Agenor Maria Adam Gołuchowski herbu Leliwa, niekiedy „Agenor Gołuchowski Młodszy” (ur. 25 marca 1849 we Lwowie, zm. 28 marca 1921 tamże) – galicyjski hrabia, polski prawnik, dyplomata i konserwatywny polityk, II ordynat na Skale, kawaler maltański, minister spraw zagranicznych Austro-Węgier (1895–1906).

Życiorys Agenor Maria Adam Gołuchowski urodził się 23 lub 25 marca 1849 roku we LwowiePhilipp Charwarth, Der Untergang einer mittelmäßigen Macht, die Großmacht sein wollte. Ein Lesebuch Berlin-Kreuzberg 2011, s. 262-263.. Członek bardzo wpływowej w Galicji rodziny Gołuchowskich. Wywodził się z rodziny arystokratycznej, zaangażowanej w politykę Austro-Węgier. Jego ojcem był Agenor Romuald Gołuchowski, minister spraw wewnętrznych Cesarstwa Austriackiego i I Ordynat na Skale, matką hrabianka Maria Karolina Baworowska (1823–1906). Brat Adam Gołuchowski, był posłem i marszałkiem krajowym Galicji. Od 1872 roku Agenor Gołuchowski Młodszy pracował w austriackiej służbie dyplomatycznej. W 1872 roku został attaché w ambasadzie austriackiej w Berlinie. W latach 1883–1887 pracował w Paryżu jako radca legacyjny w ambasadzie austriackiejAgenor Gołuchowski, Gazeta Lwowska, 1 kwietnia 1921, s. 4.. Następnie był ambasadorem w Rumunii od 1887 do 1894 roku. 16 maja 1895 roku Franciszek Józef I powołał go na stanowisko ministra spraw zagranicznych Austro-Węgier. Jako szef austro-węgierskiej dyplomacji koncentrował swą uwagę głównie na sprawach bałkańskich. Dążył do pokojowego uregulowania stosunków między Austro-Węgrami a Imperium Rosyjskim i w stosunkach tych szukał porozumienia w spornych kwestiachPantenburg I. P., Im Schatten des Zweibundes: Probleme österreichisch-ungarischer Bündnispolitik 1897 – 1908, Wiedeń 1996, s. 227.. Sprzyjał mu w tym ówczesny kurs rosyjskiej polityki zagranicznej. Petersburg poprzez osobę ambasadora Piotra Kapnista dążył do traktatowego ustanowienia statusu quo w regionie. Do rosyjskich zapewnień, że państwo Romanowów pragnie przede wszystkim pokoju podchodził z rezerwąGrenville J. A. S. Goluchowski, Salisbury, and the Mediterranean Agreements, 1895-1897, w: The Slavonic and East European Review, Vol. 36, No. 87 (Jun., 1958), s. 361-362.. Negocjacje w tej sprawie toczyły się zarówno w czasie wizyty cesarza Mikołaja II w Wiedniu (1896), jak i rewizyty Franciszka Józefa w Petersburgu (1897)Walters E. (red.), Austro-Russian Relations under Goluchowski, 1895-1906: The Terms of Balkan Agreement, w: The Slavonic and East European Review, Vol. 31, No. 77, s. 522-523.Walters E. (red.), Austro-Russian Relations under Goluchowski, 1895-1906: The Terms of Balkan Agreement, w: The Slavonic and East European Review, Vol. 31, No. 77, s. 524.. Wykonując obowiązki szefa dyplomacji zyskał zaufanie monarchy, co pozwoliło mu pozostać na stanowisku przez przeszło dekadę.

