Dachstein (; , także Dachsteingruppe lub Dachsteinmassiv) – grupa górska i masyw w Alpach Salzburskich, stanowiący część Północnych Alp Wapiennych. Leży w Austrii, na obszarze krajów związkowych Górna Austria, Styria i Salzburg. Najwyższym szczytem grupy jest Hoher Dachstein, osiągający wysokość 2995 m n.p.m.
W klasyfikacji Alpenvereinseinteilung der Ostalpen Dachstein stanowi samodzielną grupę oznaczoną numerem 14. Według klasyfikacji SOIUSA Dachstein, oznaczony kodem II/B-25.I, jest częścią sekcji Oberösterreichisch-Salzkammerguter Alpen.
Nazwa Dachstein bywa używana w dwóch zakresach. W szerszym znaczeniu obejmuje całą grupę AVE nr 14, w tym właściwy masyw Dachsteinu, Gosaukamm, Kemetgebirge, Sarstein i Grimming. W znaczeniu węższym określa się nią przede wszystkim centralny, najwyższy i częściowo zlodowacony masyw z Hoher Dachstein oraz otaczającym go płaskowyżem krasowym.
Znaczna część północnej i centralnej części Dachsteinu znajduje się w obrębie krajobrazu kulturowego Hallstatt-Dachstein/Salzkammergut, wpisanego w 1997 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Wpis nie obejmuje całej grupy górskiej, lecz obszar o powierzchni 28 446 ha, położony wokół Hallstatt, jeziora Hallstätter See, doliny Gosau i północnego płaskowyżu Dachsteinu.
Położenie i granice Dachstein rozciąga się w przybliżeniu na długości 50 km z zachodu na wschód i zajmuje powierzchnię około 765 km²Dachstein, Ausseerland, Bad Goisern, Hallstatt; Kompass Wanderkarte + Aktiv Guide, Nr. 20. Mapa 1:50 000. .. Najniższym punktem w obrębie grupy jest powierzchnia Hallstätter See, położona na wysokości około 508 m n.p.m.
Zachodnia granica grupy przebiega od doliny Lammer przez Lammertal, Lungötz, przełęcz Marcheggsattel i okolice Filzmoos. Na południu Dachstein ograniczają dolina Anizy, miejscowości Ramsau am Dachstein, Schladming i Gröbming oraz dolina Grimmingbachu. Wschodnią granicę wyznaczają okolice Bad Mitterndorf, Kainischtraun i Bad Aussee, natomiast na północy grupa sięga doliny Traunu, Hallstätter See, Bad Goisern am Hallstättersee i doliny Gosau.
Dachstein graniczy z Salzkammergut-Berge na północnym zachodzie, Totes Gebirge na północnym wschodzie, Rottenmanner und Wölzer Tauern na południowym wschodzie, Schladminger Tauern na południu, Salzburger Schieferalpen na południowym zachodzie oraz Tennengebirge na zachodzie.
Przez grupę przebiegają granice trzech krajów związkowych. Najwyższe partie z Hoher Dachstein leżą na granicy Górnej Austrii i Styrii, natomiast zachodni Gosaukamm znajduje się częściowo w kraju związkowym Salzburg. Obszar grupy należy administracyjnie do powiatów Gmunden, Liezen, Hallein i Sankt Johann im Pongau.
Podział mały|Podział i granice Dachsteinu Centralną i najwyższą część grupy stanowi właściwy masyw Dachsteinu. Obejmuje on rozległy płaskowyż krasowy ograniczony od południa przez wysokie ściany Hoher Dachstein, Torsteinu, Mitterspitzu, Koppenkarsteinu i Scheichenspitze. W kierunku północnym płaskowyż opada ku Hallstätter See i dolinie Traunu, tworząc rozczłonkowany obszar z kulminacjami Krippensteinu, Gjaidsteinu i Hohes Kreuz.
Do głównych części grupy należą: właściwy masyw Dachsteinu – najwyższa, częściowo zlodowacona część z Hoher Dachstein i północnym płaskowyżem krasowym; Gosaukamm – wąski, skalisty grzbiet na zachodzie, z kulminacją Große Bischofsmütze, oddzielający dolinę Gosau od Filzmoos i Annabergu; Kemetgebirge – wschodnia część płaskowyżu, rozciągająca się w kierunku Gröbmingu i doliny Anizy; Sarstein – masyw położony pomiędzy Hallstätter See, Bad Aussee i doliną Traunu; Grimming – odosobniony masyw wapienny na wschodnim krańcu grupy, oddzielony od zasadniczego Dachsteinu obniżeniem doliny Salzy.
Sarstein i Grimming są wyraźnie oddzielone od centralnego masywu głębokimi dolinami. Ich zaliczenie do Dachsteinu wynika z klasyfikacji AVE; w ujęciach regionalnych i potocznym użyciu bywają traktowane jako odrębne masywy.
