Ulica Warszawska w Katowicach – ulica w Katowicach, łącząca Rynek z ulicą 1 Maja w Zawodziu, przebiegająca równoleżnikowo przez całą swoją długość przez obszar dzielnicy Śródmieście, o długości 972 m.
Jej początki sięgają okresu przedindustrialnego, gdy była drogą prowadzącą z ówczesnej wsi Katowice w kierunku Mysłowic. Z biegiem lat stała się jedną z głównych osi urbanistycznych historycznego centrum miasta, a jej zabudowę tworzą przede wszystkim wille miejskie oraz kamienice mieszczańskie pochodzące z XIX i XX wieku. Do najważniejszych obiektów należą m.in. kamienica pod numerem 1, gmach Banku Spółek Zarobkowych przy pod numerem 7 czy ewangelicki Kościół Zmartwychwstania Pańskiego.
Przebieg Ulica Warszawska rozpoczyna swój bieg przy Rynku w centrum Katowic, biegnąc obok historycznej zabudowy Śródmieścia, budynku dawnego Banku Spółek Zarobkowych, ewangelickiego kościoła Zmartwychwstania Pańskiego, gmachu katowickiego oddziału Narodowego Banku Polskiego i kościoła Mariackiego (placu ks. Emila Szramka), krzyżując się po drodze m.in. z ulicami: Dyrekcyjną, Szkolną, Bankową i Francuską. Krzyżuje się następnie z ulicą ks. Konstantego Damrota, ulicą Górniczą i ulicą Franciszka Druckiego-Lubeckiego – na wysokości ostatniej z nich prostolinijna do tego fragmentu ulica Warszawska zmienia swój kierunek. Swój bieg kończy przy skrzyżowaniu z ulicą Jerzego Dudy-Gracza i ulicą Graniczną. Kontynuacją ulicy Warszawskiej jest ulica 1 Maja w dzielnicy Zawodzie.
Charakterystyka mały|Ulica Warszawska widziana z lotu ptaka na wysokości katowickiego Rynku (2026)|lewo
Ulica Warszawska to droga powiatowa nr 6543S o klasie drogi zbiorczej (Z) i długości 972 m. Jezdnia o nawierzchni bitumicznej w najszerszym miejscu na 11,5 m szerokości, a w najwęższym 5,5 m, natomiast chodnik odpowiednio 9,0 i 0,5 m szerokości. W systemie TERYT ulica widnieje pod numerem 23682, natomiast kody pocztowe dla adresów wzdłuż niej to 40-006, 40-008, 40-009 i 40-010. Pod koniec 2014 roku przy ulicy Warszawskiej zameldowanych było 799 osób. Jest ona w administracji Miejskiego Zarządu Ulic i Mostów w Katowicach. Na całej swojej długości znajduje się w strefie płatnego parkowania.
Ulica Warszawska jest jedną z głównych dróg w katowickim Śródmieściu, będąca jednocześnie drogą wylotową w kierunku wschodnim, łącząc tę część Katowic z Zawodziem. Nie odgrywa jednak znaczącej roli dla ruchu samochodowego, a główny wlot na wschód przejęła biegnąca do niej równolegle aleja Walentego Roździeńskiego. Stanowi natomiast główny szlak pieszo-komunikacyjny ścisłej strefy centrum miasta – deptakiem jest ona na odcinku od Rynku do ulicy Szkolnej.
Ulica Warszawska jest jedną z dróg w osi od ulicy 1 Maja do placu Wolności, przy której ukształtowała się najstarsza część katowickiego Śródmieścia. Zachowało się przy niej szereg zabytkowych willi miejskich, w tym pod nr. 29, 42 i 55. Łączny udział powierzchni zabudowanej w powierzchni terenu w rejonie ulicy Warszawskiej przekracza 75%.
Ulica swoją nazwę bierze od miasta stołecznego Warszawy, do którego pośrednio ona prowadzi, ale być może nadano jej taką nazwę po 1922 roku by pokazać łączność Górnego Śląska z odrodzoną po I wojnie światowej Rzeczpospolitą Polską.
Historia mały|lewo|Ulica Warszawska, zaznaczona czerwoną linią, na mapie Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1933 roku mały|lewo|Nieistniejąca już Willa Grundmanna
Droga w śladzie obecnej ulicy Warszawskiej powstała na początku XIX wieku jako alternatywny szlak prowadzący do centrum ówczesnej wsi Katowice. Na mapie układu przestrzennego miejscowości z 1823 roku droga istnieje jako ważna trasa prowadząca do Mysłowic.
Pierwotnie ciąg ulic prowadzących do Rynku (dawniej Friedrichplatz) nazywał się Chausseestraße / Chausee von Myslovitz, a w 1857 roku nazwę zmieniono na Friedrichstraße. Była to główna oś w kierunkach wschód – zachód (razem z Grundmannstraße – ulica 3 Maja oraz Bismarckstraße – ulica Gliwicka).