W 1897 roku zawarto porozumienie austriacko-rosyjskie, dotyczące sytuacji na BałkanachWalters E. (red.), Austro-Russian Relations under Goluchowski, 1895-1906: The Terms of Balkan Agreement, w: The Slavonic and East European Review, Vol. 31, No. 77, s. 503-504.. Na jego podstawie ustalono, że Austro-Węgry i Rosja będą współpracować by zachować dotychczasową sytuację na Bałkanach, a jeśli okazałoby się to niemożliwe, wtedy wspólnie doprowadzą do neutralizacji państw półwyspu. Układ ten miał stanowić moratorium dla rywalizacji rosyjsko-austriackiej w tej części EuropyWalters E. (red.), Austro-Russian Relations under Goluchowski, 1895-1906: The Aftermath of the Balkan Agreement (I), w: The Slavonic and East European Review, Vol. 32, No. 78, s. 188.. Podobne porozumienie zostało zawarte w 1903 roku, ale interesy między Wiedniem i Petersburgiem były na tyle rozbieżne, że rywalizacja obu mocarstw narastała. W 1901 roku interweniował u rządu niemieckiego w sprawie dzieci wrzesińskich, w 1902 podpisał traktat z Niemcami i Włochami o odnowieniu Trójprzymierza. Jako minister starał się też, zgodnie ze swoimi możliwościami, wspierać sprawę polską. W 1897 i 1900 roku zawarł porozumienie z Włochami w sprawie zachowania statusu quo w kwestii albańskiej. W trakcie pierwszego kryzysu marokańskiego wspierał politykę Cesarstwa Niemieckiego, co u cesarza Wilhelma II wyrobiło mu opinię „doskonałego sekundanta” (glänzender Sekundant). W 1903 roku, przekonał Franciszka Józefa, by na zbliżającym się konklawe użył przysługującego mu prawa ekskluzywy. Gołuchowski wraz z Janem Puzyną obawiali się, że wybór prorosyjskiego kardynała Mariano Rampolli del Tindaro wpłynie na pogorszenie się sytuacji Polaków na terenie Imperium Rosyjskiego. Franciszek Józef wyraził zgodę i Puzyna zablokował na konklawe wybór Rampollego. Gołuchowski brał także udział w konferencji w Algeciras, podczas której był jedną z pierwszoplanowych postaci. Piastowanie funkcji ministerialnej zakończył 24 października 1906 roku.

Od 1875 roku, tj. od śmierci ojca, Gołuchowski Młodszy zasiadał w Izbie Panów. Od 1907 roku przewodniczył polskiej grupie w izbie wyższej. Nie zasłynął większą aktywnością na polu parlamentarnym. W czasie I wojny światowej bronił polskich interesów w swym dawnym ministerstwie i w komendzie głównej, starając się wykorzystać swoje wpływy polityczne i towarzyskie. Było to o tyle trudne, że przeciwstawiały mu się koła wojskowe, które zdobyły wówczas znaczne wpływy w monarchii habsburskiejNad grobem ś.p. Agenora Gołuchowskiego, Gazeta Lwowska, 4 kwietnia 1921, s. 4.. W 1915 r., bez powodzenia, forsował kandydaturę gen. Tadeusza Jordan Rozwadowskiego na stanowisko namiestnika Galicji. Propozycja ta została jednak odrzucona przez cesarzaM. Patelski, Generał Broni Tadeusz Jordan Rozwadowski żołnierz i dyplomata, Warszawa 2002.. Gołuchowski był także przewodniczącym Komisji Politycznej Koła Polskiego. Pod jego przewodnictwem polscy posłowie zamanifestowali swój sprzeciw wobec pokoju brzeskiego w 1918 roku. Porozumienie to otwarcie uznał za zdradę i w specjalnej deklaracji on i grupa posłów ogłosiła „wypowiedzenie zerwania związku z rządem austriackim”.

W II Rzeczypospolitej brał udział w dyskusjach politycznych, zarówno we Lwowie, jak i w Warszawie, ale podeszły już wiek nie pozwalał mu na większą aktywność. Ubolewał, że młode państwo polskie nie chce korzystać z doświadczeń, jakie zebrał w swojej długiej karierze dyplomatycznej i urzędniczej. Agenor Maria Gołuchowski zmarł 28 marca 1921 roku w swoim pałacu we Lwowie. Pochowany został 2 kwietnia 1921 roku na cmentarzu ŁyczakowskimPogrzeb ś.p. Agenora Gołuchowskiego, „Gazeta Lwowska”, 3 kwietnia 1921, s. 6.. W pogrzebie wzięli udział m.in. Karol Olpiński, Józef Haller, Walery Maryański, Stanisław Zimny, a także przedstawiciele Francuskiej Misji Wojskowej z pułkownikiem de Renty oraz mieszkańcy miasta, ziemiaństwo, delegaci instytucji państwowych i miejskich. Msza żałobna została odprawiona w archikatedrze lwowskiej. Mowę pogrzebową wygłosił Leon Piniński.

Wyróżnienia i odznaczenia thumb|300px|Agenor Maria Gołuchowski w swoim gabinecie, 1901 rok W kwietniu 1896 w Wiedniu został odznaczony przez cesarza niemieckiego Wilhelma II Orderem Czarnego Orła. W 1897 roku odznaczony został Orderem Świętego HubertaŁoza S., Order domowy rycerski pw. świętego Huberta, w: „Broń i Barwa”, 1935, r. II, nr 3, s. 63.. Należał do Zakonu MaltańskiegoCzerwiński P., Zakon Maltański i stosunki jego z Polską na przestrzeni dziejów, s. 160.. W 1897 roku odznaczony został Krzyżem Wielkim Orderu Świętego Stefana (nr. 1434). Otrzymał także Order Korony Żelaznej I Klasy (1893)Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie. Wiedeń, 1918, s. 81 i Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Franciszka Józefa w 1883Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie. Wiedeń: 1818, s. 161. 27 kwietnia 1897 roku cesarz Mikołaj II osobiście wręczył mu insygnia Orderu Świętego Andrzeja Apostoła Pierwszego PowołaniaNajjaśniejszy Pan w Petersburgu, Gazeta Lwowska, 30 kwietnia 1897, s. 2.. Był też kawalerem Orderu Złotego Runa od 1896Wiadomości z miasta i prowincyi, Postęp, 10 marca 1900, s. 3..

Honorowy obywatel miasta Krakowa, Rzeszowa, LubaczowaRocznik Lubaczowski, Tom V, str. 61, Towarzystwo Miłośników Ziemi Lubaczowskiej, 1994. oraz Oświęcimia.

Rodzina Z poślubioną w 1885 roku w Paryżu prawnuczką Joachima Murata i Karoliny Bonaparte, księżniczką Anną z Muratów (1863–1940) miał trzech synów: Agenora Marię Joachima Gołuchowskiego (1886–1956), III ordynata na Skale Wojciecha Agenora Gołuchowskiego (1888–1960), polityka, senatora II RP Karola Marię Agenora Gołuchowskiego (1892)

Wszyscy trzej synowie byli oficerami C. K. Armii podczas I wojny światowej, a potem Wojska Polskiego II RP.

Od 1906 poprzez krewnych żony był spowinowacony z królem angielskim Edwardem VII.

Odznaczenia Na podstawie źródła:

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Polacy – dyplomaci Austro-Węgier Kategoria:Zmarli w 1921 Kategoria:Urodzeni w 1849 Agenor Maria Adam Kategoria:Podolacy Kategoria:Austriaccy politycy Kategoria:Ministrowie Austro-Węgier Kategoria:Austriaccy ministrowie spraw zagranicznych Kategoria:Polscy politycy konserwatywni Kategoria:Polscy posłowie do Rady Państwa w Wiedniu Kategoria:Członkowie Izby Panów Rady Państwa w Wiedniu Kategoria:Ludzie związani ze Lwowem Kategoria:Ludzie związani ze Skałą Podolską Kategoria:Polscy kawalerowie maltańscy Kategoria:Honorowi obywatele Rzeszowa Kategoria:Honorowi obywatele Krakowa Kategoria:Honorowi obywatele Oświęcimia Kategoria:Hrabiowie Królestwa Galicji i Lodomerii Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Złotego Runa Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Stefana Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony Żelaznej Kategoria:Polacy – odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Franciszka Józefa Kategoria:Polacy – odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Palm Akademickich Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Orła Czarnego Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Orła Czerwonego Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony (Prusy) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Grzegorza Wielkiego Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Gwiazdy Rumunii Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony Rumunii Kategoria:Odznaczeni Orderem Kwiatów Paulowni Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Wschodzącego Słońca Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Aleksandra Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Andrzeja (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony Rucianej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Wieży i Miecza Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Huberta Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Słonia Białego Kategoria:Odznaczeni Orderem Annuncjaty Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony Wirtemberskiej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Sokoła Białego Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zbawiciela Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Podwójnego Smoka Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Osmana Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Leopolda (Belgia) Kategoria:Polacy odznaczeni Królewskim Orderem Wiktoriańskim Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Karola III Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Ernestyńskim Kategoria:Polscy hrabiowie Świętego Cesarstwa Rzymskiego Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie