Kościół św. Wojciecha i klasztor Benedyktynek w Mińsku () – rzymskokatolicki zespół klasztorny w Mińsku należący pierwotnie do zakonu benedyktynek, założony w pierwszej połowie XVII wieku, odebrany zakonowi po powstaniu styczniowym i przekazany mniszkom prawosławnym w 1871 roku. Klasztor zburzono w latach trzydziestych XX wieku, były kościół zniszczono w 1964 roku. Zachowały się jedynie fundamenty świątyni. Obecnie w tym miejscu znajduje się Prokuratura Generalna Białorusi.
Źródła do badań nad klasztorem i kościołem Benedyktynek Dokumentacja dotycząca klasztoru benedyktynek mińskich nie zachowała się w całości. Część ich archiwum znajduje się poza granicami Białorusi. Najstarszy zachowany dokument, datowany na rok 1633, jest w posiadaniu Rosyjskiego Państwowego Archiwum Historycznego w Petersburgu. Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi dysponuje dokumentacją z lat 1668–1793, która dotyczy spraw majątkowych, fundacyjnych, finansowych i granicznych. Przetrwały również sprawozdania rewizyjne z lat 1796–1840, zawierające dokładne opisy budynków zakonnych i spraw finansowych, oraz akta dotyczące sprawy przebudowy klasztoru na monaster prawosławny.
Podstawowym źródłem pisanym, które zawiera informacje na temat funkcjonowania zakonu benedyktynek w Mińsku w XVII wieku, jest pochodząca z przełomu XVII i XVIII wieku notatka Początek i fundusz kościoła i klasztoru benedyktynek w mieście Mińsku. Dokument nie zawiera daty i podpisu. Wiadomości, jakie przekazuje, zdaniem historyków, są niedokładne. Prawdopodobnie dokumentacja benedyktynek mińskich z pierwszej połowy XVII wieku uległa zniszczeniu na skutek wojny polsko-moskiewskiej. Autor rękopisu nie mógł więc korzystać z dokumentów pochodzących sprzed wojny, stąd jego notatka zawiera błędy, na przykład założenie klasztoru w Mińsku datuje na rok 1622, a nie 1633, o czym wiadomo z innych źródeł pisanych. Początek i fundusz… zawiera natomiast inne cenne dane, na przykład stwierdza, iż benedyktynki przybyły do Mińska nie tylko z pobliskiego Nieświeża, lecz także z Chełma. Duży nacisk w dokumencie został położony na działalność rodziny Chodkiewiczów na rzecz klasztoru w okresie przed wojną z Moskwą oraz na rolę ksieni Katarzyny Scholastyki w drugiej połowie XVII wieku, dzięki której został postawiony murowany klasztor.
Źródła pisane z XVIII wieku dotyczą głównie spraw finansowych zakonu. Z dokumentu drugiej połowy XVIII wieku wiadomo, że w latach osiemdziesiątych nastąpiła przebudowa kościoła według projektu Tomasza Romanowskiego (oskarżono go potem o położenie zbyt słabych fundamentów). Od 1796 roku do połowy XIX wieku źródła pisane wzmiankujące o klasztorze zawierają dokładne informacje, ponieważ w tym okresie odbywały się regularne wizytacje.
Źródła ikonograficzne są skąpe, nie zachowały się plany i projekty budowlane, niewiele jest rysunków i fotografii. Najwcześniejszym tego typu dokumentem jest rysunek autorstwa architekta Tadeusza Kramera z 1800 roku z Atlasu guberni mińskiej, przedstawiający fasady kościoła i klasztoru Benedyktynek. Najstarsza fotografia przedstawiająca kościół pochodzi z 1870 roku. Odkryta została przez Nadzieję Sauczankę. Przedstawia kościół na rok przed przebudową go na cerkiew. Kilka zdjęć z przełomu XIX i XX wieku przechowywanych jest w zbiorach Narodowego Muzeum Historii i Kultury Białorusi. Najnowsze zdjęcie pochodzi z pierwszych lat po drugiej wojnie światowej.
Jedyne badania archeologiczne na obszarze, gdzie stały kościół i klasztor benedyktynek mińskich, zostały przeprowadzone w 1978 roku przez Zianona Pazniaka i Walancina Sobala. Dokonano dokładnych pomiarów architektoniczno-archeologicznych w południowo-zachodniej podziemnej części kościoła. Prace wykopaliskowe zostały przerwane na skutek decyzji ówczesnych władz o przekazaniu placu pod budowę Generalnej Prokuratury Białoruskiej SRR. Na skutek budowy urzędu na początku lat osiemdziesiątych została zniszczona większa część podziemnych konstrukcji kościoła.
