thumb 132 eskadra myśliwska (132 em) – pododdział lotnictwa myśliwskiego Wojska Polskiego w okresie II Rzeczypospolitej, poprzednio nosząca nazwy: 4 eskadry bojowej wielkopolskiej, 15 eskadry myśliwskiej i 112 eskadry myśliwskiej. Walczyła w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku oraz kampanii wrześniowej 1939 roku, w składzie lotnictwa Armii „Poznań”.
Godła eskadry: dwa białe poziome prostokąty na tle zielonego kwadratu z białą obwódką, „kruk z niebieskimi lotkami” na tle białego rombu (od lipca 1933).
Eskadra w walce o granice 25 maja 1919 na lotnisku Ławica w Poznaniu została sformowana 4 eskadra bojowa wielkopolska (tzn. „myśliwska”, w odróżnieniu od eskadr „polowych”). Dowódcą został por. pil. Jerzy Dziembowski, początkowo eskadra miała 6 pilotów. Eskadra była pododdziałem Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim.
Posiadała samoloty poniemieckie, początkowo 3 myśliwce Albatros D.III, 2 Fokker D.VII i 1 Fokker D.VIII (E.V). Od lipca 1919 do treningu używano francuskich myśliwców SPAD VII, następnie doszły dalsze Fokkery D.VII.
20 września 1919 stacjonowała na Ławicy, pozostając w dyspozycji Naczelnego Dowództwa.
W lutym 1920, w ramach zjednoczenia Wojska Wielkopolskiego z Wojskiem Polskim, została przemianowana na 15 eskadrę myśliwską. Przebazowana na lotnisko w Bydgoszczy, stanowiła rezerwę Naczelnego Dowództwa. W kwietniu 1920 eskadra liczyła 7 pilotów i 9 myśliwców Fokker D.VII, 2 SPAD VII i 1 dwumiejscowy samolot wielozadaniowy Albatros B.II (część samolotów niezmontowana). Dowódcą był por.pil. Jerzy Dziembowski. Wśród lotników był m.in. ppor. obs. Zdzisław Bilażewski.
W maju 1920 eskadra została wysłana na front wojny polsko-radzieckiej i włączona do III Dywizjonu. 16 maja 1920 eskadra dotarła na lotnisko Wapniarka na Podolu, skąd prowadziła rozpoznanie i atakowała cele naziemne podczas działań bojowych przeciw bolszewikom lekkimi bombami i ogniem broni pokładowej. M.in. 24 maja 5 samolotów zniszczyło radziecką baterię artylerii w Zielonce, a 27 i 28 maja eskadra aktywnie uczestniczyła w atakach na stację kolejową Malewannaja, znajdujący się tam tabor i pociągi pancerne (z 5. i 21. eskadrą).
Na początku czerwca w związku z postępami wojsk radzieckich eskadrę wycofano do Płoskirowa, gdzie przez pewien czas odpoczywała, a od 25 czerwca wznowiła działania z lotniska w Deraźni. 27 czerwca jednak ponownie została wycofana do Płoskirowa, a 1 lipca dalej do Tarnopola, po czym 14 lipca do Lwowa, gdzie odtwarzała gotowość bojową, otrzymując nowe samoloty. Na wyposażeniu miała wówczas kilka myśliwców Fokker D.VII, jeden Fokker D.VIII (E.V) oraz jeden wielozadaniowy Albatros B.II. Od 21 lipca eskadra wznowiła działalność z lotniska Lewandówka pod Lwowem.
Mimo planów przebazowania do Radomia, celem wsparcia 4 Armii w Bitwie Warszawskiej, pozostała we Lwowie w III dywizjonie wspierając 6 Armię. Armia i cały Front Południowy miały za zadanie bronić Lwowa i szachować kawalerię Budionnego w Małopolsce Wschodniej. Dowódcą eskadry w bitwie pod Lwowem był por. Dziembowski, w skład pilotów wchodzili m.in. Antoni Bartkowiak, Józef Hendricks, Edward Lewandowski, Stanisław Rozmiarek.
15 sierpnia eskadra jako pierwsza z III dywizjonu rozpoczęła ataki na konnicę Budionnego w okolicy Bugu. Tego dnia rozbito w przymusowych lądowaniach dwa samoloty uszkodzone ogniem karabinów maszynowych – śmiertelnie ranny został sierż. Rozmiarek, a por. Hendricks zdołał uniknąć niewoli. Od 16 sierpnia eskadra w składzie całego III dywizjonu wykonywała intensywne loty w celu powstrzymania armii Budionnego, wdzierającej się w lukę, szczególnie w dniach 17 i 18 sierpnia. M.in. 17 sierpnia dowódca eskadry por. Dziembowski wykonał 4 loty, ppor. Lewandowski 4 loty. 18 sierpnia ppor. Lewandowski został jednak zestrzelony.
W obawie przed zajęciem Lwowa, pod wieczór 18 sierpnia dywizjon, w tym 15 eskadra, odleciała do Przemyśla, we Lwowie pozostało jedynie dowództwo lotnictwa frontu i armii z mjr pil Cedric Fauntleroyem na czele. Kontynuowano jednak stamtąd mniej nasilone loty bojowe w rejonie Lwowa, głównie rozpoznawcze, a 24 sierpnia dywizjon powrócił pod Lwów. 25 sierpnia eskadra dysponowała 4 samolotami sprawnymi, 6 w remoncie i 3 w montażu.
Na przełomie sierpnia i września 1920 eskadra ponownie walczyła z kawalerią Budionnego, podczas bitwy pod Komarowem. M.in. 31 sierpnia ppor. Bartkowiak wykonał 4 loty i rozproszył kilkusetosobowy oddział jazdy w rejonie Cześnik pod Zamościem. Z uwagi na oddalenie rejonu bitwy, eskadra urządziła lotnisko wysunięte pod Korczowem. 8 października Eskadra przebazowała do Zdołbunowa, wykonując loty bojowe do 17 października.
Ogółem, od maja do października 1920, 15 eskadra wykonała 277 lotów bojowych, tracąc 4 samoloty od ognia z ziemi (dalsze 3 uszkodzono w walce) i jednego pilota zabitego i jednego rannego. Nie dochodziło do walk powietrznych.
Eskadra w okresie pokoju Po zakończeniu działań wojennych, na mocy rozkazu z 18 stycznia 1921 15 eskadra myśliwska stacjonowała w Ostrowie Wielkopolskim. W sierpniu 1921 15 eskadra myśliwska wchodziła w skład V dywizjonu myśliwskiego 3 pułku lotniczego w Poznaniu-Ławicy. Zgrupowano w niej myśliwce Albatros D.III (Oef).
W 1925 eskadra została przemianowana na 112 eskadrę myśliwską. W dalszym ciągu wchodziła w skład V dywizjonu myśliwskiego 3 pułku lotniczego. W 1927 na uzbrojenie weszły myśliwce Blériot-SPAD S.51 i Blériot-SPAD S.61.
Jesienią 1928, w ramach uporządkowania nazewnictwa, 112 eskadra myśliwska została przemianowana na 132 eskadrę myśliwską. Na jej wyposażeniu pozostawały samoloty Spad. W pierwszym półroczu 1929 zwiększono etaty eskadr myśliwskich z 6 samolotów do dziesięciu. Umożliwiło to doskonalenie pilotów zarówno indywidualnie, jak i w działaniu zespołowym. Stąd też pod koniec lat dwudziestych i w latach następnych wszystkie jednostki myśliwskie bardzo intensywnie ćwiczyły, brały udział w koncentracjach lotnictwa oraz w manewrach letnich i zimowych wielkich jednostek wojsk lądowych W drugim półroczu 1931 sukcesywnie wprowadzano do eskadry nowe samoloty PWS-10. Zapewniały one znacznie większe bezpieczeństwo lotu. 3 maja 1932 eskadra wzięła udział w paradzie wojskowej, przelatując w szyku „rój” po osi przemarszu oddziałów wojskowych ulicami Poznania. Rozkazem I Wiceministra Spraw Wojskowych nr 3338/33 tjn. Org. z 3 października 1933 przydzielono do 3 pułku lotniczego absolwentów Szkoły Podoficerów Lotnictwa dla Małoletnich. Pięciu z nich trafiło do 132 eskadry. W drugiej połowie 1933 rozpoczęto wymianę PWS-10 na PZL P.7a. Wycofany sprzęt przekazano do organizującej się 133 eskadry myśliwskiej. Jesienią 1933, w pierwszą rocznicę tragicznej śmierci zwycięzców „Challenge 1932” – kpt. pil. Franciszka Żwirki i inż. Stanisława Wigury, odbyło się odsłonięcie pomnika w Łucku przy udziale między innymi klucza samolotów 132 eskadry pod dowództwem kpt. pil. Mieczysława Műmlera. Latem 1934 eskadra uczestniczyła w koncentracji i ćwiczeniach jednostek lotniczych zgrupowanych na lotniskach polowych w rejonie Gniezna. Celem koncentracji i ćwiczeń zorganizowanych przez 3 Grupę Aeronautyczną było sprawdzenie wyszkolenia jednostek lotniczych w zakresie: zmiany lotnisk, wykonywania lotów w dużych zgrupowaniach oraz opanowania grupowych startów, zbiórek w powietrzu i lądowań. Były to pierwsze tego typu ćwiczenia tak dużej liczby eskadr różnego przeznaczenia, zakończone przelotem do Warszawy i wzięciem udziału w defiladzie powietrznej. W 1935, jak co roku, piloci eskadry wzięli udział w manewrach zimowych i letnich jednostek dowództwa Korpusu nr VII. W 1936 eskadra została przezbrojona w samoloty PZL P.11a i P.11c, które pozostały na jej wyposażeniu do czasu działań wojennych 1939. W sierpniu sztaby 1. i 3 Grupy Lotniczej zorganizowały ćwiczenia zakończone koncentracją i defiladą powietrzną w Warszawie. Uczestniczyła w nich między innymi 132 eskadra Zimą 1937 klucze eskadry współpracowały z oddziałami 25 Dywizji Piechoty podczas zimowych ćwiczeń międzydywizyjnych. We wrześniu na lotnisku Ławica odbyła się koncentracja i ćwiczenia grupowe lotnictwa myśliwskiego 3 Grupy Lotniczej. Rok 1938 eskadra wykorzystała na podnoszenie kwalifikacji lotniczych oraz uczestniczyła w manewrach letnich wojsk lądowych odbywających się na terenie Wielkopolski i Pomorza. Dużym sukcesem zakończył się udział zespołu pilotów myśliwskich 3 pułku lotniczego w organizowanych corocznie zawodach lotnictwa myśliwskiego. Kpr. pil. Kazimierz Mazur ze 132 eskadry zdobył I miejsce w konkurencji indywidualnej mistrzostw lotnictwa myśliwskiego. Nagrody wręczał dowódca Lotnictwa gen. bryg. pil. inż. Ludomił Rayski.
