Masakra rodziny królewskiej w Nepalu – zabójstwo dziewięciu i ranienie czterech członków nepalskiej rodziny królewskiej, dokonane 1 czerwca 2001 przez księcia i następcę tronu Dipendrę, zakończone jego samobójstwem.

Książę Dipendra w czasie rodzinnego spotkania w pałacu królewskim, będąc pod wpływem używek, rozpoczął strzelaninę, w wyniku której śmierć poniósł jego ojciec, król Birendra, matka, brat i siostra oraz część dalszej rodziny. Powodem strzelaniny miały być sprawy matrymonialne księcia. Dipendra, po przetransportowaniu do szpitala przez trzy dni pełnił funkcję nominalnej głowy państwa. Po jego śmierci 4 czerwca 2001, nowym królem Nepalu został Gyanendra, brat zmarłego króla Birendry, który był nieobecny w pałacu w czasie masakry.

Brak rzetelnych informacji i podejrzenia, że masakra była inspirowana przez Gyanendrę, spowodowały wybuch kilkudniowych zamieszek w Katmandu. Przyczyniały się również do rozprzestrzeniania się różnych teorii na temat wydarzeń. Sytuacja w Nepalu spowodowała zaniepokojenie również w sąsiednich Indiach. W celu wyjaśnienia okoliczności zbrodni powołany został komitet państwowy, który ostatecznie obarczył winą za zabójstwa księcia Dipendrę. Po masakrze z 1 czerwca 2001, osłabiony został autorytet rodziny królewskiej, co pośrednio spowodowało zniesienie monarchii w Nepalu w maju 2008.

Dynastia Shah i geneza zbrodni Historia nepalskiej monarchii sięga XVIII wieku. Od 1769 do 2008 nieprzerwanie krajem tym rządziła dynastia Shah. W 1769 władca Ghurków, Prithivi Narayan Shah Dev, zjednoczył kraj i został pierwszym królem Nepalu. W XIX wieku dynastia Shah rywalizowała o władzę z innym wpływowym rodem, dynastią Rana. W 1846 przedstawiciel dynastii Rana objął urząd premiera, który od tego czasu aż do 1951 znajdował się w rękach tej rodziny, stając się de facto funkcją dziedziczną.

W 1972 tron w Nepalu objął król Birendra Bir Bikram Shah Dev. W czasie swoich rządów przekształcił Nepal z monarchii absolutnej w konstytucyjną. W listopadzie 1990, pod wpływem nacisków społecznych podpisał konstytucję, która wprowadzała system wielopartyjny i ograniczyła władzę króla.

Król Birendra cieszył się w kraju powszechnym szacunkiem i był uważany za wcielenie boga Wisznu. W 1970 poślubił Aishwaryę Rajyę Laxmi Devi Ranę. Para królewska miała troje dzieci: księcia Dipendrę Bir Bikram Shah Dev (ur. 27 czerwca 1971), księżniczkę Shruti Bir Bikram Shah Dev (ur. 15 października 1976) oraz księcia Nirajana Bir Bikram Shah Dev (ur. 6 listopada 1977).

Najstarszy z synów, książę Dipendra był oficjalnym następcą tronu. Książę kształcił się w Eton College w Wielkiej Brytanii, a następnie na Tribhuvan University w Nepalu oraz w Akademii Wojskowej w Kharipati. W 1989 poznał 19-letnią Devyani Ranę, córkę nepalskiego polityka Pashupatiego Shumshera Jung Bahadura Rany i wedle słów najbliższych, był nią od razu „oczarowany”. Dziewczyna poprzez ojca należała do wpływowego nepalskiego rodu Rana, a poprzez matkę była spokrewniona z indyjskim rodem Scindias. Książę był z nią związany od połowy lat 90. XX w. Dipendra znany był ze słabości do alkoholu i innych używek. Już w czasie studiów został dyscyplinarnie ukarany za pijaństwo oraz głośne i nieodpowiednie zachowanie.

Przyczyny masakry, której dopuścił się książę Dipendra, nie są do końca jasne. Obok upojenia alkoholowego, jedną z przyczyn mógł być brak zgody jego rodziny na małżeństwo z Davyani Raną. Główną oponentką tego związku była matka, królowa Aishwarya. Królowa, pochodząca również z rodu Rana, była przeciwna małżeństwu syna z narzeczoną, należącą do mało wartościowej odnogi swego rodu. Uważała ona, że Davyani Rana należy do niższego rangą klanu, jako że jej prababka była kochanką, a nie żoną króla. Wolała, by jej syn poślubił kobietę należącą do rodu Shah, Supriyę Shah, sympatię księcia z dzieciństwa. Królowa była silną i bezpośrednią kobietą o dominującym charakterze. Według świadków, w przypadku zawarcia niechcianego małżeństwa, miała grozić Dipendrze pozbawieniem praw do tronu na rzecz młodszego syna Nirajana, czego jednak zakazywała konstytucja. Dipendra, dobiegający w czerwcu 2001 lat trzydziestu, pozostawał dalej kawalerem, podczas gdy jego młodszy o 6 lat brat planował wkrótce ogłosić swoje plany małżeńskie.

