Julien Offray de La Mettrie (ur. 25 grudnia 1709 w Saint-Malo, zm. 11 listopada 1751 w Berlinie) – francuski lekarz i filozof-naturalista.

Życiorys La Mettrie praktykował jako lekarz wojskowy, ale satyry przeciwko kolegom oraz jawnie głoszony materializm zmusiły go w 1746 do ucieczki z Francji. Przebywał później w Holandii, a następnie w Prusach, na dworze Fryderyka II. Główną jego pracą filozoficzną był Człowiek-maszyna (L’homme-machine) z roku 1748; ponadto opublikował również m.in. „Człowieka-roślinę”, „Historię naturalną duszy” oraz „System Epikura”.

Według oficjalnej wersji zmarł z przejedzenia pasztetem z wątróbek nadziewanym truflami na przyjęciu u francuskiego ambasadora w Poczdamie, nieoficjalnie przyczyną zgonu miało być puszczanie krwi. La Mettrie, sprzeczając się z nadwornymi lekarzami na temat celowości tego zabiegu, jakoby kazał sobie z powodu nieznacznej dolegliwości żołądka upuścić krew, co skończyło się dla niego tragicznieHerbert Wendt, Szukałem Adama, Wiedza Powszechna, 1961, t. 1, s. 83n. Przekład Teresa Berken..

Filozofia La Mettrie, opierając się na swojej wiedzy medycznej, wykazywał, że wszelkie czynności przypisywane zwykle duszy zależą w istocie od funkcjonowania ciała. Z przesłanki tej wyprowadził wniosek, że człowiek jest istotą wyłącznie materialną i działającą podobnie jak maszyna (wniosek ten inspirowany był również obserwacją budzących w czasach La Mettriego sensację maszyn Vaucansona).

Za podstawową władzę psychiczną La Mettrie uważał wyobraźnię, rozumianą jako pewna czynność ciała, występująca zarówno u ludzi, jak i u zwierząt. Różnice intelektualne między człowiekiem a zwierzęciem uznał w związku z tym za różnice stopnia. Na podstawie doświadczeń , szwajcarskiego lekarza, który opracował metodę uczenia głuchoniemych artykulacji wyrazów, La Mettrie głosił, że odpowiednio dobrane małpy można by skutecznie nauczyć ludzkiej mowy, tym samym w pełni je „uczłowieczając”.

La Mettrie negował istnienie nieśmiertelnej duszy, a także Boga w sensie proponowanym przez teologię –nie wykluczał przy tym istnienia stworzyciela świata, ten jednak nie miałby niczego wspólnego z religiąL’Homme-machine, tłum. Stefan Rudniański, wyd. 2011, s. 103 : „Nie podaję przez to w wątpliwość istnienia Najwyższego Jestestwa; wydaje mi się przeciwnie, że przemawia za nim wszelkie prawdopodobieństwo. Ponieważ jednak istnienie tego Jestestwa, podobnie jak istnienie jakichkolwiek bądź innych jestestw, nie wykazuje niezbędności jakiegokolwiek kultu, jest ono więc prawdą teoretyczną, nie dającą się zgoła zastosować w praktyce: opierając się przeto na tylu doświadczeniach, rzec można, że religia nie jest podstawą bezwzględnej uczciwości z tegoż powodu, z którego ateizm nie wyłącza tej cnoty..

Dzieła Dzieła filozoficzne L’Histoire naturelle de l’âme (Historia Naturalna Duszy), Haga, 1745, Drukarnia Jeana Neaulme L’école de la Volupté (Szkoła Rozkoszy), Kolonia, 1746, Drukarnia Pierre’a Marteau L’Homme Machine (Człowiek-maszyna), Lejda, 1747, Drukarnia Elie Luzac i syn L’Homme-plante (Człowiek-roślina), Poczdam, 1748, Drukarnia Ch. F. Vossa Réflexions philosophiques sur l’origine des animaux (Refleksje filozoficzne nad pochodzeniem zwierząt), 1750 Système d’Épicure (System Epikura), 1750 Discours préliminaire (Słowo wstępne), 1750 Anti-Sénèque ou Le souverain bien (Anty-Seneka albo najwyższe dobro), Poczdam, 1750 Vénus métaphysique ou De l’origine de l'âme humaine (Wenus metafizyczna albo o pochodzeniu duszy ludzkiej) (1751) L’Art de jouir (Sztuka przyjemności),1751

Dzieła medyczne Traité du vertige (Traktat o zawrotach głowy), Rennes, 1737, Drukarnia P.A Garniera Nouveau traité des maladies vénériennes (Nowy traktat o chorobach wenerycznych), Paryż, 1739, Drukarnie Huarta i Briassona Traité de la petite vérole (Traktat o ospie), Paryż, 1740, Drukarnie Huarta i Briassona Observations de médecine pratique (Uwagi dotyczące medycyny praktycznej), Paryż, 1743, Drukarnie Huarta, Briassona i Duranda

Inne Politique du médecin de Machiavel, ou Le chemin de la fortune ouvert aux médecins. (Polityka lekarza według Machiavellego albo droga szczęścia otwarta dla lekarzy), Amsterdam,1746, Drukarnia Braci Bernard La Facultée vengée, comédie en trois actes (Fakultet pomszczony, komedia w trzech aktach), Paryż, 1747, Drukarnia Quillau Ouvrage de Pénélope ou Machiavel en Médecine (Praca Penelopy albo Machiavelli w Medycynie), Genewa, 2 tomy w 1748 i 1 tom z suplementami w 1750, Drukarnia Cramera i Philiberte’a Le Petit Homme à longue queue (Mały człowieczek z długim ogonem), Paryż, 1751, Drukarnia J.-B. Baillière i syn

Wydania polskie Człowiek-maszyna (L’Homme machine; wyd. pol. Fundacja Nowoczesna Polska, 2018, tł. Stefan Rudnicki)

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne Bibliographie La Mettrie – Portret odsuniętego myśliciela La Mettrie und die Kunst, Wo(h)llust zu empfinden Analiza rozumowania La Mettrie’ego o religijności i uczciwości (W. Marciszewski) Julien Offray de La Mettrie – publikacje w bibliotece Polona La Mettrie, Julien Offroy de (1709–51) , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-10].

Kategoria:Filozofowie nowożytni Kategoria:Filozofowie francuskojęzyczni Kategoria:Francuscy filozofowie XVIII wieku Kategoria:Francuscy lekarze wojskowi Kategoria:Urodzeni w 1709 Kategoria:Zmarli w 1751