Conrad Festival – coroczny festiwal literacki organizowany w Krakowie od 2009 roku. Organizatorami Festiwalu Conrada są Miasto Kraków, Fundacja „Tygodnika Powszechnego” i Krakowskie Biuro Festiwalowe.
Festiwal gości artystów z całego świata związanych nie tylko z literaturą, ale też filmem, teatrem, muzyką i sztukami plastycznymi. Conrad Festiwal pomyślany jest jako wydarzenie na skalę międzynarodową. „Gośćmi festiwalu są twórcy z różnych krajów, piszący w różnych językach, reprezentujący różne kultury i różne światopoglądy. Organizatorom zależy na stworzeniu w Krakowie wielobarwnej mozaiki artystycznej, która będzie mogła zilustrować bogactwo światowej literatury, przybliżając polskiemu czytelnikowi mało znane dotąd obszary myśli i wrażliwości. Ideą przewodnią jest stworzenie imprezy o największym możliwym zasięgu i szeroko rozpoznawalnej na świecie”.
Stałym wydarzeniem towarzyszącym Festiwalu Conrada są corocznie organizowane Targi Książki w Krakowie.
Rada Programowa Dyrektorem Artystycznym Festiwalu Conrada jest prof. Michał Paweł Markowski (Uniwersytet Jagielloński) – krytyk literacki, publicysta, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, szef Katedry Języka i Literatury polskiej na Uniwersytecie Illinois w Chicago; dyrektorem programowym Grzegorz Jankowicz („Tygodnik Powszechny”, Korporacja Ha!art) – krytyk, i tłumacz, współpracownik Centre for Advanced Studies in the Humanities UJ. Funkcję managera Festiwalu pełni Urszula Chwalba (Krakowskie Biuro Festiwalowe) – Kierownik Działu Literackiego Krakowskiego Biura Festiwalowego odpowiadająca za realizację programu Kraków Miasto Literatury UNESCO.
Nagroda Conrada Nagroda została pierwszy raz przyznana w 2015 roku. Może ją otrzymać jedynie debiutant, jej założeniem jest bowiem wspieranie początkujących pisarzy, których pozycja na rynku literackim nie jest jeszcze ugruntowana, a także zachęcanie wydawnictw do publikowania prac takich twórców. Nagroda ma również za zadanie realizację celów strategicznych Krakowa, które w 2013 zostało Miastem Literatury UNESCO. Oprócz miasta organizatorami nagrody są: Instytut Książki, Fundacja Tygodnika Powszechnego, Krakowskie Biuro Festiwalowe.
Nagroda jest wręczana co rok podczas Festiwalu Conrada, laureat otrzymuje statuetkę „Luneta Conrada”, nagrodę pieniężną w wysokości 30 tys. zł, miesięczny pobyt rezydencjalny w Krakowie (organizowany przez Instytut Książki) oraz promocję swego dzieła na łamach Tygodnika Powszechnego.
Przez pierwsze dwie edycje laureat był wybierany jedynie głosami kapituły, jednak od 2017 zwycięzcę wskazuje kapituła i osoby biorące udział w głosowaniu internetowym - waga głosów jury i publiczności jest rozkładana po połowie. Kapituła zachowała prawo do wyboru nominowanych pozycji spośród tytułów zgłaszanych przez wydawnictwa.
W 2023 roku po raz pierwszy opublikowano długą listę nominacji.
Laureaci 2015
laureatka: Liliana Hermetz
nominowani:
Michał Cichy – Zawsze jest dzisiaj, Wydawnictwo Czarne Liliana Hermetz – Alicyjka, Wydawnictwo Nisza Robert Pucek – Pająki pana Roberta, Wydawnictwo Czarne Michał R. Wiśniewski – Jetlag, Wydawnictwo Krytyki Politycznej Aleksandra Zielińska – Przypadek Alicji, Wydawnictwo W.A.B.
