thumb|220px|Fosforos, Selene i Hesperos, marmurowy ołtarz z II wieku, Luwr, Paryż thumb|220px|Stanisław Wyspiański: Jutrzenka, Fosforos, Hesperos, Helios, rysunek ołówkiem do Iliady, Muzeum Narodowe w Warszawie Fosforos (także Fosforus, Eosforos, Eosforus, Heosforos, Heosforus, Lucyfer, Gwiazda Poranna, Gwiazda Zaranna, Jutrzenka, gr. Phōsphóros ‘niosący światło’, Eōsphóros ‘niosący świt’, łac. Luciferus, Lucifer ‘światłonośny’, ‘przynoszący światło’, ‘gwiazda poranna’, ‘jutrzenka’) – w mitologii greckiej bóg i uosobienie Gwiazdy Porannej (planety Wenus).
Według wierzeń starożytnych Greków, Fosforos był bóstwem związanym z kultem ciał niebieskich (astrolatrią). Uosabiał planetę Wenus, gdy była widoczna nad horyzontem przed wschodem Słońca. Pojawiał się na niebie przed Eos – zwiastował jej nadejście.
Uchodził za syna Eos i Astrajosa (lub Kefalosa) oraz za brata niektórych gwiazd, Boreasza, Eurosa, Notosa, Zefira, przypuszczalnie także Apeliotesa, Kajkiasa, Lipsa i Skirona (bóstw uosabiających wiatry). Był ojcem Keyksa oraz dwóch córek: Filonis (którą miał z Kleoboją) i Telauge.
Nie odgrywał większej roli w greckim panteonie.
Pierwotnie Fosforos i Hesperos byli uważani za odrębne postacie (pierwszy – za personifikację Gwiazdy Porannej, drugi – za personifikację Gwiazdy Wieczornej), natomiast w późniejszym czasie – za jedno bóstwo.
W sztuce wyobrażany jest zwykle w postaci młodzieńca ze skrzydłami, z gwieździstą aureolą wokół głowy i pochodnią w ręce.
W starożytnej Grecji imieniem boga nazywano planetę Wenus, gdy była widoczna nad horyzontem przed wschodem Słońca. Spotykany w poezji jako uosobienie ma postać gwiazdy, która zapowiada Eos.
Zobacz też
bóstwa astralne bóstwa uraniczne Lucyfer
Uwagi
Przypisy . ; polskie wydanie: Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).
Vojtech Zamarovský, op.cit., s. 235.
Bibliografia
Kategoria:Bóstwa astralne w mitologii greckiej Kategoria:Personifikacje w mitologii greckiej