mały|300px| Święty i Wielki Sobór Kościoła Prawosławnego (gr. Ἡ Ἁγία καὶ Μεγάλη Σύνοδος τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας; potocznie Sobór Wszechprawosławny) – sobór prawosławny, którego obrady trwały od 19 do 26 czerwca 2016 pod przewodnictwem patriarchy Konstantynopola. Zgromadzenie odbyło się w Kolymbari na Krecie.
Historia
Geneza soboru panprawosławnego sięga roku 1902, kiedy to patriarcha Konstantynopola, Joachim III zasugerował potrzebę zorganizowania takiego zgromadzenia.
Pierwsze przygotowania do zwołania soboru podjęto w 1923 na Kongresie Wszechprawosławnym w Stambule. Zapadła wówczas decyzja o uczczeniu nim tysiącsześćsetlecia Soboru Nicejskiego I. Wielki Sobór Kościoła Wschodniego zaplanowany na rok 1925 w Jerozolimie nie odbył się jednak z powodu różnych stanowisk Kościołów narodowych.
Do prac nad zwołaniem soboru Kościołów prawosławnych powrócono po II wojnie światowej z inicjatywy patriarchy ekumenicznego Konstantynopola, Atenagorasa I. Zapoczątkowała je Narada Wszechprawosławna na Rodos (1961).
Odbyły się cztery Wszechprawosławne Narady Przedsoborowe (1971, 1982, 1986, 2016), których celem było opracowanie wszystkich szczegółów dotyczących obrad.
W styczniu 2016 przedstawiciele 14W naradach nie brali udziału przedstawiciele Kościoła Prawosławnego w Ameryce (OCA), którego autokefalia nie jest uznawana przez większość kanonicznych Cerkwi. autokefalicznych Cerkwi postanowili, że Wielki Sobór Kościoła Wschodniego będzie obradował w dniach 19–27 czerwca 2016 w Prawosławnej Akademii Krety w KolymbariSerwis Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego – Sobór odbędzie się na Krecie [dostęp: 27.01.2016.]Strona Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego – Zakończenie obrad Synaksy Zwierzchników Cerkwi [dostęp: 28.01.2016.].
1 czerwca 2016, na posiedzeniu Świętego Synodu Patriarchatu Bułgarskiego podjęto decyzję o wycofaniu się z uczestnictwa tej Cerkwi w obradach soboru, zastrzegając jednak możliwość wzięcia udziału w przypadku zwołania soboru w późniejszym terminieDominika Kovačević – Bułgarska Cerkiew wycofuje się z Panprawosławnego Soboru [dostęp: 01.06.2016.]. Również Patriarchaty: Antiocheński, Gruziński i Moskiewski postanowiły nie brać udziału w soborzeBiskup siemiatycki Jerzy: „Polski Kościół Prawosławny weźmie udział w Synodzie” [dostęp: 15.06.2016.].
Obrady Soboru mały|Katedra św. Menasa w Heraklionie17 czerwca 2016 – Mała Synaksa – spotkanie zwierzchników 10 Kościołów przed obradami roboczymi; 19 czerwca 2016 – Uroczystość Zesłania Ducha Świętego – liturgia otwarcia Soboru w katedrze św. Minasa w Heraklionie; 20 czerwca 2016 – Liturgia w języku arabskim w cerkwi monasteru Ikony Matki Bożej „Gonia”. Obrady pierwszej sesji Soboru; przemówienie inauguracyjne patriarchy konstantynopolitańskiego Bartłomieja oraz wystąpienia zwierzchników pozostałych 9 Cerkwi biorących udział w Soborze. Na drugiej sesji zapoczątkowano prace nad dokumentem dotyczącym misji Cerkwi prawosławnej we współczesnym świecieOficjalna strona PAKP – Święty Sobór Cerkwi Prawosławnej rozpoczął obrady [dostęp: 20.06.2016.]. 21 czerwca 2016 – Liturgia w cerkwi monasteru Ikony Matki Bożej „Gonia”. Na sesjach kontynuowano prace nad zagadnieniami misji Cerkwi we współczesnym świecie oraz rozpoczęto dyskusję nad dokumentem „Prawosławna diaspora”Oficjalna strona PAKP – Wielki i Święty Sobór kontynuuje prace [dostęp: 21.06.2016.]. 22 czerwca 2016 – Liturgia pod przewodnictwem patriarchy serbskiego Ireneusza w cerkwi monasteru ikony Matki Bożej „Gonia”. Na sesjach kontynuowano dyskusję nad zagadnieniami prawosławnej diaspory oraz rozpoczęto prace nad dokumentami „Autonomia i sposób jej ogłaszania” oraz „Ważność postu i jego wypełnianie dzisiaj”Oficjalna strona PAKP – Trzeci dzień obrad Wielkiego i Świętego Soboru [dostęp: 22.06.2016.]