Do najwcześniejszych budynków przy obecnej ulicy Warszawskiej należał jednopiętrowy dom Adolfa Fröhlicha pod numerem 3, wzniesiony w 1847 roku w stylu neorenesansowym. W kolejnym roku na początku dzisiejszej ulicy Warszawskiej (wówczas był to adres Rynek 12), w miejscu obecnego Domu Handlowego „Zenit”, otwarto pierwszy hotel w Katowicach. Od nazwiska jednego z właścicieli (Karl Welt) był popularnie nazywany hotelem Welta. W 1850 roku w hotelowej sali restauracyjnej na parterze wystąpił ze swoją orkiestrą Johann Strauss.
W połowie XIX wieku znajdował się tu Urząd Gminy (Chausseestraße 2). W 1856 roku w niewielkim domu przy Friedrichstraße aptekarz Tripitz założył pierwszą katowicką aptekę (później przeniesiona na Mühlstraße – dziś ulica Młyńska). 1 sierpnia 1876 roku przy tej ulicy powstała również Adlerapotheke („Apteka pod Orłem”) w Spiszowym Domu. Została ona założona przez aptekarza Liedkiego, a później należała do radcy miejskiego Herzbergera.
mały|Początek ulicy Warszawskiej przy Rynku (pocztówka z początków XX wieku) mały|Willa Ignatza Grünfelda (po prawej)
Kiedy w 1865 roku Katowice uzyskały prawa miejskie ustalono, iż obecna ulica Warszawska będzie biegła tylko do granicy miasta, a boczną uliczkę, oddzielającą Katowice od gminy Bogucice, nazwano Grenzstraße (ulica Graniczna). W 1871 roku, po podpisaniu ugody z zarządem dóbr Tiele-Wincklerów o nieodpłatne przekazanie ulicy miastu, zaczęto ją brukować.
Według królewskich pruskich pomiarów krajowych z 1881 roku (wydanych w 1883 roku), skrzyżowanie Friedrichstraße i Sedanstraße (obecnie ulica Andrzeja Mielęckiego) leży 264,2 m powyżej poziomu morza.
Uregulowane w fazie wczesnoprzemysłowej proste odcinki traktów i dróg wiejskich zachowały się i były włączane w sieć ulic miejskich, a dwie główne osie komunikacyjne – równoleżnikowa (obecnie ulica Chorzowska i dalej ulica Warszawska) i południkowa (obecnie aleja Wojciecha Korfantego, a dalej ulica Pocztowa i ulica Tadeusza Kościuszki) – stały się głównymi osiami kanwy urbanistycznej Śródmieścia Katowic.
Charakterystycznym elementem krajobrazu miasta w najwcześniejszym okresie rozwoju była dzielnica willowa, rozciągnięta wzdłuż wschodniego odcinka głównej osi urbanistycznej – szosy mysłowickiej (obecnie ulica Warszawska). Część willi w kolejnych latach przebudowano na kamienice czynszowe bądź zburzono. W początkach XX wieku ulica Warszawska była główną drogą wjazdową do Katowic od strony wschodniej. 20 czerwca 1922 roku wkroczył nią do miasta gen. Stanisław Szeptycki ze swoimi wojskami – w tym celu na wysokości budynku o numerze 2 ustawiono specjalną bramę z polskim orłem i napisem „Niech żyje Polska – Niech żyje Górny Śląsk”.
W 1926 roku drodze nadano imię marsz. Józefa Piłsudskiego. Rok później oficynę drukarską o nazwie „Drukarnia Handlowa” z siedzibą przy ulicy J. Piłsudskiego 33 założyli bracia Hil i Berek Sztrochlicowie z Będzina. Jesienią 1927 roku ulica została w kilku miejscach wybrukowana kostką drewnianą. W latach 30. XX wieku przy ulicy pod numerem 49 zlokalizowany był III Komisariat Policji, a pod numerem 21 – hotel „Czora” z trzema pokojami. Podczas II wojny światowej przy ówczesnej Friedrichstraße znajdowała się siedziba grupy gospodarczej wytopu metali Schlesische AG für Bergbau und Zinkhüttenbetrieb.
Po 1945 roku drodze przywrócono nazwę ulica Warszawska. W kolejnych latach dawne ogrody przy willach zostały w większości zlikwidowane celem poszerzenia drogi. W 1973 roku wyburzono willę Friedricha Grundmanna. Teatr Śląski w 1981 roku otworzył tu Scenę Kameralną (ulica Warszawska 2). W 1999 roku zawaliła się kamienica przy ulicy Warszawskiej 9 (narożna z ulicą Andrzeja Mielęckiego). W 2006 roku otwarto nowe połączenie drogowe z ulicą Warszawską – ulicę Jerzego Dudy-Gracza.
W połowie lipca 2022 roku rozpoczęto prace związane z przebudową nawierzchni ulicy, a zakończono je pod koniec 2023 roku. W ich ramach ograniczono ruch samochody na odcinku od skrzyżowania z ulicą Dyrekcyjną do ulicy Francuskiej – na odcinku do ulicy Szkolnej drogę przekształcono w deptak. Nasadzono także dużą ilość zieleni oraz pojawiły się nowe elementy małej architektury.
