Aleksander Hertz (ur. 3 grudnia 1895 w Warszawie, zm. 16 maja 1983 w Nowym Jorku) – polski socjolog, sympatyk PPS, współtwórca warszawskiego Klubu Demokratycznego, członek loży wolnomularskiej w Warszawie w czasach II RzeczypospolitejLudwik Hass, Ambicje, rachuby, rzeczywistość. Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej 1905–1928, Warszawa 1984, s. 232..
Życiorys Był synem powstańca styczniowego, wywodził się z rodziny żydowskiej o tradycjach patriotycznych. Sam od młodzieńczych lat tradycje te kontynuowałCzajka, Król węży..., wyd. II, s. 217 i nast.. Zajmował się głównie historią doktryn socjologicznych i socjologią stosunków politycznych. W jego dziełach socjologiczno-politycznych analiza służyła obywatelskiej przestrodze; popularnonaukowe miały upowszechnić wiedzę o społeczeństwie obywatelskimAntykwariat. Żydzi w kulturze polskiej..
Od 1940 mieszkał w Stanach Zjednoczonych. Za granicą wydał kilka prac w języku angielskim: The Rise of Peasant Democracy i The Case of an Eastern European Intelligentsia. Był prekursorem socjologii teatru. Pracę naukową (był wykładowcą Państwowego Instytutu Pedagogiki Specjalnej i Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej) łączył z działalnością popularyzatorską – współpracował z Polskim Radiem, publikował w miesięczniku „Wiedza i Życie”Onet.pl Wiem..
W miarę wzrostu wpływów nacjonalistycznych w II Rzeczypospolitej coraz ostrzej odczuwał to, że jest uważany za Żyda. Po latach emigracji, kiedy przeżył wewnętrznie Zagładę Żydów, napisał książkę Żydzi w kulturze polskiej, którą uważał za najbardziej osobistą.
W PRL informacje na temat Aleksandra Hertza podlegały cenzurze. Jego nazwisko znajdowało się na specjalnej liście osób objętych całkowitym zakazem publikacji. Zalecenia cenzorskie dotyczące jego osoby zanotował Tomasz Strzyżewski, który w swojej książce o peerelowskiej cenzurze opublikował notkę informacyjną nr 9 z 1975 roku Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk. Wytyczne dla cenzorów zawierały na liście autorów zakazanych jego nazwisko głosząc: „(...) w stosunku do niżej wymienionych pisarzy, naukowców i publicystów przebywających na emigracji (w większości współpracowników wrogich wydawnictw i środków propagandy antypolskiej) należy przyjąć zasadę bezwarunkowego eliminowania ich nazwisk oraz wzmianek o ich twórczości, poza krytycznymi, z prasy, radia i TV oraz publikacji nieperiodycznych o nienaukowym charakterze (literatura piękna, publicystyka, eseistyka)”. Jego twórczość pisarska została upowszechniona w Polsce dopiero po 1989 r.
Był pierwszym mężem Izabeli „Czajki” StachowiczCzajka, Król węży i salamandra, wyd. II, Warszawa 1960..
Prace Klasycy socjologii (wyd. 1933) Militaryzacja stronnictwa politycznego (wyd. 1935) Socjologia współczesna (wyd. 1938) Zagadnienia socjologii teatru (wyd. 1938) Amerykańskie stronnictwa polityczne (wyd. 1957) Żydzi w kulturze polskiej (wyd. 1961) → wyd. 2003: Biblioteka Więzi, . Wyznania starego człowieka (wyd. 1979)
Przypisy
Bibliografia
Wielka Encyklopedia Powszechna PWN (1962-1969) Czajka (Izabela Stachowicz), Król węży i salamandra, wyd. II; Warszawa 1960.
Kategoria:Członkowie Klubów Demokratycznych (1937–1939) Kategoria:Polacy w Stanach Zjednoczonych w czasie II wojny światowej Kategoria:Polscy socjolodzy Kategoria:Polscy wolnomularze (II Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Nauczyciele akademiccy Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej w Warszawie Kategoria:Ludzie związani z paryską „Kulturą” Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Zmarli w 1983