Przebieg wydarzeń w pałacu królewskim Przebieg wydarzeń feralnego wieczoru w pałacu królewskim został odtworzony przez Wysoki Komitet ds. Incydentu w Pałacu Królewskim, powołany przez króla Gyanendrę. W wyniku dochodzenia, na podstawie zeznań świadków, dowodów materialnych, badań naukowych i medycznych Komitet opracował szczegółowy raport dotyczący masakry.

1 czerwca 2001, zgodnie z wieloletnią tradycją, jak w każdy trzeci piątek miesiąca (według kalendarza nepalskiego), rodzina królewska zgromadziła się na spotkaniu w budynku Tribhvan Sadan w pałacu królewskim Narayanhity. W sumie na spotkanie było zaproszonych 24 gości, członków rodziny królewskiej oraz ich krewni.

Pierwszy na miejsce spotkania przybył książę Dipendra, około godziny 19:30 czasu miejscowego. Następnie, do 20:00 przybyli pozostali uczestnicy. O godzinie 20:00 Dipendra pojechał swoim samochodem po matkę, królową Aishwaryę i samodzielnie przywiózł ją do pałacu. Około 20:30 król Birendra opuścił swój gabinet i po wymienieniu uprzejmości razem z gośćmi przeszedł do pokoju bilardowego.

Książę Dipendra, zaraz po przybyciu do pałacu, zaczął grać w bilard i wypił jeden lub dwa pegi (peg=100 ml – przyp.) whisky Famous Grouse. Wedle zeznań świadków, książę chwiał się i nie był w stanie utrzymać pionu. Około 20:19 nakazał swojemu adiutantowi, Gajendrze Boharze, dostarczenie mu specjalnego rodzaju papierosów, sporządzonych z mieszanki haszyszu i „innej nieznanej czarnej substancji”. Książę zwykł był palić ten rodzaj papierosów już wcześniej. Widząc Dipendrę w takim stanie, jego brat: książę Nirajan, brat cioteczny: książę Paras, szwagier: Kumar Gorakh oraz dr Rajeev zaprowadzili następcę tronu do sypialni.

Z sypialni książę kilkakrotnie dzwonił do swojej narzeczonej, Davyani Rany. Rana zeznając przed Komitetem, nie chciała wypowiadać się na tematy osobiste oraz mówić o stosunkach, jakie łączyły ją z księciem. Zeznała natomiast, że „głos księcia brzmiał nieco niewyraźnie”. Dlatego zadzwoniła do jego adiutanta Gajendry Bohary, aby ten zajrzał do sypialni księcia. Zgodnie z prośbą, Bohara wysłał służbę, by sprawdziła stan Dipendry. Wedle słów służby, książę leżał na podłodze, próbując ściągnąć swoje ubranie z górnej części ciała. Mężczyźni pomogli mu się rozebrać i zaprowadzili do łazienki. Gdy Dipendra wrócił do sypialni nakazał służbie wyjść i udać się na spoczynek. O 20:39 po raz ostatni zadzwonił do narzeczonej, mówiąc: „Idę spać, dobranoc, porozmawiamy jutro”. Następnie założył strój wojskowy i uzbrojony opuścił swoją sypialnię.

Dipendra udał się do sali bilardowej i tam otworzył ogień z pistoletu maszynowego MP5, celując najpierw w sufit i zachodnią ścianę. Następnie oddał serię strzałów w kierunku ojca, króla Birendry. Król, stojący przy stole bilardowym, rozmawiał w tym czasie z gośćmi. Książę wyszedł z sali do wewnętrznego ogrodu na dziedzińcu pałacu, po czym ponownie wrócił do sali. Tym razem wystrzelił z karabinu M16, celując ponownie w króla oraz szwagra Kumara Gorakha, wuja księcia Dhirendrę oraz wuja Kumara Khadgę. Po oddaniu strzałów Dipendra ponownie wyszedł na zewnątrz i wrócił do sali po raz trzeci. Po powrocie bez skrupułów strzelił do siostry, księżniczki Shruti, ciotki księżnej Sharady, ciotki księżnej Shanti oraz kuzynki ojca, księżnej Jayanti.

