thumb|Moa atakowane przez orła Haasta thumb|Richard Owen i szkielet moa z rodzaju Dinornis thumb|Porównanie rozmiarów czterech gatunków moa i człowieka1. Dinornis novaezealandiae2. Emeus crassus3. Anomalopteryx didiformis4. Dinornis robustus Moa (Dinornithiformes) – rząd wymarłych ptaków z podgromady ptaków nowoczesnych Neornithes. Obejmuje gatunki nielotne, zamieszkujące Nową Zelandię począwszy od plejstocenu aż po XIV lub XV wiek.
Wymarły między rokiem 1300 a 1440 ± 20 lat. Przed pojawieniem się człowieka jedynym naturalnym wrogiem był orzeł Haasta (Hieraaetus moorei). Maorysi (którzy przybyli na Nową Zelandię z Polinezji między 1250 a 1300 r.) traktowali moa jako źródło mięsa, doprowadzając polowaniami do wymarcia tych ptaków.
Charakterystyka Ptaki te charakteryzowały się następującymi cechami: szczątkowe skrzydła – posiadały jedynie jedną kość kończyny górnej, scapulocoracoid, powstały ze zrostu kości kruczej z łopatką (scapula) bardzo duże rozmiary: wzrost do 3,6 m (największe znane ptaki poza mamutakami z gatunku Vorombe titan); samice znacznie większe od samców, samce były zwykle o połowę mniejsze, co stanowi ekstremalny przykład dymorfizmu płciowego u ptaków masa do 250 kg bezgrzebieniowce masywne nogi o czterech palcach, z trzema palcami zwróconymi do przodu i jednym niewielkim z tyłu, często jedynie samą ostrogą mała czaszka; sądząc po niewielkich oczodołach, miały słaby wzrok; dziób bardzo krótki pokarm wyłącznie roślinny.
Systematyka W XIX i XX wieku opisano wiele gatunków moa. Zainteresowanie zachodnich badaczy wzrosło, gdy w 1840 Richard Owen rozpoczął badania nad moa. Przez kolejne 8 lat nazwał 13 gatunków. W późniejszych latach opisywano kolejne gatunki; Walter Rothschild w 1907 w Extinct Birds wymienił ich aż 38. W XX wieku podjęto dalsze prace nad systematyką moa. Do badaczy tamtych czasów należeli między innymi Gilbert Archey, W.R.B. Oliver i Joel Cracraft. Wskutek postępujących badań nad różnorodnością zależną od miejsca występowania, dymorfizmu płciowego (przejawiającego się w wielkości ptaków) i datowanie radiowęglowe zawężano grono gatunków; w 2000 akceptowano ich 11 w 6 rodzajach, w 2006 – 10, w 2011 – 9.
Ich pokrewieństwo z innymi ptakami nie jest dobrze poznane. Badania molekularne zwykle sugerują, że najbliższymi krewnymi moa są kusacze, podczas gdy analizy morfologiczne sugerują bliższe pokrewieństwo z mamutakami (Aepyornithiformes).
Do rodziny zaliczane są następujące rodzaje i gatunki (systematyka jest jednak sporna i ciągle podlega modyfikacjom, np. Worthy i Scofield wyróżniają trzy rodziny z sześcioma rodzajami obejmującymi dziewięć gatunków): moa (Dinornithidae) – obejmuje największych przedstawicieli rzędu Rodzaj: Dinornis ( deinos „potężny, straszny”; ορνις ornis, ορνιθος ornithos „ptak”) Dinornis novaezealandiae Dinornis robustus; syn. Dinornis giganteus, Dinornis struthoides moa muskularny (Dinornis torosus) Dinornis gazella Dinornis ingens moaki (Emeidae) – obejmuje mniejsze gatunki Rodzaj Anomalopteryx (gr. ανωμαλος anōmalos „dziwny”, od negatywnego przedrostka αν- an-; ομαλος omalos „równy”; πτερυξ pterux, πτερυγος pterugos „skrzydło”) Anomalopteryx didiformis Anomalopteryx parvus Anomalopteryx didiformes Anomalopteryx oweni Anomalopteryx antiquus Rodzaj: Megalapteryx (gr. μεγας megas, μεγαλη megalē „wielki”; rodzaj Apteryx Shaw, 1813, kiwi) moak wyżynny (Megalapteryx didinus) Megalapteryx hectori Megalapteryx benhami Rodzaj: Pachyornis (gr. παχυς pakhus „duży, gruby”; ορνις ornis, ορνιθος ornithos „ptak”) Pachyornis elephantopus Pachyornis australis Pachyornis mappini Pachyornis septentrionalis Pachyornis pygmaeus Pachyornis oweni Rodzaj: Euryapteryx (gr. ευρυς eurus „szeroki”; negatywny przedrostek α- a-; πτερυξ pterux, πτερυγος pterugos „skrzydło”) Euryapteryx geranoides Euryapteryx curtus moak ciężki (Euryapteryx gravis) Rodzaj: Emeus (stara portugalska nazwa Ema dla żurawia zwyczajnego, później nadana strusiowi i innym ptakom podobnym do strusia) Emeus crassus Emeus huttoni
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Moa Kategoria:Nieloty Kategoria:Megafauna Kategoria:Ptaki Nowej Zelandii Kategoria:Wymarłe ptaki holocenu