Jałowiec (Juniperus L.) – rodzaj roślin iglastych należący do rodziny cyprysowatych. Liczy ok. 50–71 gatunków. Rodzaj należy obok sosen do najbardziej rozpowszechnionych przedstawicieli iglastych na Ziemi. Występują w strefie klimatu umiarkowanego i subpolarnego na wszystkich kontynentach półkuli północnej, a także w górach w strefie międzyzwrotnikowej najdalej na południe sięgając do środkowej Afryki. W Polsce w warunkach naturalnych występują dwa gatunki.

Wiele gatunków i ich odmian uprawianych jest jako rośliny ozdobne, przy czym szczególnie cenione są odmiany płożące i karłowe. Szyszkojagody jałowca pospolitego wykorzystywane są jako przyprawa. Jadalne są także szyszkojagody jałowca pestkowatego osiągające 2,5 cm średnicy. Cenione jest także drewno wielu gatunków. Środkowoazjatyckie gatunki znane są pod nazwą „arcza”, a budowane przez nie lasy to arczewniaki

thumb|Juniperus drupacea thumb|Juniperus osteosperma thumb|Jałowiec sabiński Morfologia Pokrój Bardzo zróżnicowany – drzewa osiągające do 40 m wysokości (J. procera) i krzewy, w tym także rozesłane na podłożu (J. horizontalis). Kora cienka i łuszcząca się wąskimi pasmami. Liście Iglaste i łuskowate ułożone parami nakrzyżlegle lub po 3 w okółkach. Igły są sztywne i kłujące, u przedstawicieli sekcji Juniperus i Caryocedrus występują wyłącznie na pędach. Drobne łuski obecne są w sekcji Sabina, w której igły pojawiają się tylko u osobników młodocianych. Organy generatywne Kwiaty są rozdzielnopłciowe, podczas gdy rośliny bywają dwupienne i jednopienne. Charakterystyczne dla rodzaju są szyszkojagody – twory powstające w wyniku wtórnego zrośnięcia makrosporofili, których jest od 3 do 8. Po dojrzeniu szyszkojagody są kulistawe, zwykle o średnicy do 1 cm (czasem jednak większe), od fioletowych do czarnych. na każdej łusce nasiennej powstaje od jednego do trzech nasion.

Systematyka Rodzaj z rodziny cyprysowatych blisko spokrewniony z takimi rodzajami jak cyprys (Cupressus), biota (Platycladus) i mikrobiota (Microbiota). Od pierwszych lat XXI wieku rodzaj poddawany jest wielu rewizjom taksonomicznym w związku z intensywnymi badaniami z użyciem metod molekularnych. Istotne wyniki dla systematyki tego rodzaju zawarte są w publikacji Mao i in. z 2010. Wynika z nich, że w obrębie rodzaju wyróżnić można 6 głównych kladów. Bazalną jest grupa, której najstarszy przedstawiciel – jałowiec pestkowaty (J. drupacea) wyodrębnił się ok. 20 milionów lat temu. Specjacja w obrębie pozostałej grupy, obejmującej m.in. jałowiec pospolity (J. communis) nastąpiła ok. 10 milionów lat temu. Wszystkie pozostałe 5 kladów odpowiada wyróżnianej tradycyjnie sekcji Sabina Spach 1841 (czasem podnoszonej do rangi odrębnego rodzaju – Sabina Miller 1754).

Gatunki dziko rosnące w Polsce jałowiec pospolity (Juniperus communis L.) jałowiec sabiński, j. sawina (Juniperus sabina L.)

Pozostałe gatunki Juniperus × ambigens (Fassett) R.P.Adams Juniperus angosturana R.P.Adams Juniperus arizonica (R.P.Adams) R.P.Adams Juniperus ashei J.Buchholz Juniperus barbadensis L. Juniperus bermudiana L. – Juniperus blancoi Martínez Juniperus brevifolia (Seub.) Antoine Juniperus californica Carrière Juniperus cedrus Webb & Berthel. Juniperus chinensis L. – jałowiec chiński Juniperus coahuilensis (Martínez) Gaussen ex R.P.Adams Juniperus comitana Martínez Juniperus compacta (Martínez) R.P.Adams Juniperus convallium Rehder & E.H.Wilson Juniperus coxii A.B.Jacks. Juniperus deltoides R.P.Adams Juniperus deppeana Steud. (syn. J. pachyphlaea Torr.) – jałowiec grubokory Juniperus drupacea Labill. – jałowiec pestkowaty Juniperus durangensis Martínez Juniperus erectopatens (W.C.Cheng & L.K.Fu) R.P.Adams Juniperus excelsa M.Bieb. – jałowiec grecki, j. wyniosły Juniperus × fassettii B.Boivin Juniperus flaccida Schltdl. Juniperus foetidissima Willd. Juniperus formosana Hayata Juniperus gracilior Pilg. Juniperus grandis R.P.Adams Juniperus horizontalis Moench – jałowiec płożący Juniperus indica Bertol. Juniperus jaliscana Martínez Juniperus jarkendensis Kom. Juniperus komarovii Florin Juniperus macrocarpa Sm. Juniperus maritima R.P.Adams Juniperus martinezii Pérez de la Rosa Juniperus × media Dmitr. – jałowiec pośredni Juniperus microsperma (W.C.Cheng & L.K.Fu) R.P.Adams Juniperus monosperma (Engelm.) Sarg. Juniperus monticola Martínez Juniperus morrisonicola Hayata Juniperus mucronata R.P.Adams Juniperus navicularis Gand. Juniperus occidentalis Hook. – jałowiec zachodni Juniperus osteosperma (Torr.) Little Juniperus oxycedrus L. – jałowiec kolczasty Juniperus × palanciana J.M.Aparicio & Uribe-Ech. Juniperus phoenicea L. – jałowiec fenicki Juniperus pinchotii Sudw. Juniperus pingii W.C.Cheng ex Ferré – jałowiec Pinga Juniperus poblana (Martínez) R.P.Adams Juniperus polycarpos K.Koch Juniperus procera Hochst. ex Endl. Juniperus procumbens (Siebold ex Endl.) Miq. – jałowiec rozesłany Juniperus przewalskii Kom. Juniperus pseudosabina Fisch. & C.A.Mey. Juniperus recurva Buch.-Ham. ex D.Don Juniperus rigida Siebold & Zucc. (syn. J. conferta Parl.) – jałowiec sztywny, j. nadbrzeżny Juniperus saltillensis M.T.Hall Juniperus saltuaria Rehder & E.H.Wilson Juniperus saxicola Britton & P.Wilson Juniperus scopulorum Sarg. – jałowiec skalny Juniperus semiglobosa Regel Juniperus squamata Buch.-Ham. ex D.Don – jałowiec łuskowaty Juniperus standleyi Steyerm. Juniperus taxifolia Hook. & Arn. Juniperus thurifera L. Juniperus tibetica Kom. Juniperus virginiana L. – jałowiec wirginijski

Przypisy

Kategoria:Cyprysowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza