Wieża|thumb|235px Widok od wschodu|thumb|235px Nocą|thumb|235px Wnętrze|thumb|235px Kamienie katyńskie|thumb|235px Pomnik ks. Jerzego Popiełuszki – jeden z pierwszych, jakie wystawiono w Polsce|thumb|235px Dąb Jana Pawła II, obok rośnie dąb prymasa Stefana Wyszyńskiego|thumb|235px Kościół Świętych Polskich Braci Męczenników w Bydgoszczy – kościół położony w Bydgoszczy, którego patronem jest Pięciu Braci Męczenników. Od 2000 roku Sanktuarium Nowych Męczenników.
Położenie Kościół znajduje się przy ul. ks. Jerzego Popiełuszki 3, na osiedlu Wyżyny w Bydgoszczy.
Historia Starania o budowę kościoła katolickiego w rejonie dzisiejszych Kapuścisk i Wyżyn sięgają okresu międzywojennegoSzach Jerzy, Vogel Tadeusz. Bydgoskie świątynie. [w.] Kalendarz Bydgoski 1983. Przed 1939 r. zawiązał się na Kapuściskach komitet budowy kościoła. Planowano wznieść obiekt na skarpie pradoliny bydgoskiej, bliźniaczy do tego, który w 1925 r. stanął na Siernieczku. Do budowy nie doszło wskutek wybuchu II wojny światowej. Po wojnie erygowano parafię pw. św. Józefa Rzemieślnika, której przyznano były kościół ewangelicki przy ul. Toruńskiej.
Tymczasem w latach 50. na Kapuściskach, a w 60. i 70. również na Wyżynach powstały wielotysięczne osiedla mieszkaniowe. Jednak na erekcję nowych parafii nie wyrażały zgody ówczesne władze państwowe. Wtedy z inicjatywy prymasa Stefana Wyszyńskiego zaczęły powstawać ośrodki duszpasterskie, które pełniły posługi parafialne. Jeden z nich powstał na Wyżynach. W 1973 r. po wielu zabiegach, w kontekście odwilży politycznej władze zgodziły się na budowę pierwszego po wojnie nowego kościoła w Bydgoszczy. Powstała idea budowy obiektu pod wezwaniem Świętych Polskich Braci Męczenników, który czciłby pamięć bydgoskich ofiar hitlerowskiego terroru. Inicjatorem budowy świątyni był osobiście kardynał Stefan Wyszyński prymas Polski.
Projekt zlecono jednemu ze specjalistów budownictwa sakralnego - prof. Leopoldowi Taraszkiewiczowi z Politechniki Gdańskiej. Prace konstrukcyjne wykonał inż. Tadeusz Lisiewicz z Bydgoszczy, projektantem wystroju wnętrz był Kazimierz Gąsiorowski z Warszawy, a roboty budowlane nadzorował inż. Henryk Misterek z Bydgoszczy. Władze miasta przyznały lokalizację przy ul. Szpitalnej. Jednak teren przeznaczony pod zabudowę wymagał specjalnego posadowienia obiektu, wobec czego blisko rok wbijano ręcznie 250 pali o długości około 15 m w podłoże.
Kościół jest zaprojektowany w nurcie architektury nautologicznej (odwołującej się do żeglarstwa), a jego forma nawiązuje do ewangelicznego spotkania barek na jeziorze. Rzut poziomy tworzą cztery wycinki koła o różnych promieniach, a rozgraniczające je ściany w części nad dachami przechodzą w trójkątne żagle statków. Platforma poniżej wierzchołków masztów, przypominająca bocianie gniazdo, stanowi podstawę wieży dzwonniczej, zwieńczonej krzyżem greckim. Obrys fundamentów ma kształt kielicha leżącego na okręgu wyobrażającym hostie. Podstawa kielich to mały kościół, czara – Kościół Zasadniczy, a hostia to sale pamięci i pomieszczenia gospodarcze.
15 sierpnia 1976 roku erygowana została na Kapuściskach i Wyżynach nowa parafia pod wezwaniem Św. Polskich Braci Męczennikówwydzielona z parafii św. Józefa Rzemieślnika. Jej proboszczem został ks. Romuald Biniak, któremu zlecono zadanie wybudowania nowego kościoła. Była to pierwsza parafia w Bydgoszczy, która po II wojnie światowej otrzymała pozwolenie na budowę świątyni. W dekrecie ustanawiającym nową parafię o tak niezwykłym wezwaniu prymas Wyszyński napisał: „Świątynia ta ma upamiętniać po wieczne czasy wszystkich bezimiennych Polaków, którzy oddawali swoje życie za wiarę i ojczyznę, a nie zostali wyniesieni na ołtarze.”
Po wybudowaniu plebanii w 1977 roku, 15 kwietnia 1978 roku w obecności prymasa Polski, odbyło się uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego. Kamień węgielny to cios kamienny wyjęty z fundamentów katedry romańskiej w Gnieźnie. Wmurowany jest w ścianę wschodnią przejścia między kościołem Nawiedzenia a Kaplicą pamięci. Obiekt zaprojektowano w nurcie architektury nautologicznej („statek żaglowy”). Łącznie jego powierzchnia jest równą tej, jaką ma bydgoska bazylika.