Rzeźba terenu Dachstein charakteryzuje się znaczną asymetrią rzeźby. Od strony południowej najwyższe partie opadają ku Ramsau i dolinie Anizy ścianami skalnymi osiągającymi miejscami około 1000 m wysokości. Najbardziej rozpoznawalna jest południowa ściana Dachsteinu, utworzona przez ściany Torsteinu, Mitterspitzu i Hoher Dachstein.
Po północnej stronie grani rozciąga się rozległy, falisty płaskowyż wysokogórski, położony przeważnie na wysokości od około 1700 do 2300 m n.p.m. Jego powierzchnię rozcinają leje krasowe, żłobki, szczeliny, studnie, kotły oraz głębokie systemy jaskiniowe. Płaskowyż jest miejscami niemal pozbawiony roślinności i wody powierzchniowej.
Zachodni Gosaukamm odróżnia się od centralnego płaskowyżu wąskimi graniami, turniami i stromymi ścianami. Najbardziej charakterystycznym szczytem tej części grupy jest Große Bischofsmütze, której dwuwierzchołkowa sylwetka dominuje nad okolicami Filzmoos i Annabergu.
Budowa geologiczna i kras Dachstein zbudowany jest głównie z wapienia dachsteińskiego, powstałego w późnym triasie w płytkim i ciepłym morzu. Skały te osiągają znaczną miąższość i tworzą rozległe płyty oraz strome ściany charakterystyczne dla Północnych Alp Wapiennych. Lokalnie występują także dolomity, margle i wapienie innych formacji triasowych.
Wapienne podłoże sprzyja rozwojowi krasu. Wody opadowe i roztopowe wnikają w szczeliny skalne, rozpuszczając wapień i tworząc podziemne kanały. Na powierzchni występują lapiazy, leje krasowe, kotły, studnie i uwały, natomiast pod płaskowyżem rozwinęły się wielokilometrowe systemy jaskiń.
Do najbardziej znanych jaskiń należą: Dachstein-Rieseneishöhle – jaskinia lodowa z rozległymi naciekami i masami lodu; Dachstein-Mammuthöhle – system, w którym zbadano ponad 70 km korytarzy; Koppenbrüllerhöhle – aktywna jaskinia wodna położona w dolinie Koppen; Hirlatzhöhle – jeden z najdłuższych i najgłębszych systemów jaskiniowych Austrii.
Jaskinie lodowe powstały w wyniku szczególnej cyrkulacji powietrza i sezonowego zamarzania wód w podziemnych komorach. Rozmiary form lodowych zmieniają się zależnie od warunków pogodowych, ilości śniegu i przepływu powietrza.
Lodowce Wokół najwyższych szczytów zachowały się najbardziej na wschód wysunięte większe lodowce Północnych Alp Wapiennych. Do głównych należą Hallstätter Gletscher, Großer Gosaugletscher i Schladminger Gletscher. Mniejsze pola lodowe i pozostałości dawnych lodowców znajdują się również po północnej i południowo-zachodniej stronie masywu.
Największy jest Hallstätter Gletscher, rozciągający się po północnej stronie Hoher Dachstein i Gjaidsteinu. Großer Gosaugletscher leży na północny zachód od głównego szczytu, natomiast Schladminger Gletscher znajduje się po stronie styryjskiej, w pobliżu Hunerkoglu.
Lodowce Dachsteinu zwiększały powierzchnię podczas małej epoki lodowej, osiągając około połowy XIX wieku największy zasięg w czasach historycznych. Od tego okresu, z krótkimi przerwami, cofają się. Proces ten przyspieszył pod koniec XX i na początku XXI wieku, prowadząc do zmniejszania powierzchni i grubości pokrywy lodowej oraz odsłaniania nowych obszarów skalnych.
Zmiany zasięgu lodowców wpływają na przebieg szlaków wysokogórskich, warunki wspinaczki, dostęp do schronisk i funkcjonowanie infrastruktury turystycznej. Dawne dojścia prowadzące po lodzie miejscami przebiegają obecnie po odsłoniętych skałach i wymagają okresowego wytyczania na nowo.
Hydrografia Dachstein znajduje się w całości w dorzeczu Dunaju. Północna część grupy odwadniana jest przez Traun i jej dopływy, zachodnia przez Lammer i Salzach, natomiast południowa oraz wschodnia przez Anizę.
Największym jeziorem w obrębie grupy jest Hallstätter See, przez które przepływa Traun. Po zachodniej stronie leżą jeziora Vorderer Gosausee, Hinterer Gosausee i Gosaulacke, zasilające potok Gosaubach. Mniejsze jeziora i okresowe zbiorniki występują również w zagłębieniach krasowych na płaskowyżu.
