Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu – największa biblioteka naukowa w północno-zachodniej Polsce. Jako jedna z 17 w kraju otrzymuje egzemplarz obowiązkowy. Stanowi jednostkę Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza powołaną do obsługi jego zadań naukowych i dydaktycznych. W swojej działalności dąży do zapewnienia optymalnego korzystania z niej pracownikom naukowym, doktorantom i studentom Uczelni. Zachowując charakter biblioteki publicznej, jest miejscem przyjaznym dla użytkowników, organizacją otwartą na potrzeby wszystkich, którzy pragną korzystać z jej zasobów. Jest otwarta na współpracę ze środowiskiem nauki i kultury, inicjuje oraz realizuje działania wspomagające budowanie społeczeństwa wiedzy. Oficjalnym skrótem nazwy Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu jest BUP. Dyrektorem biblioteki jest dr Małgorzata Dąbrowicz.
Biblioteka Uniwersytecka wraz z bibliotekami wydziałowymi i instytutowymi tworzy system biblioteczno-informacyjny UAM.
Status prawny i działalność Biblioteka jest ogólnouczelnianą jednostką organizacyjną Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, podległą rektorowi, pełni funkcję ogólnodostępnej biblioteki naukowej.
Do zadań biblioteki należy w szczególności: organizowanie warsztatu naukowo-dydaktycznego Uniwersytetu przez gromadzenie, opracowanie, przechowywanie, ochronę i udostępnianie materiałów bibliotecznych, wspieranie procesów naukowych oraz dydaktycznych realizowanych w Uniwersytecie, udostępnianie zbiorów własnych oraz innych bibliotek krajowych i zagranicznych poprzez uczestniczenie w wypożyczeniach międzybibliotecznych na zasadach określonych w regulaminie udostępniania zbiorów biblioteki, ochrona narodowego i regionalnego zasobu bibliotecznego, tworzenie zasobów cyfrowych, prowadzenie działalności informacyjnej, prowadzenie działalności bibliograficznej, prowadzenie działalności dokumentującej dorobek naukowy pracowników Uniwersytetu, prowadzenie działalności bibliometrycznej, działalności naukowej, dydaktycznej i szkoleniowej, prowadzenie działalności kulturotwórczej oraz usługowej w zakresie określonym w regulaminie biblioteki, doskonalenie zawodowe pracowników Biblioteki i dbałość o stały rozwój ich kompetencji.
Struktura organizacyjna Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu tworzy system biblioteczno-informacyjny razem z bibliotekami jednostek organizacyjnych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Od 2024 roku bibliotekę tworzy VII oddziałów, sekcje, pracownie, takie jak: Oddział Gromadzenia i Opracowania Zbiorów, Oddział Przechowywania i Kontroli Zasobu, Sekcja Kontroli Zasobu, Sekcja Przechowywania Zbiorów, Oddział Udostępniania, Sekcja Czytelń, Sekcja Wypożyczeń, Oddział Informacji i Transferu Wiedzy, Oddział Zbiorów Specjalnych, Pracownia Dokumentów Życia Społecznego, Pracownia Komiksu, Pracownia Regionalnego Zasobu Bibliotecznego, Pracownia Rękopisów, Pracownia Starych Druków, Pracownia Zbiorów Ikonograficznych. Pracownia Zbiorów Kartograficznych, Pracownia Zbiorów Masońskich, Pracownia Zbiorów Muzycznych, Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej, Oddział Ochrony Zbiorów, Pracownia Digitalizacji, Pracownia Restauracji Książki, Oddział Informatyzacji. Biblioteka prowadzi introligatornię.
W skład specjalistycznych bibliotek naukowych UAM wchodzi Biblioteka Collegium Geographicum, Biblioteka Collegium Historicum, Biblioteka Filologiczna NOVUM – Wydziału Neofilologii i Wydziału Anglistyki, Biblioteka Kampusu Ogrody (Nauki Społeczne), Biblioteka Wydziału Biologii Biblioteka Wydziału Chemii, Biblioteka Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej im. Józefa Tomasza Pokrzywniaka, Biblioteka Wydziału Fizyki, Biblioteka Wydziału Matematyki i Informatyki, Biblioteka Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa, Biblioteka Wydziału Prawa i Administracji, Biblioteka Wydziału Teologicznego, Biblioteka Collegium Polonicum w Słubicach, Biblioteka Instytutu Kultury Europejskiej w Gnieźnie, Biblioteka Nadnoteckiego Instytutu UAM w Pile, Biblioteka Wydziału Pedagogiczno-Artystycznego w Kaliszu, Biblioteka Studium Językowego UAM, Ośrodek Kultury Austriackiej – Biblioteka Austriacka.