10 czerwca 1978 r. stanął pierwszy człon kościoła – kaplica Nawiedzenia Matki Boskiej, zwana małym kościołem. W tym samym dniu nastąpiło wprowadzenie obrazu Matki Boskiej będącego wierną kopią Obrazu Częstochowskiego sporządzoną przez prof. Marię Torwirt z Torunia. Następnie rozpoczęła się budowa okalających ją kręgów – północnego i południowego. Kolejnym budowanym obiektem była wieża oraz główny amfiteatralny gmach kościoła z chórem muzycznym. 18 września 1980 roku obraz Matki Boskiej, krzyż, który miał być osadzony na wieży kościoła i dzwony świątynne konsekrował Stefan prymas Wyszyński.
Gmach świątyni budowano od początku systemem gospodarczym bez udziału przedsiębiorstw budowlanych, rękami ochotników – zarówno robotników, jak i inżynierów, konstruktorów i artystów.
Pierwszą Mszę św. w nowo zbudowanej świątyni odprawił ks. kard. Józef Glemp18 grudnia 1982 r., który również 23 listopada 1986 r. ją uroczyście konsekrował.
19 października 1985 roku w pierwszą rocznicę śmierci, przed kościołem został poświęcony pomnik ks. Jerzego Popiełuszki, który odprawił tu swoją ostatnią mszę św. przed swą męczeńską śmiercią. W 1986 r. zbudowano dom dla sióstr Urszulanek posługujących w parafii. Z kolei w 1995 r. zostały poświęcone organy zbudowane ku czci ks. J. Popiełuszki.
Związki z ks. Jerzym PopiełuszkąKulpiński Henryk. Ostatni wieczór ks. Jerzego Popiełuszki. [w.] Kalendarz Bydgoski 1993 Kościół Świętych Polskich Braci Męczenników był ostatnią świątynią, w której modlił się ks. Jerzy Popiełuszko przed zamordowaniem go przez oficerów SB. Zaproszony przez Duszpasterstwo Ludzi Pracy, przybył do Bydgoszczy 19 października 1984 r. O godz. 18.00 sprawował swoją ostatnią mszę św., prowadził rozważania i odmawiał różaniec. Jego ostatnie słowa podczas rozważań brzmiały: „Módlmy się abyśmy byli wolni od lęku i zastraszenia, ale przede wszystkim od żądzy odwetu i przemocy”. Około godziny 22 udał się wraz z kierowcą Waldemarem Chrostowskim w drogę powrotną do Warszawy. Na drodze między Bydgoszczą a Toruniem trzej oficerowie Służby Bezpieczeństwa: Grzegorz Piotrowski, Leszek Pękala i Waldemar Chmielewski zatrzymali samochód księdza i po kilkukrotnym pobiciu na trasie, już zabitego zrzucili z tamy włocławskiej do rzeki Wisły. Wiadomość o mordzie wstrząsnęła głęboko opinią publiczną w kraju i na świecie.
Martyrologia księdza, kapelana Solidarności w wymowny sposób komponuje się z wezwaniem i patronami świątyni. 6 czerwca 2010 r. ks. Jerzy Popiełuszko został beatyfikowany.
Sanktuarium Nowych Męczenników Od samego początku istnienia, świątynia stała się ośrodkiem myśli patriotycznej związanej z męczeństwem narodu polskiego. W latach 80. była kościołem, w którym ludzie wiary owiani duchem „Solidarności” modlili się za Ojczyznę. Przy kościele skupiły się stowarzyszenia kombatanckie, które zbudowały wokół świątyni symboliczne groby oraz tablice upamiętniające bohaterów walki o wolną Polskę: m.in. tablice upamiętniające pobyt ks. Jerzego Popiełuszki, Sybiraków, pomordowanych w Katyniu, krzyż ofiary Oświęcimia, harcerzy i inne.
Podczas podróży Jana Pawła II do Polski w 1999 r. Bydgoszcz otrzymała miano Stacji Nowych Męczenników. 7 czerwca 1999 r. podczas mszy św. na lotnisku w Bydgoszczy papież nawiązał do symboliki, którą reprezentowało wezwanie kościołaSłowa Jana Pawła II: „Świątynia ta upamiętnia wszystkich bezimiennych Polaków, którzy w ciągu dziejów polskiego chrześcijaństwa oddawali swe życie za Chrystusową Ewangelię i Ojczyznę, poczynając od św. Wojciecha„ oraz wezwał do upamiętnienia męczenników, którzy oddali życie za wiarę. W odpowiedzi na ten apel, w rocznicę pielgrzymki papieża 7 czerwca 2000 r. arcybiskup gnieźnieński Henryk Muszyński oficjalnie podniósł świątynię do godności Sanktuarium Nowych Męczenników. Ma ono upamiętniać męczeńską historię Polski, związaną z Ewangelią Jezusa Chrystusa. W kaplicy papieskiej złożono również pamiątki po obecności Jana Pawła II w Bydgoszczy.
