Foresight () – metodyka analizy prognoz lub hipotez na temat przyszłości w średniej i długiej perspektywie czasowej. Foresight bywa utożsamiany ze studiami nad przyszłością, odróżnia go jednak od klasycznej futurologii aplikacyjny cel i charakter badań, które mają przekładać się na konkretne działania określonych z góry podmiotów, a nie jedynie być eksploracją możliwych przyszłości.
Foresight posługuje się różnymi metodami, m.in.:
metodą delficką, ekspercką dyskusją panelową, designem spekulatywnym, analizą scenariuszową, grami, symulacjami, metodami partycypacyjnymi.
Analizy foresightowe często odwołują się do interdyscyplinarnej dyskusji nad możliwymi scenariuszami przyszłości w gronie przedstawicieli decydentów (władzy publicznej), środowisk naukowych, przemysłu, mediów, organizacji pozarządowych i opinii publicznej. Celem, który przyświeca foresightowi nie jest dokładność prognozy, lecz uświadomienie perspektyw i przygotowanie do zmian oraz wskazanie potencjalnie owocnych kierunków działania.
Foresight wywodzi się z analiz systemowych prowadzonych w latach 40. XX w. w RAND Corporation na potrzeby wojskowe i nadal jest wykorzystywany w planowaniu oraz programowaniu rozwoju sił zbrojnych. Innym typowym polem zastosowania foresightu jest kształtowanie polityk rozwojowych na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym.
W 2009 przeprowadzono w Polsce projekt o krajowym zasięgu pn. Narodowy Program Foresight 2020, zrealizowany przez konsorcjum złożone z Instytutu Podstawowych Problemów Techniki PAN oraz Pentor Research International pod kierownictwem merytorycznym prof. Michała Kleibera. W 2019 na zamówienie Ministerstwa Inwestycji i Rozwoju konsorcjum złożone z firm 4CF, Atmoterm oraz Instytutu Sobieskiego pod kierownictwem Kacpra Nosarzewskiego opracowało scenariusze rozwoju Polski do roku 2050. W 2021 Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej rozpoczęło realizację projektu Koncepcja Rozwoju Kraju do 2050, którego rezultatem będą między innymi: wizja oraz scenariusze przyszłości Polski do 2050 r. Koncepcja jest dokumentem łączącym planowanie społeczno-gospodarcze z przestrzennym, który będzie kierunkowskazem w zarządzaniu rozwojem Polski w oparciu o analizy foresightowe, analizę trendów oraz analizy przestrzenne. Koncepcja Rozwoju Kraju do 2050 r. została przyjęta uchwałą Rady Ministrów w lipcu 2025.
Studia wyższe, w tym podyplomowe oraz kursy o profilu foresightowym, zwłaszcza skoncentrowane na metodach scenariuszowych oferuje szereg uczelni na całym świecie, w tym Uniwersytet Oksfordzki, Uniwersytet w Houston, Uniwersytet w Turku, a w Polsce Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego. W ostatnich latach foresight zaczął być popularyzowany również poza środowiskami akademickimi i instytucjami publicznymi. W latach 2024–2025 w Polsce zrealizowano otwarty kurs foresightowy w ramach projektu Foresight.Edu, prowadzonego przez studio foresightowe Busola Trends oraz Happy Futures Lab. W ramach projektu powstał podręcznik metodyczny Foresight Edu. Wprowadzenie do pracy z przyszłością, autorstwa Małgorzaty Piskórz i Michała Stokowskiego. Autorzy proponują prowadzenie procesów foresightowych w ramach dziewięcioetapowego modelu oraz przedstawiają zestaw metod i instrukcje ich wykorzystania.
Wiele organizacji powołuje grupy doradcze i komitety ds. foresightu, których zadaniem jest intepretacja sygnałów zmian, opiniowanie projektów i konfrontowanie strategii z hipotezami nt. długoterminowych zmian. Komitety takie działają m.in. w ENISA, Interpolu i Światowym Forum Ekonomicznym.
W 2020 swój pierwszy foresight strategiczny (dotyczący perspektywy średnio- i długoterminowej) opublikowała Komisja Europejska, wskazując jednocześnie, że będzie szerzej wykorzystywała to narzędzie w kształtowaniu kierunków polityk unijnych. Kolejne wydania raportu ukazały się w latach 2021, 2022 i 2023. Raporty foresightowe publikują też cyklicznie inne organizacje, m.in. NATO.
Specjalistyczne projekty foresightowe wspierają zarządzanie strategiczne przedsiębiorstw i instytucji, analizują rozwój jednej dziedziny nauki, jednego rynku lub jednej gałęzi technologii.
Zobacz też planowanie prekognicja futurologia wróżenie
Przypisy
Linki zewnętrzne European Conference on Strategic Foresight Annual forum of Strategic Foresight professionals providing a benchmarking of corporate foresight practices
Kategoria:Futurologia
de:Strategische Frühaufklärung