thumb|Ilustracja z 1897 r. do Świniopasa thumb|Ilustracja Anne Anderson z 1924 r. do Królowej Śniegu Baśnie Andersena () – cykl baśni napisanych przez duńskiego pisarza Hansa Christiana Andersena, wydany w zbiorze po raz pierwszy w 1835 r.
Powstanie i publikacja .
Twórczości dla dzieci początkowo nie traktował poważnie, raczej jako zajęcie na marginesie pisarstwa dla dorosłych. Choć zastrzegał, iż jego baśnie to pudełka: dzieci oglądają opakowanie, a dorośli mają zajrzeć do wnętrza. Bardzo nie lubił, że jego baśnie od początku uznano za dzieła dla dzieci, bez głębszego sensu. Jednak właśnie baśnie przyniosły mu wielki rozgłos i sławę.
Pierwszy ich zbiór „Baśnie opowiedziane dla dzieci” () został wydany w Kopenhadze w roku 1835, a kolejne tomy ukazały się w latach 1836 i 1837. Zachęcony powodzeniem pierwszej serii, pisarz wydawał kolejne aż do roku 1872.
Ilustratorami pierwszych (i wielu kolejnych, do dziś) wydań baśni Andersena byli Lorenz Frølich i Vilhelm Pedersen.
Odbiór i analiza Baśnie zostały przetłumaczone na ponad 80 języków. Na język polski tłumaczyli je m.in. Stefania Beylin, Jarosław Iwaszkiewicz, Franciszek Mirandola, Władysław Syrokomla, Czesław Kędzierski i Bogusława Sochańska.
W 1956 powstała międzynarodowa nagroda dla najwybitniejszych twórców literatury dla dzieci – Medal im. H.C. Andersena, przyznawany co dwa lata przez IBBY, a także Lista Honorowa im. H.C. Andersena, na której umieszczane są najlepsze książki dla dzieci i młodzieży.
W roku 2005, z okazji dwusetnej rocznicy urodzin baśniopisarza, Poczta Polska wydała dwa znaczki, na których znajdują się wizerunki postaci z dwóch popularnych baśni Andersena: z Małej Syrenki oraz Królowej Śniegu. Natomiast w Danii postanowiono wydać wszystkie jego baśnie tak, jak je napisał – bez poprawek wydawnictw. To właśnie wydanie, ilustrowane wycinankami Andersena, stało się podstawą przekładu Bogusławy Sochańskiej (Baśnie i opowieści t. 1-3, Poznań, 2006).
W Polsce (wybrane baśnie) są lekturą szkolną od wielu lat. Według Anny Franaszek, były lekturą uzupełniającą w latach 1958, 1960, i 1991–1999, a obowiązkową w 1982 r. Według Karoliny Jędrych natomiast były w spisie lektur z 1959 roku dla klas IV-V; były lekturą uzupełniającą po roku 1970; a ok. 1985 roku zostały dodane do listy lektur dla II-III. Były zalecane jako lektura pod koniec lat 90. (w programie z 1997, obowiązującym do 1999 r.). Ponownie na krótko trafiły do listy lektur dla klas I-III szkoły podstawowej w 2007 r.Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 sierpnia 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół. ze sprostowaniem z 17 września Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół. i następnie ponownie w 2017 r.Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (). (stan na 2017/2018) i były nią nadal w kolejnej dekadzie (stan na 2024/2025).
Według badań z 2017 r. baśnie Andersena należały do najpopularniejszych wśród uczniów niższych klas lektur szkolnych. Wśród ulubionych baśni zarówno dziewczynki jak i chłopcy wymieniają Królową Śniegu.
Według badań Anny Józefowicz z 2022 roku, polscy nauczyciele uznali jednak książkę za średnio wartościową lekturę, krytykując wiele baśni jako „trudne do zrozumienia” dla dzieci i sugerując, że opracowanie jednej byłoby wystarczające z powodu podobieństw między nimi.
Lista baśni Andersena Tytuły baśni (na pierwszym miejscu) według wydania w tłumaczeniu Stefanii Beylin i Jarosława Iwaszkiewicza: Album ojca chrzestnego / Ojca chrzestnego książka z obrazkami (Gudfaders Billedbog) Anioł (Engelen) Anna Lizbet / Anna Lisbet (Anne Lisbeth) Babunia / Babcia (Bedstemoder, En Historie) Bałwan ze śniegu (Sneemanden) Biskup na Börglum i jego krewniacy (Bispen paa Børglum og hans Frænde) Błędne ognie są w mieście (Lygtemændene ere i Byen, sagde Mosekonen) Bociany (Storkene) Brzydkie kaczątko (Den grimme Ælling) Bzowa babuleńka (Hyldemoer) Calineczka (Tommelise) Choinka (Grantræet) Cień (Skyggen) Cierniowa droga sławy (Ærens Tornevei) Ciotka (Moster) Ciotka Fluksja / Ciocia Bólzęba (Tante Tandpine) Co kto może wymyślić (Hvad man kan hitte paa) Co opowiedziała stara Joanna / Opowieść starej Joanny (Hvad gamle Johanne fortalte) Co powiedziała cała rodzina / Co mówiła cała rodzina (Hvad hele Familien sagde) Co przechowane, nie zapomniane / Schowane, nie znaczy zapomniane (Gjemt er ikke glemt) Co się zdarzyło ostowi / Co przeżył oset (Hvad Tidselen oplevede) Coś (Noget) Córka króla moczarów / Córka Króla Błot (Dynd-Kongens Datter) Cudowna / Piękna! (Deilig!) Czerwone trzewiczki / Czerwone buciki (De røde Skoe) Dni tygodnia (Ugedagene) Dobry humor (Et godt Humeur) Dwaj bracia (To Brødre) Dwie baby / Dwie panny (To Jomfruer) Dwunastu podróżnych (Tolv med Posten) Dyrektor teatru marionetek (Marionetspilleren) Dziecięca paplanina (Børnesnak) Dzieje roku / Historia roku (Aarets Historie) Dzielny ołowiany żołnierz / Dzielny żołnierz cynowy (Den standhaftige Tinsoldat) Dzień przeprowadzki (Flyttedagen) Dzień Sądu Ostatecznego / Dzień sądu (Paa den yderste Dag) Dziewczyna, która podeptała chleb (Pigen, som traadte paa Brødet) Dziewczynka z zapałkami (Den lille Pige med Svovlstikkerne) Dziewica Lodów / Lodowa Pani (Iisjomfruen) Dzikie łabędzie (De vilde Svaner) Dzwon / Dzwony (Klokken) Elf różany (Rosen-Alfen) Figury z kart / Karty (Herrebladene) Głębia dzwonu (Klokkedybet) Głupi Jasio / Głupi Jaś (Klods-Hans) Gryka (Boghveden) Historia najmniej prawdopodobna / Najbardziej niewiarygodne... (Det Utroligste) Ib i Krystynka / Ib i mała Christina (Ib og lille Christine) Igła do cerowania (Stoppenaalen) Imbryk / Dzbanek do herbaty (Theepotten) Kaleka (Krøblingen) Kalosze szczęścia (Lykkens Kalosker) Kamień mądrości (De Vises Steen) Klucz od bramy (Portnøglen) Kogut podwórzowy i kogucik na dachu (Gaardhanen og Veirhanen) Kołnierzyk (Flipperne) Kometa (Kometen) Krasnoludek i pani (Nissen og Madamen) Krasnoludek u kupca (Nissen hos Spekhøkeren) Kropla wody (Vanddraaben) Królowa Śniegu (Sneedronningen. Et Eventyr i syv Historier) Krzesiwo / Krzesiwko (Fyrtøiet) Księżniczka na ziarnku grochu (Prindsessen paa Ærten) Kto był najszczęśliwszy / Najszczęśliwsza? (Hvem var den Lykkeligste?) „Kum-kum” Kwiaty małej Idy / Kwiaty Idalki (Den lille Idas Blomster) Latający kufer (Den flyvende Kuffert) Len (Hørren) Listek z nieba (Et Blad fra Himlen) Łabędzie gniazdo (Svanereden) Mała Syrenka (Den Lille Havfrue) Mały Klaus i duży Klaus (Lille Claus og store Claus) Mały Tuk (Lille Tuk) Motyl (Sommerfuglen) Muza nowego stulecia (Det nye Aarhundredes Musa) Najpiękniejsza róża świata (Verdens deiligste Rose) Na końcu morza / Na krańcu morza (Ved det yderste Hav) Na podwórku / Na kaczym podwórku (I Andegaarden) Narzeczeni / Bąk i piłka (Kjærestefolkene / Toppen og bolden) Niegodna kobieta / Nic nie była warta („Hun duede ikke”) Niegrzeczny chłopiec (Den uartige Dreng) Niema księga / Milcząca księga (Den stumme Bog) Nowe szaty cesarza / Nowe szaty króla (Keiserens nye Klæder) Ogier Duński / Holger Duńczyk (Holger Danske) Ogrodnik i jego chlebodawcy (Gartneren og Herskabet) Obrazek z cytadeli / Obrazek z Kastelsvolden (Et Billede fra Castelsvolden) Ole Zmruż-oczko / Ole Śpijsłodko (Ole Lukøie) Opowiadanie / Pewna historia (En Historie) Opowiadanie o matce / Opowieść o matce (Historien om en Moder) Opowiadanie z diun / Opowieść z wydm (En Historie fra Klitterne) Opowieści słonecznego blasku (Solskins-Historier) Ostatnia perła (Den sidste Perle) Ostatni sen starego dębu (Baśń wigilijna) (Det gamle Egetræes sidste Drøm) O tobie mówi bajka (Det er Dig, Fabelen sigter til!) Pasterka i kominiarczyk (Hyrdinden og Skorsteensfeieren) Pchła i profesor (Loppen og Professoren) Peiter, Peter i Peer (Peiter, Peter og Peer) Pewna wiadomość / Rzecz całkiem pewna (Det er ganske vist!) Pierwiosnek / Przebiśnieg (Sommergjækken) Pięć ziarenek grochu / Z jednego gniazda (Fem fra en Ærtebælg) Pióro i kałamarz (Pen og Blækhuus) Pod wierzbą / Pod starą wierzbą (Under Piletræet) Pradziadek (Oldefa'er) Ptak Feniks (Fugl Phønix) Ptak ludowej pieśni / Ptak pradawnej pieśni (Folkesangens Fugl) Rajski ogród (Paradisets Have) Rodzina Grety z kurnika (Hønse-Grethes Familie) Ropucha (Skrubtudsen) Róża z grobu Homera (En Rose fra Homers Grav) Sąsiedzi (Nabofamilierne) Serdeczne zmartwienie / Serdeczny żal (Hjertesorg) Skarbonka (Pengegrisen) Skoczki / Amanci (Springfyrene) Słowik (Nattergalen) Srebrny szyling (Sølvskillingen) Stara latarnia (Den gamle Gadeløgte) Stary nagrobek (Den gamle Gravsteen) Stary Bóg żyje jeszcze (Den gamle Gud lever endnu) Stary dom (Det gamle Huus) Stary dzwon (Napisane dla „Albumu Schillera”) / Stary kościelny dzwon (Den gamle Kirkeklokke) Stary ma zawsze słuszność / Ojciec ma zawsze rację (Hvad Fatter gjør, det er altid det Rigtige) Stokrotka / Polny kwiatek (Gaaseurten) Strażnik Ole (Taarnvægteren Ole) Syn dozorcy (Portnerens Søn) Szczęście można znaleźć nawet w patyku (Lykken kan ligge i en Pind) Szczęśliwa rodzina (Den lykkelige Familie) Szlafmyca starego kawalera (Pebersvendens Nathue) Sznur pereł (Et stykke Perlesnor) Szybkobiegacze / Biegacze (Hurtigløberne) Szyjka od butelki (Flaskehalsen) Ślimak i krzak róży / Ślimak i róża (Sneglen og Rosenhækken) Świece (Lysene) Świnia z brązu (Metalsvinet) Świniopas (Svinedrengen) Talizman (Talismanen) Towarzysz podróży (Reisekammeraten) To wielka różnica / Są różnice („Der er Forskjel”) Umarłe dziecko (Barnet i Graven) Vaenö i Glaenö / Vænø i Glænø (Vænø og Glænø) W dziecinnym pokoju / W dziecięcym pokoju (I Børnestuen) Wiatrak (Veirmøllen) Wiatr opowiada o Waldemarze Daae i jego córkach (Vinden fortæller om Valdemar Daae og hans Døttre) Wicher przemienia szyldy / Wiatr przenosi szyldy (Stormen flytter Skilt) Wielki wąż morski (Den store Søslange) Wszystko na swoim miejscu! (Alt paa sin rette Plads!) Wzgórze elfów / U Króla Olch (Elverhøi) Za tysiąc lat / Za tysiące lat (Om Aartusinder) Zielone istotki / Zielone maleństwa (De smaa Grønne) Złoty skarb (Guldskat) Zły książę (Podanie) (Den onde Fyrste) Z okna przytułku (Fra et Vindue i Vartou) Zupa z kołka od kiełbasy (Suppe paa en Pølsepind) Związek przyjaźni / Pakt przyjaźni (Venskabs-Pagten) Żuk (Skarnbassen) Żydowska dziewczyna / Żydóweczka (Jødepigen)
W 2006 roku Bogusława Sochańska opublikowała nie tłumaczone wcześniej na język polski baśnie: Błękitne góry (De blaae Bjerge) Driada (Dryaden) Elementarz (Abc-Bogen) Hans i Greta (Hans og Grethe) Psyche (Psychen) Spytaj przekupkę! („Spørg Amagermoo'er”!) Tańcz, laleczko, dana, dana! (Danse, danse Dukke min!) Zatopiony klasztor (Det sjunkne Kloster) Dwa obrazki z Kopenhagi (To Billeder fra Kjøbenhavn)Znane w polskim tłumaczeniu jako dwa osobne utwory: Widok z wału fortecznego i Z okna przytułku.
Zobacz też baśnie braci Grimm bajki Babci Gąski Księga tysiąca i jednej nocy literatura dla dzieci i młodzieży 100 najlepszych książek Norweskiego Klubu Książki
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne
baśnie H. C. Andersena w jęz. oryginału (po duńsku): Arkiv for Dansk Litteratur
Kategoria:Lektury szkolne w Polsce Kategoria:Literatura romantyzmu ! Kategoria:Utwory literackie z 1930 Kategoria:Zbiory baśni