Aleksander KarczyńskiHasło opiera się na Piotr Szumiński: Życie i twórczość Aleksandra Karczyńskiego ze szczególnym uwzględnieniem twórczości organowej. Warszawa 1986, mps pracy magisterskiej. (ur. 20 lutego 1882 w Pelplinie, zm. 23 grudnia 1973 tamże) – polski organista, dyrygent i kompozytor, który całe swe twórcze życie spędził w USA.
Życiorys Był synem Ignacego – pelplińskiego zegarmistrza, a zarazem organisty w pobliskiej Nowej Cerkwi. Wśród jego licznego rodzeństwa (Aleksander był szóstym z jedenaściorga rodzeństwa) było trzech księży – w tym Sługa Boży Cyryl Karczyński – i dwie zakonnice. Pierwsze lekcje muzyki pobierał u ojca. Początkowo uczył się w pelplińskim Collegium Marianum u ks. Bernarda Ruchniewicza, a następnie w gimnazjum w Chełmnie, gdzie wstąpił w szeregi Filomatów Pomorskich. Został za to skazany w procesie toruńskim we wrześniu 1901 roku na tydzień więzieniaPoręba S., 1974: Cyryl Karczyński – zapomniany zbieracz pieśni ludowych. Literatura Ludowa, 2, s. 31.. Później studiował kompozycję i dyrygenturę w Królewskiej Akademii Muzycznej w Monachium u Ludwiga Thuillego, Felixa Mottla i Maxa Regera, kończąc tę uczelnię dyplomem z odznaczeniem w roku 1905.
Aby uniknąć służby w wojsku pruskim, wyemigrował do USA. Był tam organistą i dyrygentem chóru kościołów chicagowskich (św. Apostołów Piotra i Pawła, a następnie św. Młodzianków), a także kierował również chórami świeckimi, m.in. chórem „Plon”. Brał czynny udział w życiu amerykańskiej Polonii, nie tylko jako muzyk (od 1927 roku był generalnym dyrygentem Związku Śpiewaków Polskich w Ameryce). Był współzałożycielem i sekretarzem polskiego Towarzystwa Naukowego im. św. Jadwigi. Redagował wydawany przez nie Polish-American Review (Przegląd Polsko-Amerykański) oraz miesięcznik muzyczny „Lutnia” i „Przegląd Śpiewaczy”. Był członkiem Zarządu Towarzystwa Literatów i Dziennikarzy Polskich w Ameryce. Od 1911 roku wykładał śpiew i literaturę polską w chicagowskich kolegiach (Sacred Heart College i St. Ignatius College).
Aleksander Karczyński jest kompozytorem m.in. trzyczęściowej Sonaty organowej b-moll op. 38, będącej jednym z przykładów polskiej późnoromantycznej muzyki organowej.
W 1966 rokuPoręba podaje rok 1963, Poręba S., 1974: Cyryl Karczyński – zapomniany zbieracz pieśni ludowych. Literatura Ludowa, 2, s. 30. przeszedł na emeryturę i wrócił do rodzinnego Pelplina, gdzie po śmierci został pochowany obok swych braci-księży na cmentarzu parafialnym.
Przypisy
Bibliografia
Błaszczyk Leon Tadeusz, Dyrygenci polscy i obcy w Polsce działający w XIX i XX w., PWM, Kraków 1964. Szumiński Piotr, Życie i twórczość Aleksandra Karczyńskiego ze szczególnym uwzględnieniem twórczości organowej, manuskrypt pracy magisterskiej - Akademia Teologii Katolickiej, Warszawa 1986. Zakrzewska-Nikiporczyk Barbara, Z życia muzycznego Polaków w Chicago na początku XX wieku, „Muzyka” 1989 nr 4, s.125–131. Iwanicka-Nijakowska Anna, Karczyński Aleksander, [w:] Kompozytorzy polscy 1918–2000, t. II Biogramy (pod red. Marka Podhajskiego), Akademia Muzyczna im. Fryderyka Chopina w Warszawie / Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku, Warszawa-Gdańsk 2005.
Kategoria:Absolwenci gimnazjum w Chełmnie Kategoria:Absolwenci uczelni w Monachium Kategoria:Filomaci pomorscy Kategoria:Ludzie urodzeni w Pelplinie Kategoria:Ludzie związani z Pelplinem Kategoria:Muzycy związani z Chicago Kategoria:Polacy w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Polscy kompozytorzy Kategoria:Polscy organiści Kategoria:Urodzeni w 1882 Kategoria:Zmarli w 1973