thumb|240px|right|Tablica pamiątkowa we Wrocławiu mały|240px|prawo|Willa Fryderyka Pautscha w Krakowie Fryderyk Pautsch (ur. 22 września 1877 w Delatynie, zm. 5 lipca 1950 w Krakowie) – polski malarz reprezentujący nurt folklorystyczno-ekspresjonistyczny w sztuce Młodej Polski.
Życiorys Syn Fryderyka (1854–1934) i Elżbiety (oboje rodzice pochodzenia czeskiego). Od 1898 studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie, rok później kontynuował ten kierunek na Uniwersytecie Jagiellońskim. Pod kątem artystycznym kształcił się w latach 1900–1906 w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Józefa Unierzyskiego i Leona Wyczółkowskiego. Od 1902 do 1905 pracował jako karykaturzysta w czasopismach „Chochoł” i „Liberum Veto”. W latach 1905–1906, dzięki otrzymanemu stypendium, edukował się w Académie Julian w Paryżu. Osiadł we Lwowie, skąd często urządzał wielomiesięczne wyprawy na polskie Pokucie. Od 1908 był członkiem Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka”, a od 1912 wiedeńskiej grupy Hagenbund. W tym samym roku podjął pracę jako nauczyciel malarstwa dekoracyjnego w Królewskiej Akademii Sztuki i Rzemiosła Artystycznego we Wrocławiu. W okresie I wojny światowej był żołnierzem armii austriackiej.
W latach 1919–1925 był dyrektorem Szkoły Sztuk Zdobniczych w Poznaniu. Był współzałożycielem i pierwszym prezesem (od 1921) grupy artystów wielkopolskich „Świt”.
W 1925 roku przeniósł się do Krakowa, gdzie od 1927 roku zamieszkał we własnej wilii z ogrodem na ulicy Kazimierza Wielkiego 105. Został profesorem Akademii Sztuk Pięknych, a także dwukrotnie w latach 1931 i 1936 również jej rektorem. W czasie okupacji wykładał w Państwowej Szkole Rzemiosła Artystycznego w Krakowie. W 1945 powrócił do pracy w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.
Pod koniec życia dotknął go paraliż prawej ręki, który uniemożliwił mu malowanie. Zmarł 5 lipca 1950 w Krakowie. Został pochowany 7 lipca 1950 na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera XXXVIII-4-23).
Twórczość We wczesnym okresie malował barwne sceny z życia Hucułów. W swoich obrazach odtwarzał wiejskie obyczaje np. Wesele huculskie (1913), rytuały religijne np. Pogrzeb huculski (1907), Dziady na odpuście (1907), utrwalał epizody z życia codziennego np. Targ huculski (1913). W latach 1908–1910 Pautsch malował głównie wizerunki przedstawicieli intelektualno-artystycznej elity Lwowa. Powstały wtedy portrety Leopolda Staffa, Jana Kasprowicza. Ten dział swojej twórczości kontynuował także podczas pobytu w Krakowie, wykonywał liczne portrety wybitnych osobistości związanych z miastem, różnych zawodów. Jego portrety cechowały złożoność kompozycji, rozbudowane tła, atrybuty charakteryzujące wykonywaną przez niego profesję. Ze znanych postaci w życiu Krakowa wykonał portrety ludzi sceny – Ireny Solskiej, Wojciecha Brydzińskiego, Mariana Jednowskiego, ludzi związanych z Akademią Sztuk Pięknych w Krakowie – Stefana Filipkiewicza, Stanisława Popławskiego, naukowców – Konstantego Michalskiego, architektów m.in. Ludwika Wojtyczki, pisarzy - Karola Huberta Rostworowskiego, prawników – Józefa Muczkowskiego, historyków sztuki – Feliksa Kopery, prezydenta miasta Krakowa – Mieczysława Kaplickiego i innych. Fryderyk Pautsch malował także pejzaże, sceny historyczne, baśniowe, martwe natury.
Ordery, odznaczenia, nagrody Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1936) „za zasługi na polu rozwoju sztuki”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (9 listopada 1931) „za zasługi na polu sztuki oraz pracy pedagogicznej”. Nagroda im. Probusa Barczewskiego (1924 (za obraz „Topielec”) i (1930) złoty medal na Powszechnej Wystawie Krajowej (1929) Nagroda Miasta Krakowa (1930) Złoty Wawrzyn Akademicki (5 listopada 1938) „za wybitne zasługi dla polskiej sztuki w ogóle”.
Upamiętnienie tablica pamiątkowa na siedzibie Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu od 1979 roku jest patronem ulicy we Wrocławiu
Przypisy Zofia Bednarska, Tadeusz Z. Bednarski: Krakowskim szlakiem Fryderyka Pautscha. Kraków: Oficyna Wydawniczo–Drukarska „Secesja” , 2010, Nowa encyklopedia PWN. T. 4. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996,
Bibliografia
Biografia na 100-lecie UAP [online], 100-lecie UAP [dostęp 2024-09-09].
Linki zewnętrzne
Malarstwo Fryderyka Pautscha Fryderyk Pautsch, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2022-01-30].
Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Ludzie urodzeni w Delatynie Kategoria:Ludzie związani ze Lwowem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy malarze Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Rektorzy Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Państwowej Akademii Sztuki i Rzemiosła Artystycznego we Wrocławiu Kategoria:Urodzeni w 1877 Kategoria:Zmarli w 1950