thumb 2 pułk piechoty Legionów (2 pp Leg.) – oddział piechoty Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.
2 pułk piechoty w Legionach Polskich W sierpniu 1914 roku, kiedy do Królestwa wyruszyła kompania kadrowa i oddziały tworzące w późniejszym okresie I Brygadę Legionów Polskich, w Krakowie formowały się nowe oddziały legionowe. Na skutek wybuchu I wojny światowej na terenach Galicji rozpoczęto tworzyć regularne polskie formacje wojskowe. Utworzono m.in. 2. i 3 pułki piechoty. Pułk walczył na szlaku legionowym u boku armii austriackiej. Po kryzysie przysięgowym pozostałość II Brygady do Galicji i jako Polski Korpus Posiłkowy wcielono do wojska austriackiego. 2 pułk piechoty stanął w Mamajowcach. 15 lutego 1918 II Brygada przebiła się pod Rarańczą przez pozycje austriackie i przeszła na terytorium Rosji i weszła w skład II Korpusu Polskiego. Żołnierze 2 pp zasilił 13. i 14 pułk 4 Dywizji Strzelców. Legionowy 2 pułk piechoty przestał istnieć jako jednostka samodzielna.
Formowanie pułku i walki o granice Zawiązkiem 2 pułku piechoty, powstającego w Jabłonnie, był powracający z niewoli ukraińskiej, oddział mjr. Trojanowskiego. Z chwilą ogłoszenia obowiązkowego poboru do wojska, 2 pp zaczynał przyjmować pierwszych rekrutów, a w jego szeregi wstępowali dawni żołnierze pułku, członkowie POW, żołnierze z byłej armii austriackiej. Nazwy pułków legionowych otrzymały pułki piechoty o numerach od 1 do 9, żeby jak głosił rozkaz Naczelnego Wodza J. Piłsudskiego z 4 stycznia 1919 roku, Pułk składał się ze sztabu, plutonu łączności, kompanii technicznej, kompanii karabinów maszynowych i trzech batalionów piechoty. Każdy z tych batalionów miał cztery kompanie piechoty i jedną kompanię karabinów maszynowych. W składzie pułku znajdował się również stacjonujący w Piotrkowie batalion zapasowy. Pułkiem, który wszedł w skład 1 Dywizji Legionów dowodził major Trojanowski. 23 maja 1919 roku 1 Dywizja została przemianowana na 2 Dywizję Legionów.
Pierwszy batalion dowodzony przez kpt. Emila Czaplińskiego wyjechał 12 kwietnia 1919 roku na Front Litewsko-Białoruski, a nocą z 15 na 16 kwietnia uczestniczył w natarciu na Lidę, zakończonym zajęciem miasta. Batalion w pościgu za nieprzyjacielem walczył pod Milejowem, Krewem i Loskiem. W Lidzie, do którego powrócił 21 maja połączył się z drugim batalionem przybyłym z Jabłonny, którym dowodził por. Jan Sendorek. Obydwa bataliony wzięły udział pod koniec czerwca 1919 r. w ofensywie mającej za zadanie osiągnięcie linii Berezyny. Sławy pułkowi przysporzyła w bojach pod Mołodecznem i Radoszkowicami postawa legionistów z kompanii szturmowej por. Aleksandra Stawarza. Trzeci batalion, którym dowodził mjr Witold Grzybowski dołączył do pułku 22 lipca w okolicach Radoszkowic. Batalion ten został sformowany w czerwcu w Jabłonnie, a został wysłany na front do Małopolski Wschodniej. Walczył pod Rohatynem, Brodami i Radziwiłłowem, a po przybyciu na Front Litewsko-Białoruski stoczył walkę pod Hraniczami. Cały pułk przeszedł do działań zaczepnych spod Radoszkowic i osiągnął linię Papiernia-Nielidowicze-Senkowo.
Wojska Frontu Litewsko-Białoruskiego przeszły do natarcia na początku sierpnia celem opanowania Mińska i Borysowa. Boje zakończyły się wypchnięciem Rosjan za Berezynę i uchwyceniem przyczółków na wschodnim brzegu rzeki. Pułk w tych walkach zdobył wielu jeńców. W czasie trwającego aż do wiosny 1920 r. paromiesięcznego pobytu nad Berezyną, legioniści pułku przeprowadzali liczne wypady na pozycje rosyjskie, a największy rozgłos uzyskał w dniu 17 października 1919 roku wypad 3 batalionu na Kobylszczyznę. Akcja zakończyła się pełnym sukcesem. Była znakomicie zaplanowana i wykonanaW ręce zwycięzców wpadło 77 jeńców, 2 armaty z jaszczami, 2 karabiny maszynowe i 31 koni W grudniu 1919 jego batalion zapasowy stacjonował w Piotrokowie. Podczas ofensywy rosyjskiej w maju 1920 roku pułk bronił się ofiarnie w rejonie Murowej, gdzie licznymi kontratakami odzyskiwał utracone pozycje i 28 maja ponownie wyparł Rosjan za Berezynę.
Podczas krwawych walk pułk stracił 5 oficerów i 59 szeregowych oraz miał ponad 200 rannych. Ich bohaterska postawa znalazła uznanie u przełożonych, a w rozkazie z 14 czerwca 1920 d-ca dywizji gen. Markiewicz napisał:
Rosjanie ruszyli ponownie do ataku 4 lipca 1920 roku i po zażartej obronie 2 pp Leg. zmuszony został do opuszczenia swoich stanowisk. Oskrzydlany i spychany przez wielokrotnie silniejszego przeciwnika cofał się na Mińsk, Kojdanów, Wołkowysk, a pod Izabelinem poniósł znaczne straty. Dotarł nad Bug, skąd przejechał transportem kolejowym do Siedlec i 5 sierpnia przeszedł w rejon Trębice-Paprotnia-Kościelna, gdzie bronił się na wyznaczonych pozycjach.
2 pp Leg. znajdując się w składzie 2 Armii podczas bitwy warszawskiej pozostawał w odwodzie Naczelnego Wodza. Obsadził odcinek na lewym brzegu Wisły w rejonie Kozienic, a po krótkim pobycie w Dęblinie legioniści zostali wysłani w rejon Hrubieszowa. Stoczyli tam szereg walk z konnicą Budionnego m.in. pod Zawalewem i Trzeszczanami. Na zasłużony odpoczynek do Zamościa odszedł 2 pp Leg. dnia 6 września 1920 roku, a w drugiej połowie września został przetransportowany na północ. Uczestniczył w zdobyciu Mołodeczna i 24 października odmaszerował na linię demarkacyjną polsko-litewską, gdzie obsadził odcinek wzdłuż Niemna. Pełnił tam służbę do końca 1921 roku i następnie odszedł do Grodna. Rozpoczął tam normalną służbę garnizonową. Swój szlak bojowy w wojnie 1918–1920 okupił ciężkimi stratamiByło, to około 400 zabitych i zmarłych z ran oraz ponad 2000 rannych. Za wybitne czyny na polu walki wielu oficerów i żołnierzy odznaczono Orderem Virtuti MilitariOdznaczono 216 oficerów i żołnierzy oraz Krzyżem WalecznychOdznaczono 123 oficerów, podchorążych i podoficerów oraz 634 legionistów pułku.
Mapy walk pułku
Pułk w okresie pokoju W okresie międzywojennym 2 pułk piechoty Legionów stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr II w garnizonie Chełm na Cytadeli, a kadra batalionu zapasowego w Brzeżanach. Wchodził w skład 2 Dywizji Piechoty Legionów.
Po zakończeniu wojny polsko-radzieckiej 2 pp Leg. od maja do sierpnia 1922 r. stacjonował w Siedlcach. Po demobilizacji 2 DP Leg. została rozmieszczona na terenie DOK X Przemyśl. W Kielcach stacjonowało dowództwo dywizji, a 2 pp Leg. został przesunięty z Grodna do Piotrkowa, żeby w 1923 roku przybyć do Pińczowa. Ponieważ pamiętające jeszcze carskie czasy, stare koszary pińczowskie, nie były w stanie pomieścić całego pułku, I batalion jako batalion detaszowany został skierowany do Staszowa i stacjonował tam do września 1939 roku. thumb|Staszów – dom oficerski przy koszarach Przybyły do Staszowa I batalion ożywił znacznie atmosferę miasta. W „Domu Żołnierza” kadra i żołnierze batalionu organizowali liczne i różnorodne imprezy, które wzbogaciły życie kulturalne miasta. Zdewastowane koszary byłego carskiego pułku kawalerii i budynki towarzyszące zostały doprowadzone do stanu używalności. W 1927 roku oddano do użytku duży pawilon mieszkalny dla kadry zawodowej batalionu.
