Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Rzeszowie – jednostka terenowa Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, funkcjonująca na obszarze województwa rzeszowskiego w latach 1945-1954.
Geneza Organizację aparatu bezpieczeństwa na terenie województwa rzeszowskiego zapoczątkował Rozkaz Personalny Nr 4 z 16 sierpnia 1944 r. wydany przez Stanisława Radkiewicza, kierownika Resortu Bezpieczeństwa Publicznego Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Na mocy tego rozkazu 18 sierpnia skierowano do Rzeszowa grupę 24 absolwentów szkoły NKWD w Kujbyszewie pod dowództwem ppor. Longina Kołarza, powierzając im zadanie zorganizowania struktur aparatu bezpieczeństwa publicznego.
We wrześniu 1944 roku p.o. kierownika Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (WUBP) w Rzeszowie został kpt. Władysław Śliwa. Jednocześnie do miast powiatowych wydelegowano funkcjonariuszy, którzy zaczęli organizować Powiatowe Urzędy Bezpieczeństwa Publicznego (PUBP).
Kierownictwo (szefostwo) Kierownicy (szefowie): kpt. Władysław Śliwa 01.09.1944–45, kpt. Longin Kołarz, mjr Władysław Spychaj-Sobczyński 1945–1946, kpt. Tomasz Wiśniewski 1946, płk Teodor Duda 1947–1948, ppłk Leonard Siwanowicz 1948–1950, mjr Marian Cieślak 1950–1951, ppłk Kazimierz Górecki 1951–1953, ppłk Franciszek Szlachcic 1953–1954, ppłk Włodzimierz Zwierchanowski 1954–1955.
Struktura organizacyjna 1 stycznia 1945 roku Resort Bezpieczeństwa Publicznego PKWN przekształcono w Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego. W związku z tym zmianie uległa struktura WUBP w Rzeszowie.
Formalnie w jej rezultacie w WUBP funkcjonowały wydziały: Personalny, I (Kontrwywiad) – praca operacyjna i śledcza, II – ewidencja operacyjna, łączność szyfrowa i radiowa, laboratorium daktyloskopijne, III – finanse, gospodarka, transport, poczta specjalna, ochrona gmachu itp.; Wydział Więzień i Obozów; Wojewódzki Oddział Cenzury Wojennej.
W kwietniu 1945 r. powołano Wydział do Walki z BandytyzmemFaktycznie do zadań tej jednostki należało prowadzenie walki z podziemiem niepodległościowym. Ostatecznie w 1946 r. wydział oznaczony został jako III..
Struktura WUBP w Rzeszowie w 1946 r.: Wydział I (kontrwywiad), Wydział II (technika operacyjna), Wydział III (walka z podziemiem), Wydział IV (ochrona operacyjna gospodarki), Wydział V (społeczno-polityczny, m.in. inwigilacja Kościoła, partii politycznych), Wydział Śledczy, Wydział III „A” (później „A” – obserwacja operacyjna).
Ponadto funkcjonowały jednostki pomocnicze o charakterze administracyjno-gospodarczym.
W 1951 r. utworzono Wydział VIII Komunikacji oraz Wydział X odpowiedzialny za ochronę partii przed obcymi wywiadami i „prowokatorami”.
W okresie styczeń 1953 r. – czerwiec 1954 r. funkcjonował też Wydział IX – odpowiedzialny za zabezpieczenie przemysłu ciężkiego i zbrojeniowego.
Na początku 1953 r. walkę z Kościołem i innymi związkami wyznaniowych przejął nowo utworzony w WUBP w Rzeszowie Wydział XI.
W 1954 r. utworzono też Inspektorat Wiejski, który zajmował się z ochroną gospodarki rolnej.
Od 5 marca 1946 do 31 grudnia 1954 naczelnikiem Wydziału Zdrowia WUBP w Rzeszowie był kpt.→ppłk Józef Tkaczow.
Jednostki podległe
Ofiary śledztw Według relacji Piotra Woźniaka i Juliana Rudaka na dziedzińcu siedziby WUBP przy ulicy Jagiellońskiej 17 byli grzebani zmarli (zabici) w śledztwie więźniowie.
Przypisy
Bibliografia Twarze rzeszowskiej bezpieki. Katalog wystawy. Instytut Pamięci Narodowej – Oddział w Rzeszowie, Rzeszów 2007, .
Kategoria:Historia Rzeszowa Rzeszów