thumb|Grób Mariana Lityńskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach Marian Lityński, ps. „Garbaty” (ur. 30 listopada 1899 w Tarnobrzegu, zm. 7 lutego 1984) – polski profesor nauk rolniczych, twórca i rektor Wyższej Szkoły Rolniczej w Szczecinie (1954–1959), wieloletni poseł do Krajowej Rady Narodowej (1945–1947), Sejmu Ustawodawczego (1947–1952) oraz Sejmu II kadencji (1957–1961), doktor honoris causa Akademii Rolniczej w Szczecinie (1974)

Życiorys Świadectwo dojrzałości otrzymał w 1916 w I Szkole Realnej w Krakowie i w tym samym roku rozpoczął studia na Wydziale Filozoficznym (Studium Rolnicze) Uniwersytetu Jagiellońskiego, które ukończył w 1921 z dyplomem magistra inżyniera rolnictwaMarian Lityński. „Dzieje Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu”. Wydanie II rozszerzone pod redakcją Andrzeja Koteckiego, Tadeusza Szulca, Jakuba Tyszkiewicza. Wrocław 2011, s. 305. ISBN 978-83-7717-058-8 (dostęp 13.10.2024), po czym pełnił obowiązki dyrektora Wydziału Doświadczalnego Towarzystwa Gospodarskiego Małopolski Wschodniej we Lwowie (1922–1931)Maria Osińska. Marian Lityński 1899-1984. W: 50 lat Wydziału Rolniczego Akademii Rolniczej we Wrocławiu 1945-1995. Wydawnictwo Akademii Rolniczej we Wrocławiu, Wrocław 1995, s. 305. ISBN 83-85582-21-5. W tym samym okresie pracował jako wykładowca w Szkole Głównej Gospodarskiej w Snopkowie pod Lwowem, po czym objął stanowisko dyrektora Szkoły Ogrodniczej w Zaleszczykach (do 1933). W latach 1933–1938 był nauczycielem w Średniej Szkole Rolniczej w Czernichowie.

W 1934 został doktorem nauk rolniczych na Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach 1938–1939 pełnił obowiązki dyrektora Szkoły Średniej Ogrodniczej na Ursynowie. Podczas II wojny światowej pracował w Warszawskiej Izbie Rolniczej, równocześnie prowadząc szeroką działalność konspiracyjną jako żołnierz AK, pseudonim „Garbaty”. Stał na czele sztabu Kadry Polski Niepodległej (KPN). W 1943 aresztowany przez gestapo, był więziony w obozach koncentracyjnych (Auschwitz, Oranienburg, Buchenwald).

W maju 1945 powrócił do kraju, gdzie objął stanowisko naczelnika Departamentu Oświaty w Ministerstwie Rolnictwa i kontynuował pracę naukową. Od 1947 był współorganizatorem Oddziału Ogrodniczego przy Uniwersytecie i Politechnice we Wrocławiu, wykładowcą z zakresu warzywnictwa i nasiennictwa ogrodniczego. W 1948 otrzymał stopień naukowy doktora habilitowanegoOsoby, którym rada wydziału nadała stopień doktora habilitowanego. „Dzieje Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu”. Wydanie II rozszerzone pod redakcją Andrzeja Koteckiego, Tadeusza Szulca, Jakuba Tyszkiewicza. Wrocław 2011, s. 301. ISBN 978-83-7717-058-8 (dostęp 13.10.2024) Wydziale Rolniczym Uniwersytetu Wrocławskiego i został kierownikiem Katedry Warzywnictwa i Oddziału Ogrodnictwa Wydziału Rolniczego Uniwersytetu Wrocławskiego i Politechniki Wrocławskiej (1947–1954). W 1949 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1958 – tytuł profesora zwyczajnego. W latach 1951–1953 pełnił funkcję prodziekana Wydziału Rolniczego.

Zainteresowania naukowe profesora Mariana Lityńskiego obejmowały agrotechnikę warzyw gruntowych, zwłaszcza ogórka. Jego najszersze badania naukowe dotyczyły biologii i przechowalnictwa nasionMarian Lityński w witrynie Muzeum Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu (dostęp 13.10.2024).

W 1954 tworzył od podstaw Wyższą Szkołę Rolniczą w Szczecinie, której został pierwszym rektorem60 lat Wydziału Kształtowania Środowiska i Rolnictwa Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie 1954-2014. Wydawnictwo Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie, Szczecin 2014, s. 189-190. ISBN 978-83-7663-180-6 (dostęp 13.10.2024). W latach 1954–1956 był kierownikiem Katedry Ogrodnictwa, a w latach 1957–1959 – p.o. kierownika Katedry Ogólnej Uprawy Roli i Roślin. Od 1957 dodatkowo pracował w Instytucie Hodowli i Aklimatyzacji Roślin jako kierownik Zakładu Biologii i Przechowalnictwa Nasion. W czerwcu 1961 został powołany na członka Komisji ds. Budowy Hali Wegetacyjnej na macierzystym wydziale.

1 września 1962 na własną prośbę i za zgodą Senatu WSR w Szczecinie przeniósł się do pracy w Wyższej Szkole Rolniczej w Poznaniu do nowo tworzącej się Katedry Biologii Nasion i Nasiennictwa na Wydziale Ogrodniczym; kierował nią w latach 1962-1970, po czym przeszedł na emeryturę.

Zasiadał w Radzie Naukowej IHAR (1951–1971) w Radzikowie oraz Sekcji Biologii Nasion i Nasiennictwa PAN (jako jej prezes). Był członkiem Polskiego Towarzystwa Botanicznego, Międzynarodowego Stowarzyszenia Nasiennictwa oraz Instytutu Warzywnictwa (w tym przewodniczącym jego Rady Naukowej 1965–1970).

Został pochowany na cmentarzu Powązki Wojskowe w Warszawie (kwatera D4-5-11)Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze..

W 1974 został doktorem honoris causa Akademii Rolniczej w Szczecinie.

Działalność polityczna po II wojnie światowej W 1945 został członkiem Krajowej Rady Narodowej, reprezentując okręg Warszawa. Należał do SP – frakcji „Zrywu” opozycyjnej wobec Karola Popiela. Był pełnomocnikiem Zarządu Głównego SP na okręg dolnośląski. Stał na czele Wydziału Młodych ZG SP. W 1947 po raz kolejny uzyskał mandat poselski z listy państwowej Bloku DemokratycznegoW zachodniej części Polski PSL „Nowe Wyzwolenie” i Stronnictwo Pracy poszły do wyborów zblokowane z PPR, PPS, SL i SD.. Zasiadał w komisji ds. projektu ustroju naczelnych władz Rzeczypospolitej (tzw. małej konstytucji). W październiku 1949 wraz z Feliksem Widy-Wirskim i jego stronnikami opuścił partię nie zgadzając się z polityką prowadzoną przez Stefana Brzezińskiego. Do Sejmu powrócił jako bezpartyjny po odwilży październikowej (1957–1961).

Wybrane publikacjeKto jest kim w Polsce. Informator biograficzny. Wyd. Interpress Warszawa 1984, s. 540. ISBN 83-222-2073-6Katalogi Biblioteki Narodowej (dostęp 13.10.2024) Profesor Marian Lityński opublikował ok. 200 prac naukowych i popularno-naukowych, m.in. Kałuskie i stebnickie sole potasowe i ich opłacalność. Spółka Akcyjna Eksploatacji Soli Potasowych Lwów 1923, 27 ss. Wapno palone mielone i jego zastosowanie. Wyd. Tow. Gosp. Wsch. Małopolski Lwów 1927, 14 ss. Nawożenie warzyw. Podręcznik racjonalnej gospodarki nawozowej. Wyd. B. Połoniecki Lwów 1929, 176 ss. Melioracja, o której się zapomina. Rolnik Lwów 1929, 34, 5 ss. Studja nad odmianami moreli (Prunus armeniaca L.). „Roczn. Nauk Roln. Leśn.” 1935, 34, 2, s. 1-16 Studia nad systematyką ogórków uprawianych w Polsce. „Ogrodnictwo” 1937, 1, s. 1-36 Opowiadania z życia roślin. Wyd. Księgarnia Powszechna, Kraków 1938, 293 ss. Wapno nawozowe – znaczenie i stosowanie w praktyce rolniczej. Min. Roln. Reform Roln. Dep. Oświaty Roln. Warszawa 1946, 77 ss. Uprawa pomidorów. PWRiL Warszawa 1952, 46 ss. (wsp. T. Skąpski) Zastosowanie podczerwieni do zwalczania strąkowców (Bruchidae). „Roczn. Nauk Roln.” 1954, 69-A-4, s. 625-639 (wsp. Anna Wiłkojć) Warzywnictwo. Warszawa 1955, 1974, 1978 (wsp. Helena Nieć) Die biologischen Grundlagen der Samenaufbewahrung. Martin-Luther-Univ. Halle-Wittenberg 1957 Ogólna uprawa warzyw. PWRiL Warszawa 1963 Wpływ wilgotności środowiska na żywotność nasion niektórych gatunków roślin warzywnych. „Roczn. Nauk Roln.” 1964, 76A Ogórki pod szkłem. PWRiL Warszawa 1964, 279 ss. Biologia nasion i nasiennictwo. PWN Warszawa 1970 (red.) Ogórki w gruncie. PWRiL Warszawa 1973, 141 ss. Biologiczne podstawy nasiennictwa. PWN Warszawa 1977, 459 ss; 1982 Warzywnictwo: podręcznik dla techników ogrodniczych. PWRiL Warszawa 1982

Odznaczenia, nagrody i wyróżnienia

Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Odznaka „Zasłużony Nauczyciel PRL” Order Krzyża Grunwaldu III klasy Medal Dziesięciolecia Niepodległości Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi  Krzyż Partyzancki Odznaka 'Zasłużony Pracownik Rolnictwa' nagroda Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego II stopnia (1970) nagroda Ministra Szkolnictwa Wyższego, Nauki i Techniki II stopnia (1978) nagroda Ministra Rolnictwa II stopnia (1975) doktor honoris causa Akademii Rolniczej w Szczecinie (1974)

Upamiętnienie Audytorium Maximum – największa sala wykładowa Wydziału Kształtowania Środowiska i Rolnictwa Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie 4 lipca 2014 została nazwana imieniem profesora Mariana LityńskiegoForum Uczelniane. Pismo Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie 2014, Numer specjalny. 60 lat Wydziału Kształtowania Środowiska i Rolnictwa 1954-2014, s. 2 (dostęp 13.10.2024).

Przypisy

Bibliografia Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny. Wyd. Interpress, Warszawa 1984, s. 540. ISBN 83-222-2073-6 Andrzej Andrusiewicz, Stronnictwo Pracy: 1937-1950: ze studiów nad dziejami najnowszymi chadecji w Polsce, Warszawa 1988 Mirosław Piotrowski, Służba idei czy serwilizm?: Zygmunt Felczak i Feliks Widy-Wirski w najnowszych dziejach Polski, Lublin 1994 (red. Marian Rybicki) Sejm Ustawodawczy Rzeczypospolitej Polskiej: 1947-1952, IPiP PAN, Wrocław 1997

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Akademii Rolniczej w Szczecinie Kategoria:Ludzie związani z Poznaniem Kategoria:Ludzie nauki związani z Wrocławiem Kategoria:Ofiary represji Niemiec nazistowskich w Polsce 1939–1945 Kategoria:Politycy Stronnictwa Pracy (1945–1950) Kategoria:Polscy przedstawiciele nauk rolniczych Kategoria:Posłowie do Krajowej Rady Narodowej Kategoria:Posłowie z okręgu Szczecin (PRL) Kategoria:Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1947–1952) Kategoria:Rektorzy Akademii Rolniczej w Szczecinie Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Ludzie urodzeni w Tarnobrzegu Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Pracownik Rolnictwa” Kategoria:Urodzeni w 1899 Kategoria:Zmarli w 1984