Strachy – polski czarno-biały dramat filmowy z 1938 w reżyserii Eugeniusza Cękalskiego i Karola Szołowskiego, będący adaptacją powieści Marii Ukniewskiej pod tym samym tytułem. Treścią filmu są losy zawodowe i uczuciowe dwóch tancerek rewiowych, Teresy Sikorzanki (Hanna Karwowska) i Linki Kłoskówny (Jadwiga Andrzejewska), ukazanych na szerszym tle środowiska kabaretowego. Strachy były debiutancką produkcją awangardowej Spółdzielni Autorów Filmowych.

W większości film Cękalskiego i Szołowskiego otrzymał pozytywne recenzje krytyków, jednak dwa miesiące po premierze stał się przedmiotem skandalu, wywołanego przez recenzję prasową Zbigniewa Broncela. Zarzucił on, iż negatywny bohater, Żyd, w powieści nazywający się Fensterglass, w filmie nosi nazwisko Dwierycz, sugerujące polskie pochodzenie. Po kolejnych zarzutach organy państwowe postanowiły wstrzymać wyświetlanie produkcji do czasu wprowadzenia odpowiednich zmian.

Powstały także późniejsze adaptacje powieści Strachy: 4-odcinkowy serial w reżyserii Stanisława Lenartowicza z 1979 i film fabularny Szkoda twoich łez (1983) tego samego reżysera, wykorzystujący materiały ze wspomnianego serialu.

Fabuła Teresa Sikorzanka jest tancerką teatru rewiowego w Warszawie, zakochaną w tamtejszej gwieździe – Zygmuncie Modeckim. Po występie udaje się do jego garderoby, by pożyczyć pieniądze, mimo że nie oddała poprzedniego długu. Mężczyzna nie zgadza się, ale podarowuje jej papierosy, które często mu podkrada. Skończywszy rozmowę z dziewczyną, przyjmuje kierownika rewii, Fensterglassa, aby pomówić na temat ich wspólnych planów założenia własnego teatru. Spotkanie mężczyzn przerywa telefon. Młoda artystka, uwiedziona przez Fensterglassa, prosi o pomoc. Kierownik nie zważa na jej prośbę, nawet gdy ta grozi popełnieniem samobójstwa.

Teresa przychodzi do domu bez pieniędzy, co smuci jej matkę, która żyje z mężem-alkoholikiem, przepijającym większość zarobionych pieniędzy. Następnego dnia w mieszkaniu gości ciotka Aniela. Nie jest zadowolona z zajęcia siostrzenicy. Chwilę później powraca ojciec, drwiący z nieopłacalności artystycznych marzeń córki i żądający, aby została fryzjerką u krewnego. Dziewczyna kłóci się z nim i wypomina mu, że pod jego nieobecność sama zajmowała się utrzymaniem domu.

Teresa idzie do teatru na próbę, ale stojący przed wejściem Modecki, informuje ją, że próba została odwołana. Bawią się na karuzeli. W następnej scenie leży w łóżku, przebrana w jego piżamę. Modecki jest zawiedziony, że tak łatwo dała się uwieźć. Proponuje jej pieniądze i obiecuje pomoc w karierze. W teatrze dziewczyna spotyka koleżanki. W budynku nie ma światła, a pracownicy nie mogą liczyć na zaległe pensje. Girlsy chcą widzieć się w tej sprawie z Fensterglassem. Ma on spotkanie z dyrektorem, który słusznie oskarża go o defraudację środków finansowych instytucji. Jednocześnie, uwiedziona przez niego dziewczyna, zjawia się u niego osobiście. Kierownik wyrzuca ją z biura. Na oczach girls oszukana wychodzi i zaczyna płakać. Tymczasem tancerki otrzymują propozycję pracy w prowincjonalnym miasteczku za 300 złotych miesięcznie. Przed wyjazdem Teresa wyznaje miłość Modeckiemu w liście i zwraca część długu. Planuje również, co kupi za zarobione pieniądze. Dotarłszy na miejsce, tancerki witane są przez dyrektora teatru. Przedstawione są baletmistrzowi Dubence, który pije alkohol u restauratora Krupki i wspomina rosyjską ojczyznę.

