thumb|Mustawa Dżemilew w Senacie RP (2014) Mustafa Dżemilew, ukr. Мустафа Джемілєв, krymskotat. Mustafa Cemilev, właśc. Mustafa Abdülcemil Qırımoğlu, ukr. Мустафа Абдульджеміль Киримоглу, trb. Mustafa Abduldżemil Kyrymohłu (ur. 13 listopada 1943 w Aj-Serez na Krymie) – ukraiński polityk, radziecki dysydent, długoletni przewodniczący Medżlisu Tatarów Krymskich oraz Rady Przedstawicieli Narodu Krymskotatarskiego, deputowany do Rady Najwyższej Ukrainy.
Życiorys W maju 1944 wraz z całą rodziną został deportowany do Uzbekistanu. Od 16 roku życia zarabiał na życie jako tokarz i ślusarz. W 1962 rozpoczął naukę w instytucie inżynieryjnym w Taszkencie, jednak po trzech latach skreślono go z listy studentów za „niewłaściwe zachowanie”.
W 1961 znalazł się wśród założycieli związku młodzieży krymskotatarskiej w Taszkencie. W 1969 należał do założycieli Grupy Inicjatywnej na rzecz Obrony Praw Człowieka w ZSRR. Był siedmiokrotnie skazywany, łącznie spędził 15 lat w izolacji więziennej za „szerzenie poglądów kwestionujących ład radziecki”. W latach 1975–1976 zorganizował trwającą 303 dni głodówkę w więzieniu w Omsku. W 1983 założył i redagował nielegalny biuletyn informacyjny. Od 1987 do 1991 kierował organizacjami ruchu narodowego Tatarów krymskich.
W 1987 zamieszkał w Bachczysaraju. W czerwcu 1991 wybrano go na przewodniczącego Medżlisu Tatarów Krymskich, kierował tym gremium do 2013. W maju 1999 został przewodniczącym Rady Przedstawicieli Narodu Krymskotatarskiego.
W 1998 po raz pierwszy uzyskał mandat deputowanego do Rady Najwyższej Ukrainy (z ramienia Ludowego Ruchu Ukrainy), później był wybierany w 2002 i 2006 (z listy Bloku Nasza Ukraina), 2007 (z listy Nasza Ukraina-Ludowa Samoobrona), 2012 (z listy Batkiwszczyny), 2014 i 2019 (z ramienia ugrupowania Petra Poroszenki).
Stanął na czele fundacji „Krym”. Deklaruje znajomość języka rosyjskiego, angielskiego i tureckiego. Żonaty z Safinar (która została przewodniczącą tatarskiej organizacji kobiecej); mają dwóch synów i córkę.
Odznaczenia i wyróżnienia Ordery i odznaczenia Bohater Ukrainy (2023) Order Wolności (2018) Order Księcia Jarosława Mądrego V klasy (2011) Krzyż Kawalerski Orderu „Za Zasługi dla Litwy” (Litwa, 2015) Krzyż Wielki Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (Polska, 2021) Medal Za Zasługi I stopnia (Czechy, 2024)
Nagrody i wyróżnienia W 1998 wyróżniony nagrodą Nansen Refugee Award za działalność na rzecz powrotu Tatarów krymskich do ojczyzny. W 2014 został pierwszym laureatem Nagrody Solidarności im. Lecha Wałęsy.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Bohaterowie Ukrainy Kategoria:Deputowani Rady Najwyższej Ukrainy Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Odznaczeni Medalem Za Zasługi Kategoria:Odznaczeni Orderem Księcia Jarosława Mądrego Kategoria:Odznaczeni Orderem Wolności (Ukraina) Kategoria:Odznaczeni Orderem „Za Zasługi dla Litwy” Kategoria:Politycy Bloku Petra Poroszenki Kategoria:Politycy Ludowego Ruchu Ukrainy Kategoria:Politycy Naszej Ukrainy Kategoria:Tatarzy krymscy Kategoria:Ukraińscy dysydenci w ZSRR Kategoria:Ukraińskie ofiary prześladowań komunistycznych 1917–1991 Kategoria:Więźniowie polityczni w Związku Radzieckim Kategoria:Urodzeni w 1943