thumb|250px|Prekmurski modlitewnik z 1931 roku Dialekt prekmurski (, , „język wendyjski”, endonim: prekmürščina) – peryferyjny dialekt języka słoweńskiego należący do grupy dialektów panońskich, używany w regionie Prekmurje, w Słowenii oraz regionie Porabje na Węgrzech. Jest to najdalej wysunięty na północny wschód dialekt słoweński. Liczbę użytkowników szacuje się na około 80 tys. w Słowenii, 3–5 tys. na Węgrzech. Po prekmursku mówi się także w Austrii, jednak liczba użytkowników nie jest znana. Tradycyjne węgierskie określenie dialektu to („język wendyjski”), mówiący po prekmursku nazywają swoją mowę , co różni się od ogólnosłoweńskiego określenia ().

W oparciu o dialekt prekmurski już w XVIII stworzono język literacki i wtedy też wydano pierwszą książkę prekmurską. Do 1918 roku był to język literacki Słoweńców węgierskich. Do 1920 był nauczany w szkołach a w kościołach pozostawał w użytku liturgicznym do 1946 roku.

Alfabet prekmurski Współczesny alfabet używany do zapisu dialektu prekmurskiego: a á b c č d e é ê f g h i j k l lj m n nj o ô ö p r s š t tj u ü z ž A Á B C Č D E É Ê F G H I J K L Lj M N Nj O Ô Ö P R S Š T Tj U Ü Z Ž

Cechy językowe Do charakterystycznych cech fonetyki dialektu prekmurskiego należą: przejście o pod cyrkumfleksem, nowym akutem, a także długiego *ǫ w dyftongiczne ou̯ (na północy ọu̯ lub au̯), np. nȍu̯č, kȍu̯ža, mȍu̯š < psł. *noťь, *koža, *mǫžь, , , , przejście nieakcentowanego *ě w i, np. gnizdȍu̯ < psł. *gnězdo, , przejście ẹ w ö przez labializację w sąsiedztwie spółgłosek wargowych, np. vöra, päpöu̯ < psł. *věra, *pepelъ, , , podobnie przejście i w ü w sąsiedztwie spółgłosek wargowych, np. müva, vümän, sürmak wobec ‘my dwaj’, ‘wymię’, ‘biedak’, rozwój j w ď (w gwarach północnych i środkowych) i niekiedy dalej w ǵ, np. ďȁma, lidďē < psł. *jama, *ľudьje, por. , , zachowanie ń, jednak w wygłosie nierzadko przechodzi ono w n, np. ọ̏gäń~ọ̏gän wobec ‘ogień’, rozwój χ w spółgłoskę krtaniową lub przydech albo też całkowity zanik tego fonemu, np. lâd, grȁi̯ < psł. *xoldъ, gorxъ, por. , , rozwój prasłowiańskich grup *žǯ w žǯ, nie zaś w žj (jak w języku literackim i większości dialektów), np. däš(č), däžǯa, drožǯê wobec , , .

W morfologii charakterystyczna jest końcówka narzędnika liczby pojedynczej rzeczowników żeńskich -ov (-of), np. rȉbov ‘rybą’, .

Silny wpływ na rozwój dialektu prekmurskiego miał język węgierski, co ma odzwierciedlenie nie tylko w słownictwie, ale też w wokalizmie – w powstaniu zaokrąglonych ö i ü czy częściowej harmonii wokalicznej.

Porównanie prekmurski literacki słoweński serbsko-chorwacki polski jünec vol vol wół vapno apno vapno wapno vüsta usta usta usta kopüšnice, malinja malina malina malina vužganice, spice tekma utakmica mecz vküper skupaj zajedno/skupa razem gostüvanje ženitovanje svatba wesele istino res istina prawda divojka dekle djevojka dziewczyna

Przykładowy tekst (Ojcze nasz) Oča naš, ki si vu nebésaj! Svéti se Ime tvoje. Pridi králestvo tvoje. Bojdi vola tvoja, kak na nébi, tak i na zemli. Krüha našega vsakdanéšnjega daj nam ga dnes. I odpüsti nam duge naše, kak i mi odpüščamo dužnikom našim. I ne vpelaj nas vu sküšávanje. Nego odslobodi nas od hüdoga. Amen.

Zobacz też dialekt rezjański

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Język słoweński