W oparciu o źródła ikonograficzne (rysunek z 1800 roku oraz zdjęcia), topograficzne (plany Mińska z lat powojennych) oraz wyniki badań archeologicznych z końca lat siedemdziesiątych architekt Ludmiła Iwanowa stworzyła makietę przedstawiającą zespół klasztorny z przełomu XVIII i XIX wieku.
Położenie Kościół mieścił się przy ulicy Zborowej. Ulokowany był na niewielkim górzystym placu w pobliżu starej Kalwarii, obok miejsca, gdzie w połowie XVII wieku znajdował się na wpół zniszczony zbór kalwiński (wybudowany pod koniec XVI wieku). Zgodnie z planem miasta z 1790 roku świątynia główną fasadą skierowana była na północny zachód.
Historia mały|Wysoki Rynek w Mińsku, po prawej stronie – kościół św. Wojciecha mały|Kościół św. Wojciecha (po lewej stronie) po przebudowie na cerkiew prawosławną Klasztor zakonu benedyktynek został wymieniony w czterech dokumentach fundacyjnych (z lat 1630, 1631, 1632 oraz z 4 maja 1633 roku) księdza Wojciecha Sielawy, kanonika wileńskiego, proboszcza drewieńskiego i nieświeskiego. Fundacja została potwierdzona przez króla Władysława IV Wazę 14 lipca 1633 roku. W 1632 roku Wojciech Sielawa nabył dwa domy przy ulicy Zborowej i przekazał je zakonnicom reguły św. Benedykta, które przybyły do Mińska z Nieświeża. Na placu zlecił postawienie drewnianego kościoła. Świątynia została ukończona w 1633 roku. Kościół otrzymał wezwanie św. Wojciecha, biskupa i męczennika. Pod koniec lat czterdziestych XVII wieku, dzięki fundacji (20 tys. polskich złotych) Krzysztofa Chodkiewicza i jego żony Zofii, księżniczki Druckiej Horskiej, został wzniesiony murowany kościół. Autorem pierwszego projektu był Andreas Kromer, który zobowiązał się zbudować kościół w ciągu trzech lat, jednak nie wywiązał się z umowy z powodu wybuchu wojny polsko-moskiewskiej 1654–1967. Podczas konfliktu drewniane budowle klasztorne zostały spalone, a niedokończona murowana świątynia splądrowana. Dzięki staraniom ksieni Katarzyny Scholastyki Świrskiej w latach siedemdziesiątych XVII wieku rozpoczęto budowę niewielkiego murowanego klasztoru w miejsce zniszczonego drewnianego. W 1682 roku cały zespół klasztorny został poddany rekonstrukcji i rozbudowie, która była możliwa dzięki nowym fundacjom i powiększeniu posiadłości benedyktynek. Pod koniec XVII wieku plac należący do zakonnic wynosił już około 100 włók (ok. 1795,5 ha). Budowę kościoła i klasztoru zakończono w 1690 roku. Nowa murowana świątynia została konsekrowana przez Mikołaja Słupskiego, biskupa gracjanopolitańskiego, archidiakona wileńskiego. W latach osiemdziesiątych XVIII wieku dokonano przebudowy w stylu późnobarokowym według projektu Tomasza Romanowskiego.
Po włączeniu Mińska do Imperium Rosyjskiego w 1793 roku kościół i klasztor nadal funkcjonowały. Według dokumentów rewizyjnych z 1799 roku kościół miał jedną całą wieżę pokrytą blachą i zwieńczoną żelaznym krzyżem, druga zaś była zniszczona na skutek uderzenia pioruna i tymczasowo była pokryta gontem. Ignacy Borejko Chodźko na początku XIX wieku przekazał informacje o tym, że pierwszy biskup powołanej w 1798 roku diecezji mińskiej, Jakub Ignacy Dederko, zlecił na początku swych rządów odnowienie wież na kościele św. Wojciecha. Według Chodźki budowę zakończono w 1803 roku. W 1800 rozparcelowano ogrody klasztorne pod budowę nowej ulicy Felicjańskiej, zmniejszając tym samym posiadłość klasztoru o południowo-zachodnią jej część.
W 1866 roku, po powstaniu styczniowym, władze carskie zdecydowały o zamknięciu kościoła. Klasztor funkcjonował jeszcze przez kilka lat. Przybyły do niego zakonnice z kilku innych skasowanych klasztorów diecezji mińskiej. Na początku 1871 roku benedyktynki wywieziono do Kimbarówki pod Mozyrzem (do klasztoru cysterek). 20 września 1871 roku podpisano ukaz o likwidacji klasztoru mińskiego. Dwanaście mniszek mińskich postanowiono skierować do klasztoru w Nieświeżu, dokąd przybyły już 30 października tegoż roku. Następnie, po ostatecznej likwidacji klasztoru nieświeskiego, benedyktynki mińskie ulokowano w klasztorze słonimskim.
Kościół św. Wojciecha i klasztor w 1871 roku przekazano Cerkwi prawosławnej. Dziekan nadniemeński wystosował pismo do władz rosyjskich z prośbą o umożliwienie zabrania ołtarzy, obrazów i majątku ruchomego benedyktynek do kościoła św. Trójcy na Złotej Górce w Mińsku oraz do świątyni w Świerżeniu. Organy zostały sprzedane zborowi kalwińskiemu w Kojdanowie. Klasztor benedyktynek został przekształcony na żeński monaster prawosławny Przemienienia Pańskiego. Rok później rozpoczęto przebudowę zespołu klasztornego. Autorem projektu przebudowy był architekt mińskiej eparchii prawosławnej, Siergiej Iwanow. Projekt nie zachował się, jednak z kosztorysu wiadomo, że zaplanowano zburzenie wież i frontonu oraz zastąpienie zniszczonego dachu i krokwi nową konstrukcją, która umożliwiała dobudowanie pięciu bań i drewnianej, pokrytej blachą, trzykondygnacyjnej dzwonnicy w kształcie namiotu. Prace budowlane zakończono w 1873 roku. Ulicę Zborową po przekazaniu klasztoru przemianowano na Prieobrażenską.
Po zajęciu Mińska przez wojska polskie we wrześniu 1919 roku kościół zwrócono katolikom (działał jako kościół seminaryjny). Przez krótki okres mieściło się tu również przeniesione z klasztoru dominikańskiego seminarium duchowne odnowionej w 1917 roku diecezji mińskiej. W wyniku podpisania w 1921 roku traktatu ryskiego Mińsk znalazł się w granicach ZSRR, a kościół ponownie przekształcono w cerkiew. Działalności klasztoru nie wznowiono. W latach trzydziestych XX wieku w budynku byłego kościoła benedyktynek urządzono klub, a klasztor zburzono. W okresie II wojny światowej okupanci niemieccy pozwolili na odprawianie liturgii w byłym kościele. Po zakończeniu wojny kościół został zamknięty przez władze radzieckie. W 1964 roku świątynia pobenedyktyńska została zburzona. W jego miejsce wzniesiono gmach prokuratury.
Uposażenie klasztoru i kościoła Pierwszą fundację dla benedyktynek zatwierdził biskup wileński, Abraham Woyna. 14 lipca 1633 roku król Władysław IV Waza wydał przywilej, którym poświadczył prawomocność funduszu. Według dokumentu zakonnice otrzymały od księdza Wojciecha Sielawy odkupione przezeń od Samuela Druckiego-Horskiego i Aleksandra Sokolińskiego dwa domy z przybudówkami, placami, ogrodami i polem, kościół św. Wojciecha oraz od Elżbiety Radzimińskiej, żony Zygmunta Naruszewicza, majątek Piotrowskie warty 5000 złotych. W 1671 roku, po zakończeniu wojny z Moskwą, Marcybella z Rahozów zapisała na rzecz benedyktynek folwark Kołki w powiecie mozyrskim.
W 1830 roku miała miejsce wizytacja metropolity mohylewskiego, Kacpra Kazimierza Cieciszowskiego. Na podstawie dokumentacji rewizyjnej Ignacy Borejko Chodźko opisał w 1845 roku majątek klasztorny. Uposażenie klasztoru benedyktynek mińskich składało się z nieruchomości i kapitału. Łączny obszar nieruchomości wynosił 93 włóki, 25 mórg, 29 prętów (ok. 1685,3 ha). Na ziemi należącej do zakonnic znajdowały się trzy karczmy i jeden młyn. Łączna liczba majątków wynosiła 3 folwarki, 8 wsi, 94 chaty zamieszkane przez włościan, 8 domów czynszowych i 3 ogrodowe. Na nieruchomości składały się: plac w Mińsku, który zapisał zakonnicom ksiądz Wojciech Sielawa 14 grudnia 1633 roku; folwark Kodki w powiecie rzeczyckim, przekazany przez Marcybellę z Rahozów Zentkowiczową 14 grudnia 1661 roku; wieś funduszowa benedyktynek orszańskich Borodzin, którą przekazał benedyktynkom mińskim Mikolaj Słupski, biskup gracjanopolitański, po zrujnowaniu klasztoru w Orszy. Akt przekazania zatwierdził biskup wileński Mikołaj Stefan Pac. domy włościańskie z przywiązanymi do nich powinnościami we wsi Zwirblach w powiecie brasławskim guberni wileńskiej. Nieruchomości zostały przekazane benedyktynkom na mocy wyroku sądu dzielczego nad funduszami Łopacińskiego, starosty mścisławskiego, w zamian za sumę należną klasztorowi. Po 1812 roku osada Zwirblach została zniszczona, podczas wizyty metropolity w 1830 roku do dokumentacji podano tylko dwa domy zamieszkane przez włościan;