. mały|W monasterze ikony Matki Bożej „Gonia” odbywały się Święte Liturgie w trakcie soboru23 czerwca 2016 – Liturgia pod przewodnictwem patriarchy rumuńskiego Daniela w cerkwi monasteru Ikony Matki Bożej „Gonia”. Na sesjach przedpołudniowych pracowano nad dokumentem „Sakrament małżeństwa i jego przeszkody”, natomiast na sesji popołudniowej omawiano zagadnienia relacji Cerkwi prawosławnej z pozostałym światem chrześcijańskim. Podpisanie trzech dokumentów: „Misja Cerkwi prawosławnej we współczesnym świecie”, „Prawosławna diaspora” oraz „Autonomia i sposób jej ogłaszania”Oficjalna strona PAKP – Kolejny dzień obrad Świętego i Wielkiego Soboru [dostęp: 24.06.2016.]. 24 czerwca 2016 – Liturgia w językach cerkiewnosłowiańskim i polskim pod przewodnictwem biskupa siemiatyckiego Jerzego (Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny) w cerkwi monasteru Ikony Matki Bożej „Gonia”. Prace Synaksy Zwierzchników Cerkwi Prawosławnych nad ustaleniem końcowego orędzia Soboru. Kontynuacja prac nad dokumentem „Relacje Cerkwi prawosławnej z pozostałym światem chrześcijańskim”, z uwzględnieniem problematyki unickiej. Podpisanie dokumentu „Ważność postu i jego wypełnianie dzisiaj”Oficjalna strona PAKP – Święty i Wielki Sobór zbliża się do końca [dostęp: 25.06.2016.]. 25 czerwca 2016 – Kontynuacja i zakończenie dyskusji nad dokumentem omawiającym relacje Cerkwi prawosławnej z pozostałymi chrześcijanami. Przyjęcie tekstu Orędzia Wielkiego i Świętego Soboru Wszechprawosławnego Kościoła WschodniegoOficjalna strona PAKP – Święty i Wielki Sobór zakończył obrady [dostęp: 26.06.2016.]. 26 czerwca 2016 – Dzień Wszystkich Świętych; Liturgia w katedrze Świętych Piotra i Pawła w Chanii pod przewodnictwem patriarchy konstantynopolitańskiego Bartłomieja w asyście zwierzchników pozostałych dziewięciu Cerkwi uczestniczących w Soborze. Podpisanie dokumentu „Relacje Cerkwi prawosławnej z pozostałym światem chrześcijańskim” (przed 26 czerwca podpisano również dokument „Sakrament małżeństwa i jego przeszkody”). Ogłoszenie Orędzia Soboru w monasterze Ikony Matki Bożej „Życiodajne Źródło” w pobliżu ChaniiOficjalna strona PAKP – Zakończył się Święty i Wielki Sobór [dostęp: 27.06.2016.].
Tematy Soboru Zadaniem Soboru Wszechprawosławnego było podjęcie decyzji i ustalenie stanowiska w kwestiach, które nurtują Kościoły prawosławne jako wspólnotę ogólnoświatową.
Do głównych tematów obrad miały należeć pierwotnie następujące kwestie: problem diaspory i Kościołów pozostających poza terytorium kanonicznym swoich macierzystych Kościołów. konflikty między Kościołami autokefalicznymi, niekanonicznymi i autonomicznymi aspirującymi do autokefalii; sposób ogłaszania autokefaliiA. Kuźma, V Wszechprawosławna Konferencja Przedsoborowa, „Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego”, nr 12 (313), grudzień 2015. kwestia dyptychów i wzajemnego uznania kanoniczności pomiędzy poszczególnymi Kościołami prawosławnymi stanowisko Kościołów prawosławnych w kwestii stosowania różnych kalendarzy liturgicznych refleksja nad poszczególnymi przeszkodami małżeńskimi oraz kanonicznością sprawowania małżeństwa dyscyplina związana z postem w warunkach życia współczesnego świata relacje prawosławia z innymi wyznaniami chrześcijańskimi stosunek prawosławia do ruchu ekumenicznego wkład prawosławia do zachowania chrześcijańskiego ideału pokoju, braterstwa i wolności we współczesnym świecie.
Zgodnie z ustaleniami podjętymi na ostatniej naradzie przedstawicieli lokalnych Cerkwi w styczniu 2016, Sobór podjął tematy: autonomia i sposób jej ogłaszania; relacje Cerkwi prawosławnej z pozostałym światem chrześcijańskim; znaczenie postu i jego wypełnianie dzisiaj; prawosławna diaspora; misja Cerkwi prawosławnej we współczesnym świecie; wkład Cerkwi prawosławnej w realizację ideałów pokoju, sprawiedliwości, wolności, braterstwa i miłości między narodami; przeszkody w zawarciu związku małżeńskiego.
Kościoły nie wypracowały natomiast wiążących dokumentów w kwestiach: autokefalii i sposobu jej ogłaszania; dyptychów; kalendarza liturgicznego.
Uczestnicy soboru mały|Patriarcha konstantynopolitański Bartłomiej
Delegacja Patriarchatu Konstantynopolitańskiego patriarcha konstantynopolitański Bartłomiej, arcybiskup karelski i całej Finlandii Leon, metropolita talliński i całej Estonii Stefan, metropolita Pergamonu Jan, arcybiskup Ameryki Dymitr, metropolita Niemiec Augustyn, arcybiskup Krety Ireneusz, metropolita Denver Izajasz, metropolita Atlanty Aleksy, metropolita Wysp Książęcych Jakub, metropolita Projkonii Józef, metropolita Filadelfii Meliton, metropolita Francji (Galii) Emanuel, metropolita Dardaneli Nikita, metropolita Detroit Mikołaj, metropolita San Francisco Gerazym, metropolita kisamski i seliński Amfilochiusz, metropolita koreański Ambroży, metropolita selimbryjski Maksym, metropolita Adrianopola Amfilochiusz, metropolita Dioklei Kalikst, metropolita Hierapolis Antoni, metropolita Gallipoli i Madyty Stefan, arcybiskup Telmessos Hiob, arcybiskup Chariupolis Jan, biskup nysski GrzegorzОбъявлен состав делегации Константинопольского Патриархата на Всеправославном Соборе.
Delegacja Patriarchatu Aleksandryjskiego patriarcha aleksandryjski Teodor II, metropolita Aksum Piotr, metropolita Leontopolis Gabriel, metropolita Nairobi Makary, metropolita Kampali Jonasz, metropolita Zimbabwe Serafin, metropolita Nigerii Aleksander, metropolita Trypolisu Teofilakt, metropolita Przylądka Dobrej Nadziei Sergiusz, metropolita Cyreny Atanazy, metropolita Kartaginy Aleksy, metropolita Mwanzy Hieronim, metropolita Gwinei Jerzy, metropolita Hermopolis Mikołaj, metropolita Irinoupolis Dymitr, metropolita Johannesburga i Pretorii Damaskin, metropolita Madagaskaru Ignacy, metropolity Ptolemaidy Emmanuel, metropolita Kamerunu Grzegorz, metropolita Memfis Nikodem, metropolita Katangi Melecjusz, metropolita Akry Narcyz, biskup Brazzaville i Gabonu Pantelejmon, biskup Burundi i Rwandy Innocenty, biskup Mozambiku Chryzostom, biskup Nieri i Góry Kenia Neofit oraz doradcy: Panajotis Tsumerkas, archimandryta Paisjusz (Larendzakis), archimandryta Piotr (Parginos), protojerej Afinodor Papaewripiadis, protojerej Joseph Kwame Labi Aiete, diakon Emmanuel KawanyaСостав делегации Александрийского Патриархата.
Delegacja Patriarchatu Jerozolimskiego patriarcha jerozolimski Teofil III, metropolita Filadelfii Benedykt, arcybiskup Konstantyny Arystarch, arcybiskup Antydonu Nektariusz, arcybiskup pellski Filomen.
Delegacja Patriarchatu Serbskiego patriarcha serbski Ireneusz, metropolita ochrydzki Jan, metropolita Czarnogóry i Przymorza Amfilochiusz, metropolita Zagrzebia i Lublany Porfiry, metropolita Australii i Nowej Zelandii Ireneusz, biskup sremski Bazyli, biskup budziński Lucjan, biskup Nowej Gračanicy i Środkowego Zachodu Ameryki Longin, biskup Bački Ireneusz, biskup zwornicki i tuzlański Chryzostom, biskup žicki Justyn, biskup wrański Pachomiusz, biskup szumadijski Jan, biskup braničewski Ignacy, biskup dalmatyński Focjusz, biskup bihacko-petrovacki Atanazy, biskup budimlańsko-nikszicki Joannicjusz, biskup zahumsko-hercegowiński i nadmorski Grzegorz, biskup Valjeva Milutin, biskup zachodnioamerykański Maksym, biskup kruszewacki Dawid, biskup slawoński Jan, biskup austriacki i szwajcarski Andrzej, biskup środkowoeuropejski Sergiusz, biskup timocki Hilarion.
Delegacja Patriarchatu Rumuńskiego patriarcha rumuński Daniel, metropolita Mołdawii i Bukowiny Teofan, metropolita Siedmiogrodu Laurenty, metropolita Klużu, Marmaroszu i Sălaju Andrzej, metropolita Oltenii Ireneusz, metropolita Banatu Jan, metropolita Europy Zachodniej i Południowej Józef, metropolita Niemiec, Europy Północnej i Środkowej Serafin, metropolita Târgoviște Nifon, arcybiskup Alba Iulii Ireneusz, arcybiskup Râmnic Warsonofiusz, arcybiskup Romanu Joachim, arcybiskup Dolnego Dunaju Kasjan, arcybiskup Aradu Tymoteusz, arcybiskup Ameryki Mikołaj, biskup Oradei Sofroniusz, biskup Severinu i Strahei Nikodem, biskup Tulczy Wissarion, biskup Sălaju Petroniusz, biskup Węgier Sylwan, biskup Włoch Sylwan, biskup Hiszpanii i Portugalii Tymoteusz,