Obiekty zabytkowe i miejsca pamięci mały|Kamienica pod numerem 2 (2022) mały|Kamienica przy ulicy Warszawskiej 5 oraz kawiarnia „Kryształowa” (2008) mały|Gmach dawnego Banku Spółek Zarobkowych w Katowicach (później Banku PKO) przy ulicy Warszawskiej 7 (2014) mały|Ulica Warszawska 10, kamienica z 1868 roku (przebudowana w 1912 roku) mały|Kamienica przy ulicy Warszawskiej 15, wybudowana w 1893 roku (2008) mały|Ewangelicki kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Katowicach (2022) mały|Willa Edwarda Nacksa pod nr. 29 (2026) mały|Kamienica mieszkalno-handlowa przy ulicy Warszawskiej 32 (2024) mały|Kamienica biurowa (ul. Warszawska 33) mały|Kamienice pod numerami 34, 36 i 38 mały|Budynek Starostwa Powiatowego w Katowicach pod numerem 45 (2013) mały|Kamienica mieszkalno-usługowa przy ulicy Warszawskiej 51 (2021) mały|Kamienica mieszkalno-handlowa przy ulicy Warszawskiej 53 (2021) mały|Klasztor Sióstr Elżbietanek (nr 52/54) oraz kamienica pod numerem 56 (2024)
Obiekty zabytkowe i historyczne: Kamienica mieszkalno-handlowa (ul. Warszawska 1) – z 1874 roku według projektu Paula Jackischa z Bytomia w stylu eklektycznym z elementami neorenesansu (nr rej. A/1561/25 z 30 grudnia 1994 roku); kamienica znajduje się w miejscu dawnego ogrodu hotelu „Welt”, Kamienica (ul. Warszawska 2) – z 1908 roku według projektu architekta Metzinga z Berlina w stylu modernizmu (nr rej. A/1449/91 z 30 grudnia 1991 roku i A/603/2020 z 10 lutego 2020 roku), Kamienica mieszkalno-handlowa (ul. Warszawska 3) – z 1948 roku w stylu funkcjonalizmu; jest to obiekt murowany z żelbetu i cegły, tynkowany i pięciokondygnacyjny; posiada sfazowany narożnik, a na piętrach gzymsy nad- i podokienne, Budynek biurowy (ul. Warszawska 4) – z 1954 roku, wzniesiony w stylu socrealistycznym; stanął w miejscu kamienicy wybudowanej około 1870 roku, której pierwszym właścicielem był kupiec i fabrykant mebli Erdmann Guss, Kamienica mieszkalno-handlowa (ul. Warszawska 5) – zbudowana w 1890 roku w stylu historyzmu i eklektyzmu z elementami neobarokowymi według projektu Arthura Häuslera, w miejsce jednopiętrowego domu projektu Ignatza Grünfelda z około 1859 roku; w 1891 roku rozbudowano oficynę tylną według projektu Paula Frantziocha, w 1898 roku dokonano przebudowy partery kamienicy, a w 1900 roku nadbudowano oficynę tylną według projektu A. Zimmermanna; pod numerem 5 od 1950 roku funkcjonowała kawiarnia „Kryształowa”; działała tu także m.in. Galeria Fotografii Związku Polskich Artystów Fotografików, którą otwarto w styczniu 1979 roku, Kamienica handlowo-usługowa (ul. Warszawska 6) – z 1897, projektu Ludwiga Goldsteina w stylu neobarokowym (nr rej. A/1391/89 z 23 października 1989 roku; obecnie nr rej. A/1166/23); budynek zastąpił wcześniejszy dom z lat 70. XIX wieku; kamienicę wzniesiono na planie „U” ze zwartą bryłą i nieznacznie zryzalitowanymi osiami skrajnymi; posiada charakterystyczne loggie bakonowe w skrajnej lewej i prawej osi, Budynek Banku Spółek Zarobkowych (ul. Warszawska 7) – z 1925 roku według projektu inż. Jareckiego opracowanego dwa lata wcześniej (bądź cały gmach został wybudowany w 1923 roku), powstały po przebudowie willi Sacksa z 1876 roku (dom wbudowano w nowy obiekt); w latach międzywojencyh gmach był siedzibą Komisji Mieszanej dla Górnego Śląska oraz Polskiego Radia w Katowicach; po II wojnie światowej gmach stał się własnością banku PKO (nr rej. A/1386/89 z 10 października 1989 roku), Gmach bankowy (ul. Warszawska 8) – z 1928 roku w stylu wtórnego neoklasycyzmu (nr rej. A/702/2020 z 23 października 1989 roku); powstał w miejscu kamienicy z 1868 roku projektu Ignatza Grünfelda, Kamienica (ul. Warszawska 10) – wybudowana w 1868 roku według projektu L. Boenischa w stylu neorenesansowym; w latach 1910–1912 przebudowano ją i powiększono w stylu historyzmu; pod numerem 10, na drugim piętrze, mieszkał dr Andrzej Mielęcki,