Po oddaniu trzeciej serii strzałów książę wyszedł z sali i skierował się we wschodnią stronę ogrodu. W tym samym kierunku wybiegła królowa Aishwarya. Za królową podążył jej młodszy syn Nirajan. Wedle zeznań świadków, rozległy się wówczas kolejne strzały. Książę Nirajan upadł nieprzytomny na ziemię. Później, po odnalezieniu go, został zabrany do szpitala. Ostatnią ofiarą Dipendry była jego matka. Królowa Aishwarya została zastrzelona na klatce schodowej, prowadzącej do komnat królewskich. Dipendra na koniec strzelił sobie w skroń. Znaleziono go niedaleko stawu w pałacowym ogrodzie, w pozycji leżącej na wznak. W stawie znaleziono pistolet typu Glock o kalibrze 9 mm. oraz dwa puste naboje, którymi usiłował popełnić samobójstwo.

Według zeznań, służba i strażnicy, którzy przebywali w budynku swojego biura, po usłyszeniu strzałów ogłosili alarm i wezwali pomoc medyczną. Dostali się do sali bilardowej i rozpoczęli akcję ratunkową. Przenieśli nieprzytomnego króla do samochodu i zawieźli do szpitala wojskowego Shree Birendra Military Hospital. Król i królowa znaleźli się w szpitalu o 21:15, gdzie od razu stwierdzono ich zgon. Wszyscy zabici i ranni znaleźli się w szpitalu do 21:30. W przypadku ośmiu zabitych ich zgon potwierdzono do 22:00. Książę Dhirendra, wuj Dipendry, zmarł po południu 4 czerwca 2001.

Książę Dipendra został przetransportowany do szpitala o 21:24 w stanie śpiączki. Nie odzyskał przytomności i zmarł nad ranem 4 czerwca 2001. Wedle raportu komisji na miejscu zbrodni znaleziono 47 łusek wystrzelonych z karabinu M16, 29 łusek pochodzących z pistoletu maszynowego MP5 oraz dwa naboje od pistoletu typu Glock, którym książę popełnił samobójstwo. Cała strzelanina rozegrała się w przeciągu 15 minut.

Bilans ofiar thumb|Królowa Aishwarya, matka Dipendry, była ostatnią ofiarą syna

Zabici król Birendra królowa Aishwarya książę Nirajan, brat Dipendry księżniczka Shruti, ciężarna, siostra Dipendry książę Dhirendra, młodszy brat króla Birendry (formalnie nie używał tytułu książęcego) księżna Shanti, siostra Birendry księżna Sharada, siostra Birendry Kumar Khadga, mąż księżniczki Sharady księżniczka Jayanti, kuzynka Birendry książę Dipendra

Ranni księżniczka Shobha, siostra Birendry Kumar Gorakh, mąż księżniczki Shruti Ketaki Chestar, kuzynka króla Birendry księżna Komal, żona księcia Gyanendry (późniejszego króla)

Teorie spiskowe i reakcja władz Po wydarzeniach z 1 czerwca 2001 w Nepalu zapanował chaos informacyjny. Państwowa telewizja i radio początkowo milczały na temat masakry. Informacji, często niepotwierdzonych, dostarczały tylko serwisy internetowe. Brak rzetelnych informacji na temat przyczyn i przebiegu zbrodni przyczyniał się do pojawienia się w mediach i w społecznym obiegu różnych teorii spiskowych na temat wydarzeń.

Jedną z nich było podejrzenie, że spisek przygotowali Gyanendra oraz jego syn Paras. Sam Gyanendra nie uczestniczył w spotkaniu w pałacu, gdyż przebywał poza stolicą na konferencji. Książę Paras wyszedł natomiast z masakry bez większych obrażeń. Pozwoliło to wysuwać przypuszczenia o zorganizowaniu przez nich zamachu w celu zdobycia tronu. Druga teoria winą za organizację masakry obarczała Indie, potężnego sąsiada Nepalu, którego wpływów obawiało się wielu obywateli tego małego himalajskiego kraju. Nepalscy maoiści, którzy od 1996 toczyli w kraju wojnę partyzancką z siłami rządowymi i dążyli do obalenia monarchii, uznali natomiast zbrodnię za spisek „krajowych i międzynarodowych reakcjonistów”.

Władze zabrały głos w sprawie śmierci rodziny królewskiej dopiero 30 godzin po wydarzeniach. W oficjalnym komunikacie tłumaczyły śmierć i rany 14 osób wypadkiem, a dokładniej nagłym wystrzeleniem broni automatycznej.

W celu zbadania okoliczności masakry, król Gyanendra 4 czerwca 2001 powołał Wysoki Komitet ds. Incydentu w Pałacu Królewskim, z ministrem sprawiedliwości jako przewodniczącym oraz z przewodniczącym parlamentu i liderem opozycji w parlamencie jako jego członkami. Komitet rozpoczął pracę 8 czerwca 2001 i po tygodniu działalności ogłosił swój raport dotyczący wydarzeń w pałacu, który winnym śmierci 9 osób i ranienia kolejnych 4 uznawał samobójcę, księcia Dipendrę.

Następstwa masakry thumb|Brat zabitego króla, Gyanendra, nieobecny w czasie strzelaniny w pałacu, przejął w następstwie wydarzeń władzę w Nepalu