Ze względu na rozwinięty kras znaczna część wód krąży pod powierzchnią. Opady wsiąkają w szczeliny i systemy jaskiniowe, a następnie wypływają w źródłach położonych u podnóża masywu. Przebieg podziemnych działów wodnych nie zawsze odpowiada powierzchniowemu ukształtowaniu terenu.
Najwyższe szczyty Do najwyższych i najbardziej charakterystycznych szczytów grupy należą:
Szczyt Wysokość Część grupy Hoher Dachstein 2995 m właściwy masyw Dachsteinu Torstein 2948 m właściwy masyw Dachsteinu Mitterspitz 2925 m właściwy masyw Dachsteinu Koppenkarstein 2865 m właściwy masyw Dachsteinu Hohes Kreuz 2837 m północny płaskowyż Hoher Gjaidstein 2794 m północny płaskowyż Hunerkogel 2687 m południowa część masywu Scheichenspitze 2667 m południowa część masywu Große Bischofsmütze 2458 m Gosaukamm Großwand 2415 m Gosaukamm Grimming 2351 m wschodni skraj grupy Großer Donnerkogel 2054 m Gosaukamm
Wysokości szczytów podano według austriackiej mapy urzędowej i map Alpenvereinu.
Przyroda i ochrona Duża rozpiętość wysokości, od około 500 do niemal 3000 m n.p.m., powoduje występowanie wielu pięter roślinnych. W dolinach i niższych partiach rosną lasy bukowe, jodłowe i świerkowe, wyżej występują świerczyny, modrzewie, limby i zarośla kosodrzewiny. Powyżej granicy lasu rozwijają się murawy alpejskie, roślinność szczelin skalnych oraz zbiorowiska związane z rumowiskami i płatami długo zalegającego śniegu.
Wśród zwierząt występują m.in. kozica północna, świstak alpejski, orzeł przedni, pardwa górska, głuszec zwyczajny i cietrzew zwyczajny. Skaliste ściany i rozległe płaskowyże są siedliskiem gatunków przystosowanych do wysokogórskich warunków klimatycznych.
W górnoaustriackiej części grupy utworzono obszar ochrony przyrody i sieci Natura 2000 Dachstein. Obejmuje on tereny w gminach Gosau, Hallstatt i Obertraun oraz chroni siedliska wysokogórskie, lasy, płaskowyż krasowy, jaskinie i ostoje ptaków.
Historia badań i alpinizmu Górnictwo soli w rejonie Hallstatt spowodowało, że północne podnóża Dachsteinu były użytkowane i poznawane od czasów prehistorycznych. Wyższe partie masywu długo pozostawały jednak obszarem trudno dostępnym, wykorzystywanym głównie przez pasterzy, myśliwych i pracowników leśnych.
Za pierwsze udokumentowane wejście na Hoher Dachstein uznaje się wejście Petera Gappmayra w 1832 roku. Rozwój systematycznych badań masywu wiązał się szczególnie z działalnością Friedricha Simony’ego, który od lat 40. XIX wieku badał geografię, geologię, lodowce, klimat i jaskinie Dachsteinu. Wykonywał pomiary, fotografie i rysunki dokumentujące zmiany krajobrazu wysokogórskiego.
W drugiej połowie XIX wieku powstały pierwsze znakowane szlaki i schroniska. Rozwój alpinizmu przyspieszył po utworzeniu sekcji austriackich i niemieckich klubów alpejskich. Wytyczano drogi na główne szczyty, południowe ściany oraz przez lodowce, a Dachstein stał się jednym z ważniejszych rejonów wspinaczkowych Północnych Alp Wapiennych.
W 1909 roku bracia Georg i Franz Steiner dokonali pierwszego przejścia południowej ściany Hoher Dachstein. Wytyczona przez nich droga Steinerweg stała się jedną z klasycznych dróg wspinaczkowych masywu.
Turystyka Dachstein jest wykorzystywany do turystyki pieszej, wspinaczki, narciarstwa wysokogórskiego, skialpinizmu i eksploracji jaskiń. Przez grupę przebiegają szlaki długodystansowe, w tym Europejski długodystansowy szlak pieszy E4, Nordalpenweg 01 i Via Alpina.
Wokół centralnego masywu prowadzi wielodniowa Dachstein-Hüttenrunde, łącząca Austriahütte, Guttenberghaus, Simonyhütte i Adamekhütte. Trasa przebiega przez południowe stoki, płaskowyż krasowy oraz okolice lodowców.
Na północy z Obertraun prowadzi system kolei linowych Dachstein Krippenstein, obsługujący jaskinie, Krippenstein, punkt widokowy 5fingers i okolice Gjaidalmu. Na południu kolej Dachstein-Südwandbahn prowadzi z Ramsau am Dachstein na Hunerkogel, położony w sąsiedztwie Schladminger Gletscher.