mały|Kwitnąca leszczyna pospolita zwiastun zarania wiosny. Fenologia (gr. phaínomai – przejawiam, pokazuję się) – nauka badająca zależność pomiędzy zmianami czynników klimatycznych a periodycznymi zjawiskami w przyrodzie ożywionej, takimi jak kiełkowanie, kwitnienie, owocowanie, zrzucanie liści u roślin, zapadanie w sen zimowy, odloty ptaków do cieplejszych regionów, wystąpienie dwóch pokoleń u niektórych owadów. Ze względu na przedmiot badań można wyróżnić: fitofenologię, zoofenologię oraz agrofenologięMała encyklopedia rolnicza, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1964, s. 159..
Sezonową rytmikę zmian fenologicznych, następującą w cyklach rocznych, ukazuje się na mapach za pomocą izofen, linii łączących miejscowości, w których jednocześnie występują dane zjawiska fenologiczne.
Historia Pierwsze zapiski fenologiczne były odnotowywane w latach 1480–1527 na Akademii Krakowskiej w Polsce. Dotyczyły pory zakwitania i owocowania roślin pożytecznych w okolicy Krakowa. Karol Linneusz zapoczątkował nowoczesne obserwacje fenologiczne w połowie XVIII wieku i od tego czasu rozwija się w Europie sieć stacji fenologicznych. W połowie XIX wieku Adolphe Quételet, ujednolicając metody fenologiczne, opisał około 300 gatunków roślin i zwierząt będących obiektem obserwacji fenologicznych. W 1895 roku zaproponował wydzielenie 7 fenologicznych pór roku. Od 2007 roku Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej prowadzi na obszarze Polski systematyczne obserwacje fenologiczne 10 roślin dziko rosnących.
Znaczenie W gospodarce rolnej fenologia ułatwia dokonanie wyboru odpowiedniej odmiany rośliny uprawnej, ustalenie terminu siewu i zbioru, przewidywanie pojawienia się szkodników upraw.
Fenologiczne pory roku Na podstawie obserwacji fenologicznych dr w strefie klimatu umiarkowanego można wyróżnić 7 fenologicznych pór roku i ósmą porę, w której następuje przerwa w zjawiskach fenologicznych. + Podział na 8 pór roku wykorzystuje od 2007 r. obserwacje prowadzone w ramach sieci fenologicznej IMGW. Obserwowanych jest 10 gatunków roślin dziko rosnących. Fenologicznapora roku Obserwowane rośliny Przeciętny terminLegnicaSuwałki1Początek wiosnyzakwitanie leszczyny pospolitej i podbiału pospolitego1.0330.032Wczesna wiosnapoczątek listnienia brzozy brodawkowatej, kwitnienie: mniszka lekarskiego, czeremchy zwyczajnej24.044.053Pełnia wiosnyzakwitanie kasztanowca zwyczajnego, kwitnienie lilaka bzu10.0522.054Wczesne latozakwita robinia akacjowa5.0615.065Latozakwitanie lipy drobnolistnej30.067.076Wczesna jesieńkwitnienie wrzosu zwyczajnego, dojrzewanie owoców kasztanowca zwyczajnego i leszczyny pospolitej30.0828.87Jesieńżółknięcie liści kasztanowca zwyczajnego, żółknięcie i opadanie liści lipy drobnolistnej i brzozy brodawkowatej25.1014.108Zimaspoczynek roślin, pokrywa śnieżna8.129.11 podział na 10 – 12 pór roku. Przedwiośnie (zaranie wiosny) Pierwiośnie (wczesna wiosna) Wiosna (pełnia wiosny) Wczesne lato Lato (pełnia lata) Późne lato Wczesna jesień Jesień (pełnia jesieni, złota jesień) Późna jesień Zima, czasami w obrębie zimy wyróżnia się dodatkowo: Przedzimek Pełnia zimy Spodzimek
Projekty obserwacji fenologicznej Od 2007 r. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej prowadzi na obszarze polski w 51 stacjach systematyczne obserwacje fenologiczne 10 roślin – zakres krajowy.
Projekt „BEAGLE” (ang. Biodiversity Education and Awareness to Grow a Living Environment) międzynarodowe obserwacje fenologiczne 6 gatunków drzew.
Projekt „Spring Alive” międzynarodowe obserwacje fenologiczne migracji 5 gatunków ptaków.
Projekt „Pora na pory – obserwacje fenologiczne” obserwacje fenologiczne 3 gatunków roślin.
Zobacz też strefy mrozoodporności
Przypisy
Linki zewnętrzne
Polskie Zawisaki – baza obserwacji zoofenologicznych (fenologia pojawu, wykresy, mapy) https://zuchowskipiotr.wixsite.com/obserwacjeprzyrody/fenologiczne-pory-roku – 12 fenologicznych pór roku http://s – pszczola.eu/artykuly/kalendarz – fenologiczny/ – Pszczelarski kalendarz fenologiczny
Kategoria:Działy ekologii Kategoria:Klimatologia