Zespół przygarnia do wynajmowanego mieszkania sublokatorkę, ponieważ gospodyni zażądała za stancję więcej pieniędzy niż myślały. Nowo przybyłą okazuje się Paulina Kłoskówna, nazywająca się Linką, owa oszukana przez Fensterglassa tancerka. Teresa i Linka od razu znajdują wspólny język. Główna bohaterka dowiaduje się, że jej przyjaciółka ma narzeczonego, Kazimierza, za którego chciałaby wyjść, ale spodziewa się dziecka Fensterglassa. Obie postanawiają rozwiązać problem u miejscowej „baby”, która dokonuje aborcji. Tymczasem Modecki usiłuje znaleźć Teresę w Warszawie. W nowym programie Dubenko wykonuje swój popisowy taniec diabła, jednak publiczność nie docenia jego kunsztu artystycznego. Teresa i Linka idą na zakupy za pierwsze zarobione pieniądze. Niebawem Teresa otrzymuje złe wiadomości, bowiem ojciec sprzedał mieszkanie, a jej matka i rodzeństwo nie mają środków do życia. Tancerka postanawia odbić jednej z koleżanek bogatego chłopaka i pożyczyć od niego gotówkę. Odchodzi zniesmaczona po jego niemoralnej propozycji. Niebawem Linka, za namową Teresy, jedzie do Warszawy, by spotkać się ze swoim narzeczonym. Równocześnie w teatrze zaczyna pracę magik Emil Śroboszcz. Teresa i Dubenko z zafascynowaniem śledzą jego przedstawienie. Baletmistrz chce poznać tajemnicę numeru z walizką i gołębiami. Iluzjonista wyjaśnia mu, że to nie magia, lecz zręczność.

Będącą na poczcie, w celu przesłania pieniędzy przyjaciółce, Linkę spotyka Fensterglass, który zmusza ją do pojechania z nim. Teresa nie cieszy się długo z nadesłanych pieniędzy, ponieważ gospodyni zabiera większość z nich na poczet zaległych opłat. Sytuacja finansowa teatru jest coraz gorsza, niektóre z girls zaczynają się prostytuować. Także Teresa postanawia podążyć tą drogą. Jej spotkanie na ulicy z potencjalnym klientem przerywa Dubenko, wyjaśniając jej, że musi zachować nieskalaną duszę. Artysta stara się powstrzymać Śroboszcza przed opuszczeniem teatru, po czym wychodzi na swój występ pod wpływem alkoholu i słabnie. W ostatnich słowach prosi Teresę, aby wyjechała, i podaje jej potrzebne pieniądze. Mężczyzna umiera na serce, widząc jeszcze sztuczkę z gołębiami.

Wróciwszy do Warszawy, Teresa zwraca się o pomoc do ciotki Anieli, która z niesmakiem rzuca jej drobne. Dziewczyna znajduje zatrudnienie w „Złotej kurtynie”. Biorąc zaliczkę od dyrektora, którym jest Fensterglass, dowiaduje się, że została polecona przez Modeckiego. Jest zła na jego postępowanie wobec Linki, ten jednak grozi jej więzieniem za proceder, jakiego obie się dopuściły. Fensterglass dopuszcza się również szantażu na Lince. Niebawem Teresa zachodzi do sklepu matki, zakupionego dzięki pożyczce od stryja.

Teresa jest adorowana przez Mietka, ale nie widzi przyszłości tego związku. Tymczasem odnajduje ją Modecki. Upewniwszy się o wierności ukochanej na prowincji, obdarowuje ją psem, zapewniając jednocześnie, że będzie ją wspierał. Nieoczekiwanie dochodzi do konfrontacji adoratorów. Obaj porzucają dziewczynę, uważając, że ich zwodzi. Dopiero, gdy ta doznaje kontuzji podczas próby teatralnej, Modecki przestaje się gniewać i zaczyna opiekę nad ukochaną. Wkrótce otrzymują wspólny program.

Linka zaprasza Teresę na ślub, jednocześnie w liście opisuje dręczące ją myśli i strach, ponieważ nie powiedziała Kazimierzowi o przeszłych uczynkach i groźbach Fensterglassa. Linka popełnia samobójstwo w czasie, gdy program Teresy i Modeckiego cieszy się popularnością wśród publiczności. W trakcie podpisywania umowy dotyczącej współprowadzenia teatru, Teresa informuje o tym Fensterglassa. Umowa nie zostaje zawarta. Modecki jest zły na dziewczynę, ale rozpromienia się na wieść o jej ciąży. Ze względu na jej stan Modecki nakazuje jej pozostanie w domu, sam zaś udaje się do teatru. W czasie snu Teresa ma koszmary, w których spotyka się z Linką. Nie mogąc dodzwonić się do Modeckiego, udaje się do mieszkania przyjaciółki, płacze przy jej trumnie i rozmyśla nad słusznością ich poprzednich wyborów. Wiedziona głosem przyjaciółki, chce wyskoczyć przez okno. W ostatniej chwili ratuje ją Modecki, który zaniepokojony nieodbieraniem przez nią telefonu, wyrusza na poszukiwania. W ostatniej scenie kamera zwrócona jest na drzwi, na których wisi tabliczka z napisem „Teresa i Zygmunt Modeccy”.

