Powiat poddębicki – powiat w Polsce (województwo łódzkie), reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Poddębice.
Według danych z 31 grudnia 2019 roku powiat zamieszkiwało 41 108 osób. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwało 41 037 osób.
Podział administracyjny W skład powiatu wchodzą: gminy miejsko-wiejskie: Poddębice, Uniejów; gminy wiejskie: Dalików, Pęczniew, Wartkowice, Zadzim; miasta: Poddębice, Uniejów.
Powiat poddębicki graniczy z sześcioma powiatami województwa łódzkiego: łęczyckim, zgierskim, pabianickim, łaskim, zduńskowolskim i sieradzkim oraz z dwoma powiatami województwa wielkopolskiego: tureckim i kolskim.
Atrakcje turystyczne Gmina Dalików: kościół neogotycki pw. św. Mateusza w Dalikowie wzniesiony w latach 1908–1913 według projektu warszawskiego architekta Apoloniusza Niniewskiego; drewniany kościół parafialny pw. Ścięcia św. Jana Chrzciciela w Budzynku, wzniesiony jako kaplica myśliwska w latach 1710–1711, rozbudowany w XVII w. przebudowany w XX wieku, siedziba parafii od 1926 r.; gotycko-renesansowy kościół pw. św. Floriana z początku XVI w. w Domaniewie, ufundowany przez chorążego łęczyckiego Stanisława Zalewskiego; wyposażenie kaplicy cmentarnej św. Rocha w Dalikowie; park zabytkowy założony w połowie XIX w. przez rodzinę Węderskich ówczesnych właścicieli majątku Dalików w stylu naturalistycznym (naśladownictwo angielskich parków krajobrazowych z piękną aleją grabową i jesionową).
Gmina Pęczniew: kościół pw. św. Stanisława w Drużbinie zbudowany w 1630 r. – styl późnorenesansowy; kościół pw. św. Katarzyny w Pęczniewie – drewniany zbudowany w miejscu wcześniejszego w 1761 r. z fundacji Tomasza z Głogowa Kossowskiego, rozbudowany w XIX wieku; kościół pw. św. Marka w Siedlątkowie, stoi na sztucznie usypanym półwyspie, otoczony wysokim wałem od zalewu „Jeziorsko”, wzniesiony w 1683 r. – styl późnorenesansowy; kościół pw. św. Stanisława w Brodni, drewniany zbudowany około 1556 r.; park krajobrazowy o pow. 3,3 ha w Brodni; rezerwat przyrody Jeziorsko obejmujący południową część zbiornika wodnego Jeziorsko, założony w celu ochrony ptactwa; jesion wyniosły – pomnik przyrody przy kościele pw. św. Katarzyny w Pęczniewie.
Gmina Wartkowice: zabytkowy park późnobarokowy o pow. 3,90 ha w Starym Gostkowie oraz zespół pałacowy z 1802 r. – obecnie siedziba Urzędu Gminy. W parku występują cenne gatunki drzew, takie jak: modrzew europejski, modrzew japoński, robinia biała, jawor, grab; dworek z XIX w. zlokalizowany w Bronowie w parku o pow. 7,60 ha ze słynną altanką grabową stanowiącą pomnik przyrody – obecnie siedziba Muzeum Oświatowego; podworski park o pow. 5,10 ha z ruinami pałacowymi i spichlerzem w Biernacicach; kościół parafialny pw. św. Piotra i Pawła w Turze – wzniesiony w 1745 r. o drewnianej konstrukcji zrębowej oraz barokowych ołtarzach z rzeźbami z XVIII w.; obelisk upamiętniający żołnierzy Legionów Józefa Piłsudskiego; młyn w Wilkowicach wybudowany ok. 1914 r.
Gmina Zadzim: zespół dworsko-pałacowy w Zadzimiu z XIX w. założony przez Karola Dąbskiego pułkownika wojsk koronnych z pomnikowymi drzewami, w tym z największym, ok. 400-letnim dębem, posiadającym obwód 673 cmRejestr pomnikowych drzew – dąb w Zadzimiu.; park z XIX w. w Woli Flaszczynej o pow. 2,50 ha, w tym ogromny dąb szypułkowy – pomnik przyrody w dawnym uroczysku dworskim, drzewo ma obwód 677 cm, wiek szacowany na około 400 latRejestr drzew pomnikowych – dąb w uroczysku w Woli Flaszczynie.; park z XVIII w. w Zadzimiu o pow. 6,30 ha; późnorenesansowy kościół parafialny pw. św. Małgorzaty w Zadzimiu, zbudowany w latach 1640–1642 przez Aleksandra Zaleskiego; kościół drewniany pw. św. Wojciecha i pw. św. Rocha w Zygrach; drewniana świątynia parafialna pw. św. Mikołaja w Wierzchach – obecna wzniesiona w 1727 r. restaurowana w 1785 i 1966 r.; kaplica grobowa z I połowy XIX w. w Wierzchach; kościół parafialny pw. św. Andrzeja w Małyniu – zbudowany w 1752 r.; dwory z końca XIX w. w Małyniu i Woli Flaszczyna; mogiła powstańcza w parku dworskim w Zadzimiu z 1863 r.; mogiła zbiorowa powstańców z 1863 r. w Zaborowie; pomniki przyrody w parku podworskim w Zalesiu, obecnie bardzo zapuszczonym: trzy dęby szypułkowe o obwodach 690, 647 oraz 604 cm oraz ogromna, lecz niepomnikowa topola biała na skraju parku, o obwodzie 692 cm i wysokości 32 metrówMonumental trees – dęby w Zalesiu.Monumental trees – topola biała w Zalesiu.; młyn w Małyniu wybudowany przed 1915 r.
