mały|Jubileuszowe logo wsi Uzarzewo z okazji 720-lecia istnienia Uzarzewo (dawn. niem. Talfeld) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Swarzędz, nad Jeziorem Uzarzewskim i rzeką Cybiną.

Wieś szlachecka Urzazowo położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiegoAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 41.. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie poznańskim.

Historia

Średniowiecze i nowożytność Pierwsza lokacja wsi miała miejsce w sąsiedztwie wczesnośredniowiecznego grodziska z XIII wieku. W tym samym stuleciu nastąpiła ponowna lokacja wsi na prawie niemieckim, co wiązało się z przesunięciem zabudowań bliżej brzegu Jeziora Uzarzewskiego.

Najstarszym udokumentowanym właścicielem dóbr był biskup poznański Andrzej Zaremba Szymonowic, który w 1306 roku przekazał dziesięcinę z Uzarzewa kościołowi św. Małgorzaty na poznańskiej Śródce. Kolejnym właścicielem był wojewoda kaliski Beniamin (zamordowany z polecenia Macieja Borkowica). W kolejnych wiekach majątek często zmieniał właścicieli, należąc m.in. do rodów:

Górków i Gryżyńskich (XIV–XV w.) Opalińskich i Potulickich (XV–XVI w.) Iwińskich i Mielżyńskich (XVI–XVII w.) Morawskich i Zdunowskich (XVII–XVIII w.) Napruszewskich i Działyńskich (XVIII w.) Kurcewskich (przełom XVIII i XIX w.)

W skład historycznego majątku ziemskiego wchodziły: wieś, dwór z folwarkiem, kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła, plebania, młyn wodny na Cybinie, Olędry (zwane Katarzynkami lub „Rajskiem”), folwark Święcinek, karczma „Zjawieniec” oraz kolonia Uzarzewo, powstała w wyniku pruskiej regulacji i uwłaszczenia chłopów w latach 1831–1840.

XIX i XX wiek W 1827 roku dobra uzarzewskie nabyli na licytacji (subhastacji) Józef Otto Lipski i Anna z Kraszkowskich. W 1855 roku, poprzez małżeństwo Zenobii Lipskiej z Józefem Żychlińskim (herbu Szeliga), majątek przeszedł w ręce rodziny Żychlińskich, którzy zarządzali nim przez kolejne 90 lat. Ostatnim prywatnym właścicielem dóbr do 1945 roku był Józef Żychliński (1886–1969).

W 1913 roku majątek obejmował obszar 901 hektarów. Po II wojnie światowej dobra zostały upaństwowione – początkowo przekazano je w użytkowanie Polskim Kolejom Państwowym, a następnie utworzono tu Państwowe Gospodarstwo Rolne (PGR), podlegające m.in. pod kombinaty w Pomarzanowicach i Owińskach.

Po transformacji ustrojowej w 1990 roku gruntami zarządzała Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa (później ANR). Areał o powierzchni ok. 800 ha wraz z folwarkiem został wówczas wydzierżawiony spółce pracowniczej.

Zabytki i atrakcje turystyczne thumb|Kościół św. Michała Archanioła w Uzarzewie

Grodzisko Na wschodniej skarpie jaru pod Uzarzewem znajdują się pozostałości XIII-wiecznego stożkowatego gródka mieszkalno-obronnego, który strzegł przeprawy przez dolinę Cybiny. Do czasów współczesnych zachował się prostokątny kopiec o wysokości ok. 5 metrów, otoczony suchą fosą oraz czytelnymi reliktami wału obronnego. Pierwotnie na majdanie wznosiła się drewniana wieża oblepiona gliną.

Zespół pałacowy Żychlińskich z poł. XIX wieku

Obecny budynek mieszkalny wzniesiono w latach 1860–1865 w miejscu dawnego drewnianego dworu. Budulec (częściowo pochodzący z rozebranej kaplicy św. Katarzyny na Rajsku) zaczął gromadzić w 1840 roku Józef Otto Lipski. Projekt budynku przypisuje się architektom z kręgu Stanisława Hebanowskiego. Pod koniec XIX lub na początku XX wieku obiekt rozbudowano, m.in. o trójkondygnacyjną wieżę od strony południowej.

Architektonicznie budynek reprezentuje typ neorenesansowej willi włoskiej (analogiczne obiekty z tego okresu znajdują się w Dusinie, Biezdrowie, Gorzyczkach i Biedrusku). Jest to obiekt piętrowy, nakryty płaskim dachem, z płytkim ryzalitem w części centralnej zwieńczonym attyką.

Po 1945 roku w pałacu mieściły się biura PGR oraz mieszkania pracownicze. W pałacu i zabudowaniach pałacowych od 1977 roku mieści się Muzeum Przyrodniczo-Łowieckie (oddział Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie). Multimedia w Wikimedia Commons.

Park pałacowy

Wokół pałacu rozciąga się park krajobrazowy w stylu angielskim o powierzchni 6,5 ha. Jego ostateczny kształt nadał pod koniec XIX wieku architekt zieleni August Denizot, który wkomponował nowe nasadzenia w istniejący stary drzewostan. Na terenie parku znajdują się stawy połączone strumieniem.

Kościół św. Michała Archanioła w Uzarzewie wraz z plebanią z poł. XIX wieku. Multimedia w Wikmedia Commons.

We wsi znajduje się również budynek dawnej Szkoły Podstawowej oraz zabudowania Gospodarstwa Rolnego Skarbu Państwa (dawnego Państwowego Gospodarstwa Rolnego).

Urodzeni w Uzarzewie

Aleksander Woźny – polski ksiądz archidiecezji poznańskiej, kaznodzieja, więzień obozów koncentracyjnych w Buchenwaldzie i Dachau oraz powojennego okresu stalinowskiego, proboszcz parafii św. Jana Kantego w Poznaniu.

Liczba ludności RokLiczba ludności20185262019534202052520215082022502202349320244812025460

Zobacz też Uzarzewo-Huby

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Audycja , Ratajska Telewizja Kablowa

* Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)