2016
laureatka: Żanna Słoniowska
nominowani:
Magdalena Kicińska – Pani Stefa, Wydawnictwo Czarne Weronika Murek – Uprawa roślin południowych metodą Miczurina, Wydawnictwo Czarne Żanna Słoniowska – Dom z witrażem, Wydawnictwo Znak Literanova Marek Adamiec – Sensu sens, Wydawnictwo Helion Tomasz Wiśniewski – O pochodzeniu łajdaków, czyli opowieści z metra, Wydawnictwo Lokator
2017
laureatka: Anna Cieplak
nominowani:
Katarzyna Boni – Ganbare! Warsztaty umierania, Wydawnictwo Agora Anna Cieplak – Ma być czysto, Wydawnictwo Krytyki Politycznej Natalia Fiedorczuk – Jak pokochać centra handlowe, Wydawnictwo Wielka Litera Maciej Sieńczyk – Wśród przyjaciół, Wydawnictwo Czarne Grzegorz Uzdański – Wakacje, Wydawnictwo W.A.B.
2018
laureatka: Weronika Gogola
nominowani:
Grzegorz Bogdał – Floryda, Wydawnictwo Czarne Martyna Bunda – Nieczułość, Wydawnictwo Literackie Weronika Gogola – Po trochu, Wydawnictwo Książkowe Klimaty Adam Robiński – Hajstry. Krajobraz bocznych dróg, Wydawnictwo Czarne Paweł Sołtys – Mikrotyki, Wydawnictwo Czarne
2019
laureatka: Olga Hund
nominowani:
Olga Hund – Psy ras drobnych, Wydawnictwo Korporacja Ha!Art Katarzyna Pochmara-Balcer – Lekcje kwitnienia, Wydawnictwo Nisza Joanna Szyndler – Kuba-Miami. Ucieczki i powroty, Wydawnictwo Poznańskie Katarzyna Wiśniewska – Tłuczki, Wydawnictwo Nisza Łukasz Zawada – Fragmenty dziennika SI, Wydawnictwo Nisza
2020
laureatka: Dorota Kotas
nominowani:
Dorota Brauntsch – Domy bezdomne, Wydawnictwo Dowody na Istnienie Joanna Gierak-Onoszko – 27 śmierci Toby’ego Obeda, Wydawnictwo Dowody na Istnienie Barbara Klicka – Zdrój, Wydawnictwo W.A.B. Dorota Kotas – Pustostany, Niebieska Studnia Urszula Zajączkowska – Patyki, badyle, Wydawnictwo Marginesy
2021
laureatka: Elżbieta Łapczyńska
nominowani:
Maciej Bobula – Szalejów, Wydawnictwo j Igor Jarek – Halny, Wydawnictwo Nisza Elżbieta Łapczyńska – Bestiariusz nowohucki, Wydawnictwo Biuro Literackie Mira Marcinów – Bezmatek, Wydawnictwo Czarne Maciej Topolski – Niż, Wydawnictwo Korporacja Ha!Art
2022
laureatka: Paulina Siegień nominowani:
Monika Drzazgowska – Szalej, Wydawnictwo Literackie Krzysztof Pietrala – Story Jones, Wydawnictwo Meth Bartosz Sadulski – Rzeszot, Wydawnictwo Książkowe Klimaty Paulina Siegień – Miasto bajka. Wiele historii Kaliningradu, Wydawnictwo Czarne Jaga Słowińska – Czarnolas, Wydawnictwo Ha!art 2023
laureatka:
Urszula Honek
finaliści:
Mateusz Górniak – Trash Story, Wydawnictwo Ha!art Urszula Honek – Białe noce, Wydawnictwo Czarne Paweł Kozioł – Wariant La Plata, Klub Integracji Twórczych „Stowarzyszenie Żywych Poetów” Krzysztof Umiński – Trzy tłumaczki, Wydawnictwo Marginesy Małgorzata Żarów – Zaklinanie węży w gorące wieczory, Wydawnictwo Czarne
pozostali nominowani:
Karolina Dzimira-Zarzycka – Samotnica. Dwa życia Marii Dulębianki, Wydawnictwo Marginesy Olga Górska – Nie wszyscy pójdziemy do raju, Wydawnictwo Drzazgi Justyna Hankus – Grisaille o zwykłym osiedlu, Instytut Literatury Aleksandra Młynarczyk-Gemza – Zapiski wariatki, Wydawnictwo Znak Patryk Pufelski – Pawilon małych ssaków, Wydawnictwo Karakter 2024
laureatka:
Maria Halber
finaliści:
Emilia Dłużewska – Jak płakać w miejscach publicznych, Znak Literanova Katarzyna Groniec – Kundle, Wydawnictwo Nisza Maria Halber – Strużki, Wydawnictwo Cyranka Małgorzata Lebda – Łakome, Wydawnictwo Znak Ishbel Szatrawska – Toń, Wydawnictwo Cyranka
pozostali nominowani:
Iwona Bassa – Głodni, Biuro Literackie Ryszard Jamka – Panów piłą. Trzy legendy o Jakubie Szeli, Wydawnictwo Marginesy Maciej Robert – Rzeki, których nie ma, Wydawnictwo Czarne Aleksandra Tarnowska – Wniebogłos, Wydawnictwo ArtRage Tomasz Tyczyński – Nieuzasadnione poczucie szczęścia, Wydawnictwo Nisza 2025
laureatka:
Marta Hermanowicz
finaliści:
Marta Hermanowicz – Koniec, Wydawnictwo ArtRage Jul Łyskawa – Prawdziwa historia Jeffreya Watersa i jego ojców, Wydawnictwo Czarne Kinga Sabak – Trochę z zimna, trochę z radości, Wydawnictwo W.A.B. Izabela Tadra – Hotel ZNP, Wydawnictwo Filtry Patryk Zalaszewski – Luneta z rybiej głowy, Wydawnictwo Czarne
pozostali nominowani:
Marta Michalak – Oida, Wydawnictwo Nisza Katarzyna Roman-Rawska – Zaśnięcie Anisy. Opowieść o polskich starowierach, Wydawnictwo Czarne Sławomir Sochaj – Niedopolska. Nowe spojrzenie na Ziemie Odzyskane, Wydawnictwo Filtry Weronika Stencel – Obiturianci, Wydawnictwo Nisza Krzysztof Sztafa – Wielka radość w polskich domach, Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu Michał Trusewicz – Plemię, Wydawnictwo ArtRage 2026
finaliści:
Emilia Konwerska – Rzeczy robione specjalnie, Wydawnictwo ArtRage Arek Kowalik – Dźwięki ptaków, Wydawnictwo ArtRage Zofia Lorek – Stany Przejściowe, Wydawnictwo Drzazgi Maja Mozga-Górecka – Figlarnie. Przestrzenie radykalnej prywatności, Wydawnictwo Karakter Zofia Zaleska – Zaniechanie, Wydawnictwo Karakter
nominowani:
Maria Fogler – Turmo, Wydawnictwo Czytelnik Dorota Grabek – Zmartwychwstanki, Wydawnictwo Czarne Magdalena Grzesiak – Sublimacja. Dziesięć krótkich historii sennych, Wydawnictwo Ha!art Kuba Kulasa – Szczęśliwa ręka, Biuro Literackie Dalia Mikulska – Kiedyś wszyscy byliśmy tu ludźmi. Reportaże z Palestyny, Wydawnictwo Filtry Przemysław Owczarek – Misteria, Biuro Literackie
Kapituła Nagrody 2015-2021
prof. Michał Paweł Markowski (przewodniczący), Urszula Chwalba, prof. Inga Iwasiów, dr Grzegorz Jankowicz, prof. Krzysztof Koehler, dr Zofia Król, Michał Nogaś oraz dr Joanna Szulborska-Łukaszewicz (sekretarzyni)
2022-2023
prof. Michał Paweł Markowski (przewodniczący), Urszula Chwalba, Julia Fiedorczuk, dr Grzegorz Jankowicz, Monika Ochędowska, Olga Stanisławska, dr Joanna Szulborska-Łukaszewicz (sekretarzyni), dr hab. Błażej Warkocki
2024
prof. Michał Paweł Markowski (przewodniczący), Urszula Chwalba, Julia Fiedorczuk, Monika Ochędowska, Olga Stanisławska, dr Joanna Szulborska-Łukaszewicz (sekretarzyni), dr hab. Błażej Warkocki
2025
prof. Michał Paweł Markowski (przewodniczący), Julia Fiedorczuk, Katarzyna Jakubowiak, Monika Ochędowska, Olga Stanisławska, Michał Sowiński, dr Joanna Szulborska-Łukaszewicz (sekretarzyni), Marcin Wilk
2026
prof. Michał Paweł Markowski (przewodniczący), Julia Fiedorczuk, Anna Gulińska, Monika Ochędowska, Michał Sowiński, Joanna Szulborska-Łukaszewicz (sekretarzyni), Marcin Wilk.