Miasto i gmina Poddębice: renesansowy pałac z XVII w. w Poddębicach; kościół parafialny pw. św. Katarzyny w Poddębicach; kościół ewangelicko-augsburski w Poddębicach; drewniany dwór w Tumusinie; kościół pw. św. Michała Archanioła w Niemysłowie; najstarsze domy sukienne z drugiej połowy XIX w. w Poddębicach; pieszy szlak turystyczny im. Marii Konopnickiej biegnący z Poddębic do Bronowa – miejsca zamieszkania pisarki; rezerwat przyrody „Dąbrowa Napoleonów” o wysokich walorach krajobrazowych i przyrodniczych.
Miasto i gmina Uniejów: zamek w Uniejowie – XIV w. budowla gotycka wzniesiona w latach 1360–1365 w miejscu starej, drewnianej fortalicji zniszczonej przez Krzyżaków, zbudowany przez arcybiskupa Jarosława Bogorię Skotnickiego. Wielokrotnie przebudowany m.in. przez arcybiskupów – Jana Wężyka i Macieja Łubieńskiego w połowie XVII w. stanowił do czasu II rozbioru Polski jedną z rezydencji biskupów gnieźnieńskich W latach 1848–1850 generał Aleksander Toll przebudował go na klasyczny pałac; kolegiata pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny ufundowana przez arcybiskupa Bogorię Skotnickiego w 1349 r. Wielokrotnie przebudowywana zachowała wiele elementów wystroju reprezentujących kolejne style, od gotyckiego portalu, poprzez barokowe kaplice i rokokowy ołtarz główny; sarkofag błogosławionego Bogumiła z 1666 r. mieszczący się w kolegiacie; późnoklasycystyczny dworek szlachecki z 1845 r.; cerkiewka – kaplica grobowa rodziny Tollów z 1885 r. w formie dwukondygnacyjnego mauzoleum na planie krzyża greckiego – obsadzona kręgiem dębów, umiejscowiona w lesie na obrzeżach Uniejowa; wieś Spycimierz w pobliżu Uniejowa 4 km na południowy zachód od miasta – z ciekawym układem zabudowy przestrzennej opartym na historycznych założeniach. Wieś ma zwartą zabudowę o nieregularnym, wielodrożnym rozmieszczeniu siedlisk, określoną jako „kupowa”.
Historia 1956–1972 Powiat poddębicki został powołany dnia 1 stycznia 1956 w województwie łódzkim, czyli 15 miesięcy po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat poddębicki złożyły się 2 miasta i 29 gromad, które wyłączono z trzech ościennych powiatów.: z powiatu łęczyckiego (woj. łódzkie): miasto Poddębice gromady Bałdrzychów, Budzynek, Dalików, Domaniew, Gostków, Góra Bałdrzychowska, Praga, Przekora, Tur i Wilczyca z powiatu sieradzkiego (woj. łódzkie): gromady Charchów Pański, Drużbin, Jeżew, Wierzchy, Zadzim i Zygry z powiatu tureckiego (woj. poznańskie): miasto Uniejów gromady Biernacice, Dominikowice, Lubola, ŁadawyObecnie w powiecie łęczyckim., M(i)niszew, Niemysłów, Niewiesz, Orzeszków, Pęczniew, Saków, Siedlątków, Wilamów i Wilczków
Utworzenie powiatu poddębickiego spowodowało znaczną zmianę granicy województw łódzkiego i poznańskiego, ponieważ miasto Uniejów i aż 13 gromad zmieniło przynależność wojewódzką.
W pierwszej kolejności zlikwidowano gromady Dominikowice i Wilczków. 1 lipca 1956 roku z powiatu łęczyckiego wyłączono gromadę Drwalew, którą przyłączono do powiatu poddębickiego.. Granicę województw łódzkiego i poznańskiego zmodyfikowano ponownie 1 stycznia 1957 roku po przyłączeniu do powiatu poddębickiego gromady Człopy z powiatu tureckiego.. 1 stycznia 1958 roku do Poddębic przyłączono resztówkę Byczyna z gromady Praga..
1 stycznia 1959 roku zwiększono powierzchnię powiatu poddębickiego przez przyłączenie do niego części obszaru powiatu łęczyckiego: gromadę Dalików zwiększono kosztem gromady Florentynów, a gromady Gostków i Drwalew kosztem gromady Wola Niedźwiedzia; jedynie część obszaru gromady Budzynek w powiecie poddębickim włączono do gromady Parzęczew w powiecie łęczyckim..
W 1959 roku przeprowadzono kilka gruntownych zmian w podziale administracyjnym powiatu: zniesiono gromadę Charchów Pański, a jej obszar włączono do gromady Wierzchy; zniesiono gromady Człopy i Orzeszków, a z ich obszaru utworzono nową gromadę Kościelnica; zniesiono gromady Budzynek i Domaniew, a z ich obszaru utworzono nową gromadę Brudnów; zniesiono gromady Góra Bałdrzychowska i Wilczyca, a ich obszar włączono do nowo utworzonej gromady Kałów (oraz fragmentarycznie do gromad PragaZ gromady Góra Bałdrzychowska. i DalikówZ gromady Wilczyca.); zniesiono gromadę Ładawy, a jej obszar włączono do gromady Biernacice; zniesiono gromadę Saków, a jej obszar włączono do gromady Gostków; zniesiono gromadę Siedlątków, a jej obszar włączono do gromad Niemysłów i Pęczniew.
W 1959 roku przeniesiono siedzibę gromady Gostków z Gostkowa do Wartkowic, a nazwę jednostki zmieniono na gromada Wartkowice. Przyczyną tego było skupienie całego życia gospodarczego i kulturalnego gromady w Wartkowicach. 31 grudnia 1959 roku podbudowano gromadę Zadzim przez przyłączenie do niej zniesionej gromady Ralewice z powiatu sieradzkiego.
W 1961 zniesiono gromadę Przekora, a jej obszar włączono do gromad Tur, Dalików, Kałów i Praga.
W 1965 roku siedzibę gromady Jeżew przeniesiono do Kłoniszewa ze względu na złe warunki lokalowe (wraz ze zmianą nazwy na gromada Kłoniszew), a w 1966 roku – z tych samych powodów – siedzibę gromady Mniszew przeniesiono do miejscowości Chwalborzyce (nazwę gmina Mniszew zachowano).
W ramach dążenia do terytorialnego powiększenia oraz ekonomicznego umocnienia gromad zniesiono 1 lipca 1968 roku cztery gospodarczo słabe gromady z organami o nikłych kompetencjach: gromadę Bałdrzychów włączono do gromad Wierzchy i Praga; gromadę Brudnów włączono do gromad Dalików i Drwalew; gromadę Drużbin włączono do gromad Pęczniew, Wierzchy i Niemysłów; gromadę Kłoniszew włączono do gromady Zygry; gromadę Tur włączono do gromad Praga i Wartkowice.
1 stycznia 1970 roku siedzibę gromady Praga przeniesiono z Pragi do Poddębic a nazwę jednostki zmieniono na gromada Poddębice.
Z końcem 1972 roku powiat poddębicki dzielił się na dwa miasta i już tylko 16 gromad: miasta Poddębice i Uniejów; gromady Biernacice, Dalików, Drwalew, Kałów, Kościelnica, Lubola, Mniszew (z siedzibą w Chwalborzycach), Niemysłów, Niewiesz, Pęczniew, Poddębice, Wartkowice, Wierzchy, Wilamów, Zadzim i Zygry.
1973–1975 1 stycznia 1973 roku zniesiono gromady i osiedla, a w ich miejsce reaktywowano gminy. Powiat poddębicki podzielono na 2 miasta i 7 gminPolska – Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974.: miasta Poddębice i Uniejów; gminy Dalików, Niewiesz, Pęczniew, Poddębice, Uniejów, Wartkowice i Zadzim.
1975–1998 Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku terytorium zniesionego powiatu poddębickiego włączono głównie do nowo utworzonego województwa sieradzkiego; jedynie miasto i gmina Uniejów znalazły się w województwie konińskim..
1 stycznia 1977 roku zniesiono gminę Niewiesz, a jej obszar włączono do gmin Poddębice i Wartkowice.. 1 stycznia 1986 roku do Uniejowa włączono część wsi Kościelnica z gminy Uniejów.. 1 lutego 1991 roku jednoimienne miasta i gminy wiejskie Uniejów i Poddębice połączono we wspólne gminy miejsko-wiejskie.. 1 stycznia 1997 roku z gminy Wartkowice (woj. sieradzkie) wyłączono osadę Leźnica Wielka-Osiedle i włączono ją do gminy Parzęczew (woj. miejskie łódzkie).. 1 stycznia 1998 roku do Uniejowa przyłączono obręb ewidencyjny Budy Uniejowskie z obszaru wiejskiego gminy Uniejów..
1999 do dziś