Działania 132 eskadry myśliwskiej w 1939 W lutym 1939 eskadra odbyła szkołę ognia na poligonie w Biedrusku. Od wiosny 1939 rozpoczęto powoływanie rezerwistów do eskadry za pomocą indywidualnych kart MOB. Piloci intensywnie doskonalił się szczególnie w walkach powietrznych indywidualnych oraz pozorowanych atakach na załogi „Karasi” z eskadr liniowych. W drugiej połowie czerwca wcielono do eskadry sześciu podchorążych, absolwentów Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie, a w lipcu dwóch oficerów rezerwy pilotów.
Mobilizacja eskadry Mobilizacja sierpniowa eskadra przeprowadziła na macierzystym lotnisku Ławica. W dniu ogłoszenia alarmu bojowego dokonano tylko ostatecznych uzupełnień sprzętu i personelu, załadowano w samolotach ostrą amunicję, spakowano wszystkie części zamienne, pomocnicze agregaty, benzynę, prowiant, amunicję, kancelarię, tak że eskadra w ciągu około 4 godzin była gotowa do przesunięcia na lotnisko polowe. 26 sierpnia do Dzierznicy odjechał rzut kołowy, skąd następnego dnia przeniósł się na lądowisko Gułtowy. Do Dzierznicy powrócono 31 sierpnia w godzinach rannych już po przylocie rzutu powietrznego. Natomiast rzut powietrzny odleciał z Ławicy o świcie 31 sierpnia do Dzierznicy. Po powrocie z odprawy mjr Mumler zarządził wyszukiwanie lądowisk na zasadzki. Punkt dowodzenia urządzono w pobliskim dworze. Tam też zakwaterowano personel. Zgodnie z rozkazem dowódcy 3 pułku lotniczego, na lotnisku Ławica pozostał 3-samolotowy klucz pilotów 132 eskadry w charakterze zasadzki myśliwskiej.
Walki eskadry w kampanii wrześniowej Kampanię wrześniową 132 eskadra myśliwska odbyła w składzie III/3 dywizjonu myśliwskiego w ramach lotnictwa Armii „Poznań”.
1 września 1939 dowódca dywizjonu powiadomił żołnierzy eskadry o stanie wojny z III Rzeszą Niemiecką. Nakazał podjęcie działalności bojowej w oparciu o meldunki sieci dozorowania. W rejonie Wielkopolski Niemcy rozpoczęli wojnę zmasowanymi nalotami na miasta, osiedla, zakłady przemysłowe oraz węzły komunikacyjne. W południe bombardowano Poznań i lotnisko Ławica. Mimo mgły wystartował ppor. Gudelis-Kostecki z zasadzki na Ławicy. Po 20 minutach lotu wylądował nic nie przechwyciwszy. Około 12.00 wystartował klucz: Gudelis-Kostecki, Jasiński i Pudelewicz. W tym czasie bombardowane było lotnisko i obiekty dowództwa 3 pułku lotniczego. Tak walkę opisał obserwujący ją z ziemi młodszy majster wojskowy Roman Kowalski:
Według nowych ustaleń, ppor. Mikołaj Gudelis-Kostecki i kpr. pil. Adam Jasiński zestrzelili dwa myśliwce Messerschmitt Bf 109E z dywizjonu II./ZG 1, będące pierwszymi samolotami tego typu utraconymi przez Niemców podczas wojny. Po wylądowaniu i załadowaniu amunicji klucz ppor. Kosteckiego odleciał do Dzierżnicy. Bombardowanie Ławicy i Poznania spowodowało wiele ofiar w ludziach i strat materialnych. Po południu na zasadzkę w Kamieniu odlecieli: kpt. Jastrzębski, ppor. Bibrowicz, podchorążowie: Olewiński, Pudelewicz, Wapniarek i kpr. Jasiński, a trzech rezerwowych pilotów: pchor. Jaroszka, kaprale Chojnacki i Kuik zabrało się samochodem z ekipą mechaników. Kapral Mazur został przydzielony do zasadzki Kobylepole. Reszta personelu latającego eskadry przebywała w rezerwie na lotnisku Dzierżnica.