Wojska Rakietowe Przeznaczenia Strategicznego (ZSRR)

thumb|Dyslokacja w 1980 thumb|Naszywka mundurowa Wojska Rakietowe Przeznaczenia Strategicznego SZ ZSRR (, РВСН) – jeden z rodzajów Sił Zbrojnych ZSRR.

Historia Strategiczne wojska rakietowe zostały utworzone na podstawie rozkazu Ministra Obrony ZSRR z 17 grudnia 1959 roku oraz zarządzenia Sztabu Głównego Sił Powietrznych ZSRR z 22 stycznia 1960 roku.

W skład nowo tworzonego rodzaju wojsk przeznaczono 17 pułków inżynieryjnych Rezerwy Naczelnego Dowództwa, trzy dowództwa dywizji lotnictwa dalekiego zasięgu oraz dwa dowództwa armii lotnictwa dalekiego zasięgu. Pod względem organizacyjnym strategiczne wojska rakietowe składały się z armii rakietowych, dywizji rakietowych oraz samodzielnych brygad rakietowych. W latach 60. XX w. przejściowym ogniwem w strukturze był korpus. W 1960 roku utworzono dwie pierwsze armie rakietowe: 43 Armię Rakietową z dowództwem w Winnicy oraz 50 Armię Rakietową z dowództwem w Smoleńsku. W 1970 roku utworzono cztery kolejne armie rakietowe: 27 Armię Rakietową z dowództwem we Włodzimierzu, 31 Armię Rakietową z dowództwem w Orenburgu, 33 Armię Rakietową z dowództwem w Omsku oraz 53 Armię Rakietową z dowództwem w Czycie.

Strategiczne wojska rakietowe miały za zadanie zniszczenie strategicznych obiektów przeciwnika w wojnie jądrowej na jednym lub kilku kierunkach strategicznych, zdezorganizowanie gospodarki i administracji, spowodowanie zaburzeń w komunikacji oraz zniszczenie odwodów strategicznych.

W czerwcu 1962 r. na bazie 43 Dywizji Rakietowej została sformowana 51 Dywizja Rakietowa (JW PP 74345) rozmieszczona na Kubie w ramach operacji „Anadyr”. W jej składzie było 5 pułków rakietowych: 79, 181, 664, 665, 666. Na wyposażeniu dywizji było 36 rakiet R-12 (kod NATO: SS-4 Sandal) oraz 24 rakiety R-14 (kod NATO: SS-5 Skean). Dywizja została rozformowana po powrocie z Kuby.

W latach 1983–1988 jednostki wojskowe Wojsk Rakietowych Strategicznego Przeznaczenia stacjonowały także poza granicami ZSRR. W Grupie Wojsk Radzieckich w Niemczech zostały rozmieszczone trzy brygady: 119 samodzielna Brygada Rakietowa – JW PP 65598 w m. Königsbrück; na wyposażeniu posiadała rakiety TR-1 Temp (Kod NATO: SS-12 Scaleboard) 11 gwardyjska Brygada Rakietowa – JW PP 57574 w m. Weißenfels; na wyposażeniu posiadała rakiety R-400 Oka (Kod NATO: SS-23 Spider) 164 Brygada Rakietowa – JW PP 17850 w m. Drachhausen; na wyposażeniu posiadała rakiety TR-1 Temp (Kod NATO: SS-12 Scaleboard).

Ponadto w składzie Centralnej Grupy Wojsk stacjonującej na terytorium Czechosłowacji znajdowała się 122 Brygada Rakietowa – JW PP 11604 w bazie Potštát koło m. Hranice na Morawach. Brygada ta również wyposażona była w rakiety TR-1 Temp (Kod NATO: SS-12 Scaleboard).

W wyniku podpisania w 1987 roku między USA i ZSRR traktatu o całkowitej likwidacji pocisków rakietowych krótkiego i średniego zasięgu (Intermediate-Range Nuclear Forces Treaty, INF Treaty) w 1989 roku została rozformowana 50 Armia Rakietowa. Zostały też wycofane cztery brygady rakietowe z NRD i Czechosłowacji.

Po rozpadzie Związku SRR w składzie Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej powstały Wojska Rakietowe Strategicznego Przeznaczenia.

Dowództwo Wojsk Rakietowych Przeznaczenia Strategicznego Głównodowodzący Wojsk Rakietowych Przeznaczenia Strategicznego 1959–1960 – główny marszałek artylerii Mitrofan Niedielin – 17.12.59 – 24.10.60 1960–1962 – marszałek Związku Radzieckiego Kiriłł Moskalenko – 25.11.60 – 24.4.62 1962–1963 – marszałek Związku Radzieckiego Siergiej Biriuzow – 24.4.62 – 5.3.63 1963–1972 – marszałek Związku Radzieckiego Nikołaj Kryłow – 5.3.63 – 9.2.72 1972–1985 – gen. armii (od 1983 r. – główny marszałek artylerii) Władimir Tołubko – 12.4.72 – 10.7.85 1985–1992 – gen. armii Jurij Maksimow – 10.7.85 – 19.8.92;

I Zastępca Głównodowodzącego Wojsk Rakietowych Przeznaczenia Strategicznego 1960–1968 – gen. płk Władimir Tołubko 1968–1981 – gen. płk Michaił Grigorjew 1981–1989 – gen. płk Jurij Jaszyn 1989–1991 – gen. płk Aleksandr Wołkow Szef Sztabu Głównego – I Zastępca Głównodowodzącego Wojsk Rakietowych Przeznaczenia Strategicznego 1960–1962 – gen. płk Michaił Nikolski 1962–1966 – gen. por. lotnictwa Michaił Łowkow 1966–1976 – gen. por. Aleksandr Szewcow 1976–1987 – gen. płk Władimir Wiszenkow 1987–1991 – gen. płk Stanisław Koczemasow Zastępca Głównodowodzącego Wojsk Rakietowych Przeznaczenia Strategicznego do spraw wyszkolenia bojowego – Szef wyszkolenia bojowego Wojsk Rakietowych Przeznaczenia Strategicznego 1960–1963 – gen. płk Fiodor Tonkich 1963–1974 – gen. płk Pawieł Dankiewicz 1974–1987 – gen. płk Aleksiej Mieljochin 1987–1989 – gen. płk Aleksandr Wołkow 1989–1991 – gen. płk Igor Siergiejew Zastępca Głównodowodzącego Wojsk Rakietowych Przeznaczenia Strategicznego do spraw uzbrojenia 1960–1964 – gen. por. Anatolij Siemionow 1964–1967 – gen. mjr Anatolij Wasiliew 1967–1975 – gen. por. Nikołaj Smirnicki 1975–1984 – gen. por. Jurij Piczugin 1984–1991 – gen. płk Aleksandr Riażskich Zastępca Głównodowodzącego Wojsk Rakietowych Przeznaczenia Strategicznego do spraw tyłów – Szef tyłów Wojsk Rakietowych Przeznaczenia Strategicznego 1968–1976 – gen. por. Dmitrij Pietrow 1976–1979 – gen. por. Stiefan Sułackow 1979–1985 – gen. por. Jewgienij Katieruchin 1985–1989 – gen. płk Władimir Szyłowski 1989–1991 – gen. płk Giennadij Nikitin Zastępca Głównodowodzącego Wojsk Rakietowych Przeznaczenia Strategicznego – Szef Zarządu Politycznego 1963–1966 – gen. por. lotnictwa Iwan Ławrionow 1966–1970 – gen. płk Nikita Jegorow 1970–1985 – gen. płk Piotr Gorczakow 1985–1991 – gen. płk Wiktor Rodin