Obsada Hanna Karwowska – Teresa Sikorzanka Eugeniusz Bodo – Zygmunt Modecki Jadwiga Andrzejewska – Paulina „Linka” Kłoskówna Józef Węgrzyn – baletmistrz Dubenko Jacek Woszczerowicz – magik Eryk Śroboszcz Jan Kreczmar – Fensterglass Olgierd Skirgiełło-Jacewicz – Mieczysław Radziszewski Józef Kondrat – Konstanty Sikora, ojciec Teresy Helena Buczyńska – Helena Sikora, matka Teresy Saturnin Butkiewicz – restaurator Krupka Pelagia Relewicz-Ziembińska – gospodyni Jerzy Sulima-Jaszczołt – baletmistrz Frączek Nina Dziekanowska – tancerka Stefa Janina Janecka – tancerka Basia Mieczysława Ćwiklińska – ciotka Aniela

Tło historyczne W drugiej połowie 1929 grupa młodych intelektualistów z Warszawy rozpoczęła spotkania, podczas których rozmawiała o kinie i sposobach jego twórczego rozwoju. W lipcu 1930 odbyło się zebranie założycielskie Stowarzyszenia Miłośników Filmu Artystycznego „Start” (rejestracja przez Komisariat Rządu odbyła się dopiero 14 sierpnia 1931). W ciągu kilkuletniej działalności członkami instytucji było niemal 300 osób, wśród których głównymi postaciami byli, między innymi: Eugeniusz Cękalski, Wanda Jakubowska, Stanisław Wohl, Jerzy Zarzycki, Tadeusz Kowalski, Jerzy Toeplitz, Władysław Brun i Aleksander Ford. „Startowcy” poddali krytyce rodzime kino branżowe, dążąc jednocześnie do produkcji własnych filmów o wysokim poziomie artystycznym i wcielenia w życie hasła „filmu społecznie użytecznego”. Poza tym młodzi artyści podjęli się szeregu akcji popularyzatorsko-odczytowych, które miały na celu podniesienia kompetencji odbiorczych widzów, w ten sposób również odrzucania przez publiczność taniej rozrywki filmowej. Działalność realizatorska stowarzyszenia składała się przede wszystkim z krótkometrażowych filmów dokumentalnych. Z jednej strony tworzyli oni reportaże („żywy opis prawdziwych, bieżących wydarzeń, oparty na obserwacji autora”), z drugiej zaś filmy absolutne („obraz rzeczywistości przeżyty wizualnie”). W wyniku problemów wewnętrznych i niekorzystnych przepisów Stowarzyszenie zostało rozwiązane w 1935. Swoistą kontynuacją Startu była, założona w 1937, Spółdzielnia Autorów Filmowych, kierowana przez Wandę Jakubowską. Organizacja prowadziła dalej misję ożywiania kultury filmowej, przede wszystkim jednak skupiła się na produkcji obrazów krótkometrażowych i długometrażowych filmów fabularnych.

Produkcja mały|Aktorki „Strachów” czytają czasopismo „As” podczas przerwy w kręceniu filmu Na początku 1938 Wydawnictwo „Rój” opublikowało debiutancką powieść autobiograficzno-reportażową Marii Ukniewskiej pt. Strachy. Nieznana wcześniej kobieta, która rozpoczynała karierę zawodową jako tancerka teatrów rewiowych, odsłoniła kulisy tego hermetycznego środowiska i życia tamtejszych dziewcząt, jego atmosferę, szarą codzienność, odmienną od gloryfikujących bądź krytycznych opinii społeczeństwa. W swojej powieści autorka podjęła także poważniejsze kwestie, takie jak: drobnomieszczańska obłuda, potajemne aborcje, prostytucja, zawodowa zależność i lęk młodych kobiet przed samotnością. W ten sposób Ukniewska wpisała się w literacki nurt nowego realizmu, rozwijającego się w Polsce w latach 30. XX na czele z grupą „Przedmieście”, który przedstawiał życie codzienne grup społecznych, rzadko znajdujących miejsce na kartach literatury. Spółdzielnia Autorów Filmowych postanowiła uczynić adaptację tej książki swoim pierwszym filmem fabularnym, a realizację artystycznych zamysłów złożyła na barki swoich członków, zaprzyjaźnionych artystów i doświadczonych filmowców. Reżyserami projektu zostali Eugeniusz Cękalski i Karol Szołowski, ich asystentem zaś Ludwik Perski.