Architektura gmachu. Historia i rozbudowa Zabytkowy neobarokowy gmach Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu (dawniej Biblioteki im. Cesarza Wilhelma I) został wzniesiony w latach 1898–1902 według projektu Karla Hinckeldeyna. W literaturze przyjęło się stosowanie terminu stylu „wilhelmińskiego”, który łączy formy renesansu, baroku i klasycyzmu. Gmach reprezentował nowy typ architektoniczny – bibliotekę magazynową z dostępem do książek za pośrednictwem rozbudowanych systemów katalogowych. Koncepcja ta umożliwiła zbudowanie dużej biblioteki na ograniczonym terenie z możliwością rozbudowy. Budynek składa się z dwóch skrzydeł – reprezentacyjnego, frontowego oraz skrzydła tylnego – magazynu książek, przylegającego prostopadle od wschodu. Biblioteka została zlokalizowana na działce po dawnych stajniach artyleryjskich o nieregularnym obrysie. Zbudowanie gmachu reprezentacyjnego o publicznym przeznaczeniu i przewidywanej dużej frekwencji w śródmieściu Poznania stanowiło duże wyzwanie zarówno dla architekta, jak i kierownika budowy – Georga Zeidlera. Monumentalna, trzynastoosiowa fasada zaprojektowana na wzór budowli pałacowych nawiązuje do późnorenesansowych włoskich realizacji, którą podkreśla portal i bogata forma oprawy okna na pierwszym piętrze. Skrzydło frontowe jest trójkondygnacyjne, nakryte dachem czterospadowym. Dominantę wnętrza stanowi otwarta, nakryta przeszklonym dachem przestrzeń reprezentacyjnych schodów prowadzący na piętro. Reprezentacyjna klatka schodowa pełni funkcję łącznika między budynkami. Magazyn książek jest siedmiokondygnacyjny z użytkowym poddaszem, nakrytym dachem dwuspadowym. Oba skrzydła zostały podpiwniczone. Wnętrze użytkowe dla czytelników mieściło na parterze salę wykładową, szatnię, pokój prelegenta. Na I piętrze wypożyczalnię – pomieszczenie z szeroką arkadą maskującą szyb niewielkiej windy towarowej oraz pocztę pneumatyczną i pomieszczenie na księgozbiór podręczny. Od południa na I piętrze ulokowano czytelnię główną z księgozbiorem podręcznym oraz czytelnią czasopism z szafami, oba z drewnianymi galeriami. Po przeciwnej stronie znajdował się gabinet dyrektora, a od frontu obszerny pokój studiów, sąsiadujący z katalogiem.mały|Sowa jako symbol mądrości – emblemat w portalu wejściowym Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu Przejęty przez Uniwersytet Poznański gmach po Kaiser-Wilhelm-Bibliothek szybko stał się zbyt mały i funkcjonalnie niedostosowany do wzrastającej każdego roku liczby czytelników, zbiorów i realizowanych przez bibliotekę usług. W okresie międzywojennym dyrektor Stefan Vrtel-Wierczyński rozpoczął kampanię na rzecz rozbudowy zaplecza magazynowego Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Pierwotny magazyn, zaplanowany na 250–300 tys. woluminów, był już zajęty. Zamierzał zrealizować dawną pruską koncepcję – dobudowania na dziedzińcu równoległego do fasady skrzydła magazynowego. Pomysł ten nie został wykorzystany. Natomiast zmieniono układ magazynowania zbiorów, odchodząc od ich dziedzinowego ustawienia z dodatkowym miejscem na nowe nabytki. Odtąd dodawane były w ciągu bieżącego numeru inwentarzowego. Książki zajęły inne pomieszczenia. W 1928 zrezygnowano z utrzymywania własnej elektrowni i podłączono budynek do sieci miejskiej. Podjęto decyzję o zmianach organizacji przestrzeni bibliotecznej. W 1931 w dawnej czytelni prasy i gazet bieżących powstała na I piętrze Czytelnia Profesorska, a w 1933 parterową salę wykładową przeorganizowano na Czytelnię czasopism. Czytelnia zaprojektowana przez Karola Maszkowskiego, dyrektora Szkoły Zdobniczej w Poznaniu była połączona z Czytelnią główną krętymi schodami.
