Amfoteryczność – zdolność związku chemicznego do reakcji z kwasami i zarazem zasadami. Inaczej, jest to zdolność związków chemicznych do bycia w jednych reakcjach kwasami, a w innych zasadami.
Chemia organiczna thumb|180px|Przykładowy organiczny związek amfoteryczny, alanina, zawiera kwasową grupę karboksylową i zasadową grupę aminową W chemii organicznej amfoteryczność wykazują amfolity, zawierające w cząsteczce odrębne grupy o charakterze kwasowym i zasadowym, np. aminokwasy białkowe.
Chemia nieorganiczna Niemal każdy związek chemiczny jest w jakimś stopniu amfoteryczny. Ze związków nieorganicznych największą amfoteryczność przejawiają połączenia pierwiastków ze środkowych grup układu okresowego. Jest to typowe zachowanie dla wodorotlenków metali o średniej elektroujemności, np. glinu, cynku i berylu, oraz półmetali, np. arsenu i antymonu. Skłonność pierwiastków do tworzenia związków amfoterycznych jest związana ze zdolnością tworzenia przez jego związki w roztworze wodnym zarówno kationów, jak i anionów.
Np. jon glinu w silnie kwasowych roztworach tworzy sole, np. (przy nadmiarze chlorków tworzy kompleksy), w środowisku słabo kwasowym i obojętnym strąca się słabo rozpuszczalny wodorotlenek , który w alkalicznym środowisku roztwarza się z wytworzeniem jonów glinianowych, (tetrahydroksyglinian) i (heksahydroksyglinian):
Podobnie roztwarzane w roztworach zasadowych związki cynku tworzą tetrahydroksocynkany , berylu – tetrahydroksoberylany , etc.
W przypadku związków pierwiastków o skłonnościach amfoterycznych, a występujących na kilku stopniach utlenienia, kwasowość takich związków rośnie wraz ze stopniem utlenienia:
tlenki arsenu(III) i antymonu(III) (o wspólnym wzorze ogólnym ) roztwarzają się w silnie kwasowym środowisku z wytworzeniem kationów , w alkalicznym środowisku tworzą się jony arseninowe i antymoninowe o ogólnych wzorach (orto) lub (meta) – aniony reszt kwasu arsenawego i antymonawego. W przypadku arsenu(V) i antymonu(V) ich związki mają właściwości znacznie bardziej kwasowe – ich wolne kationy w roztworze praktycznie nie występują – hydrolizują z utworzeniem jonów arsenianowych i antymonianowych, czyli anionów odpowiednich kwasów tlenowych, lub , podobnych do reszt kwasu ortofosforowego i metafosforowego. jony manganu na różnych stopniach utlenienia: Mn(II) i Mn(III) występują praktycznie tylko jako kationy Mn(IV) jest amfoteryczny i może tworzyć kationy oraz aniony manganianowe(IV) Mn(VI) i Mn(VII) tworzą tylko aniony tlenowe, manganiany i nadmanganiany (np. nadmanganian potasu, ).
Zobacz też tlenki kwasowe tlenki obojętne tlenki zasadowe
Przypisy
Kategoria:Chemia kwasów i zasad Kategoria:Właściwości chemiczne