Relikwie Świętych Polskich Braci MęczennikówRogalski Bogumił. Architektura sakralna Bydgoszczy dawniej i dziś. [w.] Kronika Bydgoska XII (1990). Bydgoszcz 1991 Wezwanie kościoła jest osobistym pomysłem prymasa Polski Stefana Wyszyńskiego, który chciał upamiętnić prześladowanych dla sprawiedliwości Polaków i uznał ziemię bydgoską za szczególnie predestynowaną dla tego celu. Kult Pięciu Braci Męczenników: Benedykta, Jana, Mateusza, Izaaka i Krystyna zamordowanych w terenie święto-wojciechowym pod Międzyrzeczem przez zbójców w 1003 r. rozwinął się w Polsce i Czechach w XI wieku. W 1038 r. relikwie Pięciu Męczenników wywieźli z Gniezna do Pragi Czesi podczas wyprawy łupieżczej do Polski. Stamtąd w 1987 r. prymas Czech kard. Franciszek Tomaszek ofiarował je dla nowego kościoła bydgoskiego. Obecnie relikwie są wystawione do publicznej czci w kaplicy Miłosierdzia Bożego. Relikwiarz (dzieło artysty plastyka Roberta Kai) – to pięć postaci męczenników podtrzymujących koronę królewską z symbolami kłosów, zwieńczoną krzyżem. Część relikwii jest zamurowana w ołtarzu głównym.
Architektura Forma architektoniczna świątyni symbolizuje ewangeliczne spotkanie barek na jeziorzeMisterek Henryk. Wspomnienia z budowy kościoła Św. Polskich Braci Męczenników w Bydgoszczy. [w.] Kalendarz Bydgoski 1991. Rzut poziomy tworzą cztery wycinki koła o różnych promieniach. Ściany rozgraniczające te wycinki, przechodzą w części nad dachami w trójkątne, wydęte żagle. Poniżej wierzchołków masztów osadzono platformę, przypominającą bocianie gniazdo, a stanowiącą podstawę dla dzwonnicy. Między żaglami rozpięto krzyże greckie. Na osi podłużnej rozmieszczone są dwa kościoły o kształtach amfiteatralnych, zaś na osi poprzecznej dwa wycinki zamykające okręgi, mieszczące sale katechetyczne, kaplice, zakrystię oraz ciągi komunikacyjne. W dekoracji wnętrza i elewacji budowli wykorzystano technikę ceramicznej płaskorzeźbyJastrzębska-Puzowska Iwona: Kościół pw. Świętych Polskich Braci Męczenników w Bydgoszczy – modernizm w powojennej architekturze sakralnej. [w.] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. zeszyt 14. Pracownia Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2009. ISSN 1427-5465.
Powierzchnia zabudowy świątyni wynosi 3260 m², kubatura 28 315 m³, a powierzchnia nawy w kościele głównym 1454 m², co odpowiada powierzchni bydgoskiej bazyliki św. Wincentego a’Paulo. Wieża dzwonnica ma wysokość 29,5 m. Ze względu na bliskie lotnisko wieża nie mogła przekroczyć 30 m wysokości. Kościół może pomieścić 2 do 4 tys. osób.
Kościół wykazuje powinowactwo do pochodzącej z 1971 r. świątyni pw. Najświętszej Marii Panny Królowej Różańca w Gdańsku-Przymorzu, również autorstwa Leopolda Taraszkiewicza.
Części składowe kościoła Krąg główny – kościół nabożeństw świątecznych pw. Świętych Polskich Braci Męczenników. Na ścianie głównej znajduje się ołtarz Pierwszych Polskich Braci Męczenników zamordowanych w nocy z 10 na 11 listopada 1003 roku. Dwóch włoskich benedyktynów: Benedykt i Jan, dwóch słowiańskich nowicjuszy i jednocześnie rodzonych braci: Izaak i Mateusz oraz Krystyn, który był polskim służącym. Relikwie przywiezione z Pragi przechowuje się w kościele, w kaplicy Miłosierdzia Bożego. Na ścianach bocznych znajdują się płaskorzeźby: św. Stanisława, św. Maksymiliana Kolbe, ks. Jakubowskiegobydgoskiego kapłana zamordowanego w 1939 r., kapłan i męczennik z września 1939 roku, zamordowany i porzucony w Lesie Gdańskim w okolicach Bydgoszczy, św. Wojciecha, św. Andrzeja Boboli i ks. Jerzego Popiełuszki. Na zewnętrznych ścianach świątyni znajdują się płaskorzeźby przedstawiające bohaterów narodowych i sceny z budowy kościoła, w ścianie wschodniej znajdują się witraże z cytatami ośmiu błogosławieństw, na których oparł swe nauczanie Jan Paweł II podczas swojej pielgrzymki do Ojczyzny w 1999 roku.