Historia festiwalu W ciągu całego festiwalowego tygodnia mają miejsce spotkania literackie, wykłady, projekcje filmów, wystawy, warsztaty i spotkania dla dzieci. Od 2015 roku jego zwieńczeniem jest uroczysta gala, w czasie której przyznawana jest Nagroda Conrada za najlepszy debiut literacki.
2009 Pierwsza edycja festiwalu odbyła się w dniach 3-7 listopada 2009 roku. Jego gośćmi byli m.in.: Atiq Rahimi, Roberto Calasso, Per Olov Enquist, Pascal Quignard, Jordi Savall, Marek Bieńczyk, Stefan Chwin i Przemysław Czapliński. W trakcie tej edycji głównymi kręgami tematycznymi poruszanymi w trakcie festiwalu były: pasja pisania; historie prywatne i zbiorowe; zmysły i literatura; fakty, fikcje, fabuły; Europa między kulturami; prawodawcy i tłumacze oraz los książki w społeczeństwie ponowoczesnym.
2010 Druga edycja festiwalu odbyła się pod hasłem „Inne światy, inne języki” i trwała od 20 października do 10 listopada 2010 roku. Funkcję dyrektora artystycznego festiwalu pełnił Michał Paweł Markowski. Podczas festiwalu można było spotkać takich artystów, jak: Jurij Andruchowycz, Jean Hatzfeld, Claude Lanzmann, Sven Lindqvist, Herta Müller, Amos Oz, Serhij Żadan oraz wielu pisarzy i artystów z Polski.
2011 Trzecia edycja festiwalu odbyła się pod hasłem „W poszukiwaniu utraconych światów” w dniach 2-6 listopada 2011 roku. W festiwalu, wbrew zapowiedziom, nie wziął udziału Michel Houellebecq. Do Krakowa przybyli natomiast: Roberto Calasso, Alberto Manguel, Dawid Grossman, Eva Hoffman, Ceruja Szalew, Anders Bodegård, Andrej Chadanowicz, Uładzimir Niaklajeu. Z polskich pisarzy pojawili się Maciej Zaremba Bielawski, Marek Bieńczyk, Justyna Bargielska, Jacek Dehnel, Janusz Głowacki, Manuela Gretkowska i Andrzej Stasiuk. Honorowy patronat nad festiwalem objął prezydent RP Bronisław Komorowski.
2012 Czwarta edycja festiwalu odbyła się pod hasłem „Pomyśl: literatura!” w dniach 22-28 października 2012 roku. W Krakowie tym razem pojawili się m.in.: Zygmunt Bauman, Orhan Pamuk, Jeanette Winterson, Krzysztof Wodiczko, Peter Eszterhazy, Robert D. Kaplan, Dubravka Ugrešić, a także polscy pisarze, tacy jak: Marek Bieńczyk, Eustachy Rylski, Krzysztof Varga, Andrzej Stasiuk, Dorota Masłowska, Wojciech Jagielski, Magdalena Tulli, Michał Witkowski.
2013