Po II wojnie światowej budynki przylegające do gmachu od strony północnej uległy zniszczeniu. Powstała koncepcja budowy nowego gmachu, przylegającego do fasady od południa oraz budowy nowego magazynu, równoległego do dotychczasowego skrzydła magazynowego. Rozbudowa miała być realizowana w l. 1948-55, jednak prace przerwano po 3 latach. W 1952 roku oddano do użytku pięciokondygnacyjny nowy gmach, który mieścił pomieszczenia usługowo-biurowe i nową czytelnię ze świetlikiem na czwartym, ostatnim piętrze. Początkowo w nowym gmachu mieściły się biura Zarządu Inwestycji Szkół Wyższych. Elewacja frontowa powstałego po wojnie budynku zaskakuje prostotą. Wyraźnie wyodrębniono kondygnację parterową z dziewięcioma wielkimi prostokątnymi oknami. Powyżej trzykondygnacyjna i 18-osiowa część biurowa miała być urozmaicona gzymsem, zwieńczona balustradą pseudoattyki i ścianą z rzeźbami w okrągłych niszach, jednak projektu nie ukończono. Niestety przerwano budowę magazynu z powodu sytuacji ekonomicznej Polski, a w jego miejsce powstał piętrowy barak pełniący funkcję magazynu.
Istniejący nowy ośmiopiętrowy magazyn biblioteki wzniesiono w 1992 roku. Oba magazyny zostały połączone na wysokości przeszklonym łącznikiem. W nowym magazynie wydzielono dwa klimatyzowane piętra na zbiory zaliczane do Narodowego Zasobu Bibliotecznego, stare druki. W 1999 roku w nowym gmachu oddano do użytku nowoczesną Wypożyczalnię z wolnym dostępem do półek. W gmachu głównym powstała nowa Czytelnia Nauk Prawno-Ekonomicznych. W 2010 hol gmachu oraz pomieszczenia Katalogu i Czytelni czasopism w zostały odnowione w ramach projektu rewitalizacji obiektów UAM ze środków UE. W przestrzeni czytelniczej ulokowano windę z poziomu szatni do I piętra, co poprawiło dostęp do zbiorów dla osób z niepełnosprawnościami. Dokonano gruntownej modernizacji Czytelni czasopism, zbudowano szklano-metalową galerię na podstawie planu architekta Jacka Wilczka. W 2014 otwarto przestrzeń strefy relaksu nazwaną „BU-kawka” obok Czytelni czasopism, pełni ona funkcję kawiarni i miejsca spotkań towarzyskich, swobodnej wymiany myśli i dyskusji naukowych. W przestrzeni zamykającej korytarz założono – Galerię Biblioteki Uniwersyteckiej. Od 2016 roku Czytelnię czasopism przekształcono na Czytelnię NOVA Komiksów i Gazet, w związku bogatą kolekcją komiksów i rosnącym nią zainteresowaniem.
Obecnie w Bibliotece Uniwersyteckiej w Poznaniu znajduje się pięć czytelni – cztery w gmachu głównym: Czytelnia Nauk Społecznych, NOVA. Czytelnia Komiksów i Gazet, Czytelnia Nauk Humanistycznych, Czytelnia Pracowników Nauki oraz w gmachu nowym: Czytelnia Zbiorów Specjalnych i Regionalnych.
Historia mały|Exlibris KWB z adnotacją o Darczyńcy zbioru czasopism
Kaiser-Wilhelm-Bibliothek 1902–1918
Gdy Poznań był jeszcze w zaborze pruskim, powstała niemiecka Kaiser-Wilhelm-Bibliothek. Jej to Biblioteka Uniwersytetu Poznańskiego zawdzięcza lokalizację i architekturę oraz początki zbiorów.
Biblioteka Cesarza Wilhelma oddana została do użytku 14 listopada 1902. Była ona realizacją tzw. Hebungspolitik, termin oznaczający „podniesienie cywilizacyjne” prowincji wschodnich, i od początku porównywano jej powstanie do założenia niemieckiej biblioteki uniwersyteckiej w Strasburgu po przejęciu nowej „prowincji zachodniej”, Alzacji przez Niemcy w 1871.