Dyslokacja Stan na 31 grudnia 1970

Dowództwo i jednostki centralnego podporządkowania strategicznych wojsk rakietowych: Dowództwo – JW 69665 Sztab Główny – JW 25516 Główny Zarząd Uzbrojenia Rakietowego – JW 25453 Główny Zarząd Inżynieryjny – JW Zarząd Łączności – JW 08310 Zarząd Gotowości Bojowej – JW 29450 6 Zarząd – JW 30035 27 Zarząd Eksploatacji Uzbrojenia Rakietowego – JW 26180 Zarząd Administracyjno-Gospodarczy – JW 77113 Zarząd Tyłów – JW 74833 Zarząd Ekonomiczno-Finansowy – JW 97691 Zarząd Kadr – JW 46184 Oddział Szkolnictwa Wojskowego – JW 39990 Centralne Stanowisko Dowodzenia – JW 33925 882 Centralny Węzeł Łączności – JW 33790 89 Centrum Łączności Satelitarnej – JW 29523 (Gagarin (Rosja), Obwód smoleński) 140 Nadawcze Centrum Radiowe – JW 12407 (m. Woschod, rej. istriński, Obwód moskiewski) 142 Odbiorcze Centrum Radiowe – JW 68527 (m. Mołodiożnyj, rej. naro-fomiński, Obwód moskiewski) 176 Centrum Łączności Satelitarnej – JW 30113 (m. Mołodiożnyj, rej. naro-fomiński, Obwód moskiewski) 79 Ośrodek Obliczeniowy – JW 77866 1185 Centrum Informacji Kodowanej – JW 85000 Zapasowe Centralne Stanowisko Dowodzenia – JW 69792 (m. Bałabanowo-1, rej. borowski, Obwód kałuski) 267 Węzeł Łączności – JW 42335 (m. Bałabanowo-1, rej. borowski, Obwód kałuski) 1 Komendantura Eksploatacyjna – JW 96635 (m. Bałabanowo-1, rej. borowski, Obwód kałuski) 349 Samodzielna Eskadra Lotnicza – JW 18285 (m. Bałabanowo-1, rej. borowski, Obwód kałuski) 328 Komendantura Eksploatacyjno-Techniczna – JW 12470 4 Eksploatacyjna Komendantura Zabezpieczenia Centralnego Stanowiska Dowodzenia – JW 34143 5 Komendantura Zabezpieczenia – JW 95501 2 Baza Samochodowa – JW 75105 Oddział Polowy Banku Centralnego – JW 29510 3 Wojskowy Sąd Okręgowy Prokuratura Wojskowa 127 Klub Sportowy

thumb|Centralny plac ZATO Odincowo-10

Większość struktur Dowództwa i JCP stacjonuje w miejscowości Własicha, właściwie miasto zamknięte ZATO Odincowo. Jednostki zlokalizowane poza centralnym garnizonem wykazano odrębnie.

27 Gwardyjska Armia Rakietowa z dowództwem we Włodzimierzu, JW 43176 31 Armia Rakietowa z dowództwem w Orenburgu, JW 29452 33 Gwardyjska Armia Rakietowa z dowództwem w Omsku, JW 43189 43 Armia Rakietowa z dowództwem w Winnicy, JW 35564 50 Armia Rakietowa z dowództwem w Smoleńsku, JW 55135 53 Armia Rakietowa z dowództwem w Czycie, JW 74102

Bibliografia

B. Potyrała, W. Szlufik – „Dowództwo Sił Zbrojnych ZSRR od rewolucji naukowo-technicznej do równowagi strategicznej”, wyd. WSP Częstochowa, 2000 r. B. Potyrała, W. Szlufik – „Koniec mitu o niezwyciężonej Armii Radzieckiej (lata siedemdziesiąte-dziewięćdziesiąte)”, wyd. WSP Częstochowa, 2001 r. „Władymirska Rakietowa Strategiczna”, Wyd. ARKAIM, Władymir 2006 r. „Orenburska strategiczna. Kronika podstawowych faktów z historii Orenburskiej armii rakietowej”, Wyd. Perm 2001 r. „Perechen woinskich czastiej 1946-1991”, wyd. Tomsk, 2002 r. W. Fieskow, K. Kałasznikow, W. Golikow – „Armia Radziecka w latach zimnej wojny 1946-1991”, wyd. Tomsk, 2004 r. I. Drogowoz – „Wojska Rakietowe ZSRR”, Wyd. Harwest, Mińsk 2007 r.