W Pińczowie 21 września 1924 roku wręczono pułkowi sztandar ufundowany przez społeczeństwo Piotrkowa Trybunalskiego i ziemi piotrkowskiej. W Pińczowie pułk przebywał przez parę lat w wyjątkowo niekorzystnych warunkach. Na początku 1931 roku zmienił miejsce pobytu, przechodząc do Sandomierza. II i III batalion zostały zakwaterowane we wzniesionych w latach dwudziestych nowoczesnych koszarach, natomiast dowództwo pułku ze sztabem i kasynem oficerskim mieściło się w budynku dawnego klasztoru Reformatów. Funkcję kościoła garnizonowego pełnił kościół św. Józefa. Po roku 1930 uformowała się ostatecznie struktura 2 pp Leg. W jego skład wchodziło dowództwo, kwatermistrzostwo, kompania administracyjna, trzy bataliony piechoty, liczące po trzy kompanie strzeleckie i kompania ckm każdy oraz pododdziały pozabatalionowe: pluton artylerii piechoty, pluton łączności, pluton pionierów i pluton zwiadowców konnych. Struktura ta utrzymywała się do września 1939 r. Do wybuchu wojny pułk powiększył się o kompanię przeciwpancerną, wyposażoną w 9 armatek 37 mm.
19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 15 lutego, jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę brawurowego przejścia 2 pp przez linię frontu pod Rarańczą w roku 1918.
Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 2 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych. Po wprowadzeniu nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza. Stacjonujący w Staszowie I batalion spełniał to zadanie. W związku z tym pobierał rekruta dwa razy w roku, w marcu i listopadzie. Szkolenie było prowadzone w 2 i 3 kompanii oraz w kompanii ckm. Po pięciomiesięcznym przeszkoleniu żołnierze byli odsyłani na granicę polsko-radziecką i polsko-litewską do batalionów KOP w Wołożynie, Sarnach i Czortkowie oraz do szkoły podoficerskiej w Osowcu. II i III batalion od 1930 roku wcielały rekruta raz w roku, na wiosnę, a szkolenie przebiegało w dwóch okresach, gdzie pierwszy trwał dwanaście miesięcy, a w drugim sześciomiesięcznym doskonalono umiejętności starszego rocznika. Żołnierze młodszego rocznika uczestniczyli w ćwiczeniach od plutonu do kompanii włącznie, natomiast rocznik starszy przerabiał ćwiczenia batalionowe. W porze letniej pułk wyruszał w pole, ćwicząc m.in. na poligonach w Niwkach Daleszyckich, Krzątce k. Bojanowa, w okolicach Jędrzejowa i Częstochowy. Pułkowa szkoła podoficerska prowadziła dwunastomiesięczne szkolenie w plutonach specjalnych.
Na zebraniu przedstawicieli miejscowego społeczeństwa, które odbyło się 15 kwietnia 1931 roku w sali Rady Miejskiej powołano Koło Przyjaciół Żołnierza 2 pp Leg. 19 kwietnia 1931 roku została staraniem pułku odtworzona Gospoda Żołnierska, a po sprowadzeniu z Pińczowa inwentarza Gospody placówkę tę uroczyście otwarto. Prowadziły ją bezinteresownie członkinie Koła Przyjaciół Żołnierza, Rodziny Wojskowej, Koła Polek i Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet, a żołnierze spędzali tam czas wolny od zajęć służbowych, mając do swojej dyspozycji czytelnię czasopism, gry towarzyskie, radio, patefon. Znajdował się tam również bufet, w którym można było kupić produkty żywnościowe po cenie zakupu. Pułk otrzymywał od ofiarnego społeczeństwa sandomierskiego liczne dary i upominki. Z okazji Święta Żołnierza w 1931 roku, sandomierzanie ufundowali nagrodę w postaci trąbki sygnałówki z proporczykiem dla zwycięskiej kompanii w zawodach sportowych. W dwutygodniku samorządowo-społecznym „Ziemia Sandomierska” znajdowały się artykuły opisujące ważniejsze wydarzenia z życia pułku. Orkiestra wojskowa, prowadzona początkowo przez kapelmistrza kpt. Adama Żołobińskiego, a następnie przez kpt. dypl. Franciszka Ksawerego Gorzelniawskiego godnie reprezentowała pułk na uroczystościach. Często wyjeżdżała na występy poza siedzibę garnizonu, m.in. do Buska-Zdroju i Truskawca. Tradycją były uroczyste capstrzyki z udziałem orkiestry na ulicach Sandomierza w przeddzień świąt państwowych i wojskowych: Święta Pułkowego, 3 maja, Święta Żołnierza, Święta Niepodległości, a także poranny hejnał z Bramy Opatowskiej w dniu święta. Kapelmistrz orkiestry F.K. Gorzelniawski skomponował w 1937 roku marsz jako marsz pułkowy 2 pp LegMarsz został zatwierdzony w Dz. Rozkazów MSWojsk. NR 12/37.