Eudialit – minerał zaliczany do gromady krzemianów. Jest krzemianem pierścieniowym. Nazwa minerału pochodzi od złożenia dwóch greckich słów eu = dobrze i dialitos = rozkładalny, co nawiązuje do łatwości rozpuszczenia tego minerału w kwasach. Potocznie eudialit nazywa się krwią północy.
Charakterystyka Krystalizuje w układzie trygonalnym. Eudialit tworzy kryształy o pokroju grubotabliczkowym, krótkosłupkowym i izometrycznym. Czasem przejmuje postać romboedrów. Występuje jako wrosły minerał w postaci zbitych i ziarnistych skupień. Jest kruchym i przeświecającym minerałem o szklistym połysku na świeżej powierzchni. Połysk ten „tłuścieje” wraz z wietrzeniem powierzchni kryształu. W płytkach cienkich jest minerałem bezbarwnym oraz nie wykazuje pleochroizmu. Często zawiera niewielkie ilości ceru, lantanu, itru, manganu, niobu oraz potasu. Minerał ten współwystępuje z mikroklinem, nefelinem, egirynem, lamprofyllitem, lorenzenitem, murmanitem, arfvedsonitem, sodalitem, enigmatytem, rinkitem, lavenitem, tytanitem oraz magnetytem, cyrkonem, sodalitem, molibdenitem, skaleniami, albitem, apatytem i astrofyllitem.
Skład chemiczny Zazwyczaj minerał ten zawiera do 12% ZrO2 oraz 0,3–2,9% (Ce,La,Y)2O3. Występują także odmiany zasobne w FeO i NbO5 – nazywane są eukolitem.
Składnik (1) % wag. (2) % wag. Składnik (1) % wag. (2) % wag. SiO2 50,35 50,14 SrO 0,11 0,47 TiO2 0,38 0,46 Na2O 12,53 14,06 ZrO2 11,80 11,83 F 0,23 – Al2O3 0,44 0,07 Cl 1,47 1,82 REE2O3 6,40 0,37 H2O+ 1,64 1,07 Fe2O3 0,19 0,50 H2O- – 0,12 Nb2O5 0,69 0,11 P2O5 0,03 – FeO 2,41 5,32 S – 0,04 MnO 1,34 0,60 -O=(F,Cl)2 0,43 0,41 MgO 0,13 0,24 ************* ************* ************* CaO 9,74 11,18 Suma 99,88 99,38
Wzory empiryczne z powyższych analiz (1) Na3,85(Ca1,65REE0,19K0,17)Σ=2,01(Fe2+0,32Mn2+0,18Nb0,06Mg0,03)Σ=0,59(Zr0,91Al0,08Ti0,04Fe3+0,001)Si8,02O22(OH2Cl0,39)Σ=2,12 – Kipawa Lake, Kanada (2) Na4,29(Ca1,88K0,28REE0,02)Σ=2,18(Fe2+0,70Mn2+0,08Mg0,06Nd0,01)Σ=0,85(Zr0,98Fe3+0,13Ti0,05Al0,01)Σ=0,1,17Si7,90O22(OH1,12Cl0,43)Σ=1,55 – Masyw Chibiński, Półwysep Kolski, Rosja
Krystalochemia Grupa punktowa 3−2/m Grupa przestrzenna R3−m Parametry komórki elementarnej, a=13,95-14,29Å (b=a), c=29,89-30,49Å Z=12
Geneza Minerał ten powstaje w procesach krystalizacji magmowej powiązanej z powstawaniem masywów sjenitów nefelinowych, granitów alkalicznych i skał z nimi związanych (fojaity, agpaity, lujawuryty, chibinity itp.). Może również powstawać w wyniku pomagmowych procesów pegmatytowych (tzw. pegmatyty agpaitowe) na skutek działającej tam pneumatolizy. Także jako minerał skałotwórczy.
Występowanie Jest to minerał niezwykle rzadki. Występuje głównie na Półwyspie Kolskim w Rosji (Masyw Chibiny i Łowoziero) wśród sjenitów nefelinowych. Poza Masywem Murmańskim można na niego natrafić w Szwecji (Ostergotland), Norwegii (Langesundfjord), Kanadzie w rejonie Kipawa Lake w Quebec, Grenlandii (Julianehaab i Kangerdluarssuk) oraz na Madagaskarrze, USA (Montana, Arkansas), Brazylia (Minas Gerais, São Paulo), Południowej Afryce, Gwinei i Namibii.
Zastosowanie kolekcjonerstwo drobna galanteria ozdobna
Przypisy
Literatura
Bolewski A., Mineralogia szczegółowa, Wydanie III, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1982, . Bolewski A., Manecki A., Mineralogia szczegółowa, Wydawnictwo PAE. Warszawa 1993, . Borkowska M., Smulikowski K., Minerały skałotwórcze, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1973 Majerowicz A., Wierzchołowski B., Petrologia skał magmowych, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1990, . Manecki A, Muszyński M., Przewodnik do petrografii, Uczelniane Wydawnictwa Naukowo-Dydaktyczne AGH, Kraków 2008, . Coдoдoвa Ю.П., Aндреекo З.Д., Грaнaдчикова В.Г., Определитељ ювелирных и поделочных камней, Изд. „НЕДРА”, Москва 1985 Żaba J., Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wyd. Videograf II, Chorzów 2006, .
Kategoria:Krzemiany pierścieniowe