakowie za lata 1892-1917.. Zakres jego wykładów obejmował modelowanie, rzeźbę dekoracyjną, anatomię i rysunek figur. Uczył również rysunku zawodowego na kursie wieczornym.

W latach 1894–1897 odbył podróże studyjne do Belgii i Holandii, dokształcał się także w pracowniach w Wiedniu, Berlinie, Monachium, Florencji i Rzymie, po czym otrzymał tytuł c.k. profesora. W roku 1901 wyjechał do Salzburga na specjalne studia zawodowe w dziedzinie szkolnictwa artystycznego.

Po ślubie w roku 1896 z Marią Aleksandrą Sadłowską, siostrą lwowskiego architekta Władysława Sadłowskiego, z którym kilkakrotnie współpracował przygotowując dekoracje rzeźbiarskie projektów architektonicznych, zamieszkał na stałe w Krakowie. Regularnie wystawiał prace w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie i we Lwowie, wziął także udział w Pierwszej Wystawie Współczesnej Polskiej Sztuki Kościelnej w Krakowie w roku 1911. Wykonał ponadto medaliony i płaskorzeźby portretowe oraz popiersia ważnych krakowskich postaci, m.in. Adama Chmiela, Władysława Łuszczkiewicza czy prof. Edwarda Medweckiego, a także wizerunki osób prywatnych, stosując często oprócz odlewów z brązu technikę gipsu polichromowanego. Uznanie przyniosły mu szczególnie dwie realizacje: wystrój rzeźbiarski secesyjnego wnętrza kaplicy grobowej rodziny Hulimków w Mycowie„Architekt”, Rok VI (1905), Zeszyt 10, s. 149-150, Myców (ilustracja), tabl. 51, Lwów (ilustracja). oraz odwołujący się do wzorów antycznych marmurowy fryz Wjazd Chrystusa do Jerozolimy w kaplicy katedry we Lwowie.

Był również członkiem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa.

Zmarł w roku 1916. Pochowany został na cmentarzu Rakowickim w KrakowieK. Grodziska-Ożóg, Cmentarz Rakowicki w Krakowie (1803-1939), wyd. II. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1987, s. 100. Autorem projektu nagrobka jest malarz Adam Bunsch, syn Alojzego..

Od roku 2023 na ulicy Krupniczej w Krakowie przy domu nr 12 znajduje się tablica upamiętniająca Alojzego Bunscha i jego pracownię.

Zachowane dzieła rzeźbiarskie portret prof. Edwarda Medweckiego (gips polichromowany), popiersie, ok. 1897, zb. prywatne medalion portretowy (brąz) Władysława Łuszczkiewicza na tablicy pamiątkowej na południowej ścianie Kościoła Mariackiego w Krakowie, 1902 medalion portretowy Władysława Łuszczkiewicza (gips), płaskorzeźba, 1902, Muzeum Historyczne Miasta Krakowa medalion, portret mężczyzny (gips), płaskorzeźba, ok. 1902, Muzeum Historyczne Miasta Krakowa tablica z płaskorzeźbą portretową na grobowcu Adama Chmiela (brąz) oraz plakietka portretowa Matki (brąz) na grobowcu na cmentarzu Rakowickim w Krakowie płaskorzeźba Zdjęcie z Krzyża (gips), kaplica grobowa w Mycowie, 1904 – obecnie w kościele w Tarnawie Dolnej (koło Wadowic) fryz Wjazd Chrystusa do Jerozolimy (gips patynowany na brąz), 1904, Kościół św. Franciszka z Asyżu w Krakowie, (obiekt prezentowany na Pierwszej Wystawie Współczesnej Polskiej Sztuki Kościelnej im. P. Skargi w Krakowie w roku 1911) fryz Wjazd Chrystusa do Jerozolimy (marmur kararyjski) w kaplicy Jezusa Miłosiernego w Katedrze Łacińskiej we Lwowie, 1904 portret syna (Karol Bunsch), popiersie (gips polichromowany), ok. 1906, zb. prywatne główka dziewczynki, studium portretowe (gips polichromowany), ok. 1907, zb. prywatne medalion portretowy posła Józefa Głębockiego (brąz), Poznań, ok. 1909 rzeźba Psyche (marmur), 1914, Muzeum Narodowe w Krakowie oraz drobne rzeźby i płaskorzeźby portretowe w zbiorach prywatnych

Galeria

Przypisy

Bibliografia Katalog wystawy dzieł sztuki, TPSP, Kraków 1902. K. Bąkowski, Dawne cechy krakowskie, Kraków 1903, s. 134-135. „Architekt”, Rok VI (1905), Zeszyt 10, s. 149-150, Myców (ilustracja), tabl. 51, Lwów (ilustracja). Katalog Pierwszej Wystawy Współczesnej Polskiej Sztuki Kościelnej im. P. Skargi w Krakowie, TPSP, Kraków 1911. Sprawozdania c. k. Państwowej Szkoły Przemysłowej w Krakowie za lata 1892-1917. Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1917, s. 90. J. Langman, O polskiej sztuce religijnej, Związek Artystów Śląskich, Katowice 1932, s. 159, 178. Słownik Artystów Polskich, opr. Instytut Sztuki PAN, wyd. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1971, tom 1, s. 278, 279.  H. Kenarowa, Od zakopiańskiej Szkoły Przemysłu Drzewnego do Szkoły Kenara, WL, Kraków 1978, s. 86, 96, 99. Encyklopedia Krakowa, red. A. H. Stachowski, PWN, Warszawa-Kraków 2000.  R. Mucha, Kaplica grobowa rodziny Hulimków w Mycowie, „Spotkania z Zabytkami”, 2004, nr 2, s. 42. J. Biriulow, Rzeźba lwowska od połowy XVIII wieku do 1939 roku, wyd. Neriton, Warszawa 2007, s. 133. K. Chrudzimska-Uhera, Secesja w Zakopanem?, „Pamiętnik Sztuk Pięknych” T. 10 (2015), s. 341-346. M. Stopyra, Inspiracje młodopolskich rzeźbiarzy w kontekście wystawy „Polska rzeźba fin de siècle’u”, „Pamiętnik Sztuk Pięknych” T. 10 (2015), s. 347-351. Sygnowano: Bunsch - malarstwo, grafika, rzeźba, teatr, literatura, (katalog), Szczecin 2016, s. 10-12. J. Bończa-Szabłowski, Wielka planeta Bunsch, „Rzeczpospolita”, 22.04.2016. P. Krupa, Alojzy Bunsch. Rzeźbiarz wiedeński, lwowski i krakowski, „Wiadomości ASP”, 2018, nr 81, s. 62-65. J. Krawczyk, W cieniu Akademii Sztuk Pięknych, od oddziału przemysłu artystycznego Państwowej Szkoły Przemysłowej do Państwowej Szkoły Przemysłu Artystycznego w Krakowie (1891–1921), „Rocznik Małopolska”, Tom XXIII (2021), Kraków 2021, s. 25.

Linki zewnętrzne Zdjęcie z Krzyża - płaskorzeźba z kaplicy w Mycowie Myców - kaplica cmentarna Hulimków

Kategoria:Polscy rzeźbiarze Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu Kategoria:Urodzeni w 1859 Kategoria:Zmarli w 1916 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim