Polski Kontyngent Wojskowy Orlik (PKW Orlik, ang. Polish Military Contingent Orlik, PMC Orlik)Formalne nazwy kontyngentów: PKW Orlik 1-2: Polski Kontyngent Wojskowy w składzie Sił Sojuszniczych Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego w operacji wojskowego nadzoru przestrzeni powietrznej Republiki Estońskiej, Republiki Litewskiej i Republiki Łotewskiej PKW Orlik 3: Polski Kontyngent Wojskowy w składzie Sił Sojuszniczych Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego w misji wojskowej nadzoru przestrzeni powietrznej Republiki Estońskiej, Republiki Litewskiej i Republiki Łotewskiej PKW Orlik 4-13: Polski Kontyngent Wojskowy w składzie Sił Sojuszniczych Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego w misji wojskowego nadzoru przestrzeni powietrznej Republiki Estońskiej, Republiki Litewskiej i Republiki Łotewskiej. – wydzielony komponent Sił Powietrznych, przeznaczony do ochrony przestrzeni powietrznej państw bałtyckich rotacyjnie od 2006 roku.

Historia thumb|left|MiG-29 z 1 eltW związku z wejściem do struktur NATO Litwy, Łotwy i Estonii oraz brakiem w ich siłach powietrznych samolotów przechwytujących, zdolnych do przeciwdziałania w przypadku naruszeń przestrzeni powietrznej tych państw, Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego zdecydowała o rozpoczęciu w marcu 2004 operacji lotniczej Baltic Air Policing, mającej za zadanie strzec nienaruszalności przestrzeni powietrznej państw bałtyckich. Wykonują je wydzielone komponenty lotnicze poszczególnych krajów Sojuszu w ramach Zintegrowanego Systemu Obrony Powietrznej NATO w ciągu kilkumiesięcznych zmian (PKW Orlik 1: 3-miesięczna, 2-9: 4-miesięcznych) i operujące z 1 Bazy Lotniczej w litewskich Szawlach, a od 2014 roku także z polskiej 22 Bazy Lotnictwa Taktycznego w Malborku i z estońskiej Bazy Lotniczej Ämari.

W listopadzie 2005 polski rząd zdecydował o wydzieleniu do operacji jednostki Sił Powietrznych i rozpoczęły się przygotowania do użycia pierwszego Polskiego Kontyngentu Wojskowego Orlik (był to jeden z niewielu przypadków nadania kontyngentowi nazwy własnej, niezwiązanej z miejscem pobytu, kryptonimem operacji lub akronimem nazwy sił pokojowych). Była to pierwsza zagraniczna operacja Sił Powietrznych w ramach kontyngentu wojskowego.

Podczas misji Orliki podlegają Combined Air Operations Centre w Uedem (CAOC UE) w NiemczechDo 2008 Combined Air Operation Centre-2 (2 Połączone Centrum Operacji Powietrznych). wchodzącego w skład Allied Air Command w RammsteinW latach 2004–2010 Component Command Air Headquarters (Dowództwo Komponentu Sił Powietrznych NATO), w latach 2010–2013 Headquarters Allied Air Command (Sojusznicze Dowództwo Sił Powietrznych NATO)., który na czas polskiej zmiany współpracuje z Dowództwem Operacyjnym Rodzajów Sił ZbrojnychDo 2013 Dowództwem Sił Powietrznych i Dowództwem Operacyjnym SZ., a ich zadania polegają na: patrolowaniu stref powietrznych krajów bałtyckich, udzielaniu pomocy samolotom znajdującym się w sytuacji awaryjnej, wspólnych ćwiczeniach z pilotami L-39 Litewskich Sił Powietrznych, zapewnieniu bezpieczeństwa żołnierzom i cywilom.

Komponent lotniczy PKW Orlik stanowią 4 samoloty, z czego 2 są w ciągłej gotowości bojowej: podczas zmian I-VI PKW (2006-2015) były to myśliwce MiG-29 z 1 Skrzydła Lotnictwa Taktycznego, od VII zmiany (2017) są to myśliwce F-16 Jastrząb z 2 Skrzydła Lotnictwa Taktycznego. Komponent lądowy tworzy personel techniczny, nawigatorski, logistyczny, administracyjny i łącznościowy z różnych jednostek SP oraz strzegący bezpieczeństwa bazy żandarmi i oficerowie kontrwywiadu.

Od 1 maja 2014, w związku z kryzysem krymskim na Ukrainie kraje bałtyckie po raz pierwszy są zabezpieczone przez kontyngenty lotnicze z czterech krajów. Podczas 36. zmiany BAP były to: Dania – 4 F-16 w Ämari, Francja – 4 Dassault Rafale w Malborku, Polska – 4 MiG-29 w Szawlach (Polska była państwem wiodącym – Lead Nation – 36. zmiany BAP), Wielka Brytania – 4 Eurofighter Typhoon w Szawlach.

Dla porównania: podczas 39. zmiany BAP, gdy Polska była Support Nation, czyli państwem wspierającym, były to: Belgia – 4 F-16 w Malborku, Hiszpania – 4 Eurofighter Typhoon w Ämari, Polska – 4 MiG-29 w Szawlach, Włochy – 4 Eurofighter Typhoon w Szawlach (Lead Nation). PKW Orlik 7 w 2017 był zmianą przełomową z kilku względów: pierwszy raz kontyngent Sił Powietrznych w misji nadzoru powietrznego przestrzeni państw bałtyckich stanowiły myśliwce wielozadaniowe F-16 Jastrząb, kontyngent po raz pierwszy działał w ramach pięciomiesięcznej zmiany, ze względu na przedłużenie jego działania w trakcie pełnienia dyżuru we wrześniu operował on z bazy lotniczej w Malborku (był to specyficzny przypadek, kiedy to polski kontyngent wojskowy prowadził działania operacyjne z terytorium Polski).

Zmiany Zmiana Zmiana BAP Baza lotnicza Początek Koniec Dowódca Samoloty Wystawiająca Liczebność Postanowienie o użyciu PKW Orlik 8. Szawle 01.01.2006 31.03.2006 ppłk pil. Robert Cierniak 4 MiG-29 23 BL, 1 elt 68 PKW Orlik 2 16. 15.03.2008 30.06.2008 ppłk pil. Mariusz Biajgo 22 BL, 41 elt 86 PKW Orlik 3 24. 30.04.2010 01.09.2010 ppłk pil. Robert Kozak 23 BL, 1 elt 97 PKW Orlik 4 30. 27.04.2012 31.08.2012 ppłk pil. Leszek Błach 22 BLT 99 PKW Orlik 5 36. (LN) 01.05.2014 01.09.2014 ppłk pil. Krzysztof Stobiecki 22 BLT 96 PKW Orlik 6 39. (SN) 12.01.2015 27.04.2015 ppłk pil. Piotr Iwaszko 23 BLT 120 PKW Orlik 7 44. (LN) Szawle 01.05.2017 31.08.2017 ppłk pil. Piotr Ostrouch 4 F-16 31 BLT 140 45. (SN) Malbork 31.08.2017 01.10.2017 100 PKW Orlik 8 49. (LN) Szawle 02.01.2019 02.05.2019 ppłk pil. Adam Kalinowski 31 BLT 140 PKW Orlik 9 52. (SN) Ämari 02.01.2020 30.04.2020 ppłk pil. Krzysztof Duda 32 BLT 140 PKW Orlik 10 58. (LN) Szawle 30.11.2021 31.03.2022 ppłk pil. Paweł Stajniak 31 BLT 148 PKW Orlik 11 60. (SN) Szawle 01.10.2022 01.12.2022 ppłk pil. Michał Kras 32 BLT 150 61. (LN) 01.12.2022 30.03.2023 PKW Orlik 12 64. (SN) Ämari 01.12.2023 28.02.2024 ppłk pil. Michał Zloch 31 BLT 150 PKW Orlik 13 69. (LN) Szawle 31.03.2025 31.07.2025 ppłk pil. Dawid Kij 32 BLT 150 LN – Lead Nation, państwo wiodące; SN – Support Nation, państwo wspierające.

PKW Orlik 7: 135 misji, w tym 29 startów na przechwycenie (Alfa Scramble) w czasie 592 h PKW Orlik 8: 141 misji, w tym 22 Alfa Scramble w czasie 597 h PKW Orlik 9: ok. 120 misji, w tym ok. 20 Alfa Scramble w czasie ponad 500 h

Kontyngenty w innych operacjach NATO Air Policing W 2010 w operacji Icelandic Air Policing miały wziąć udział polskie F-16, jednak ze względu na kryzys gospodarczy zrezygnowano z wysłania tych myśliwców do Islandii. Byłaby to pierwsza misja bojowa polskich Jastrzębi, jednak debiut zagraniczny nastąpił dopiero w 2016 w ramach PKW OIR Kuwejt, a w roku następnym F-16 skierowano także do PKW Orlik. Ostatecznie do użycia Polskiego Kontyngentu Wojskowego na Islandii doszło w 2021.

W 2016, w związku z niedostatecznym poziomem gotowości własnych sił powietrznych, rządy Rumunii i Bułgarii zwróciły się do kierownictwa Sojuszu Północnoatlantyckiego o wsparcie w ramach NATO Air Policing. Jednym z państw, które zaoferowało pomoc była Polska, która w 2015 nawiązała już współpracę w zakresie wojsk lotniczych z Bułgarią (wspólne szkolenia oraz wsparcie logistyczne i techniczne bułgarskich MIG-29 ze strony polskich wojskowych zakładów lotniczych). W lipcu 2016 zatwierdzona została koncepcja powołania wydzielonego komponentu Sił Powietrznych pod nazwą Polski Kontyngent Wojskowy Orlik B (PKW Orlik-B) na bazie 4 myśliwców MiG-29 z 23 BLT, który przeszedł szkolenie pk. Jastrząb-16 i miał zostać skierowany na Bałkany jesienią 2016. Ostatecznie do użycia kontyngentu nie doszło (nie wydano stosownego postanowienia w tej sprawie).

We wrześniu 2022 Słowackie Siły Powietrzne ze względu na brak personelu oraz możliwości serwisowania sprzętu wycofały z użycia myśliwce MiG-29, jednak z powodu opóźnień w dostawach nowoczesnych samolotów wielozadaniowych F-16 utraciły one możliwość realizowania zadań ochrony przestrzeni powietrznej. 27 sierpnia 2022 ministrowie obrony Czech, Polski i Słowacji podpisali deklarację o przejęciu tych zadań przez siły powietrzne Czech i Polski w latach 2022-2024. Polskie F-16 oraz MiG-29 i czeskie Saab JAS 39 Gripen mają pełnić misję jednocześnie, w zależności od konkretnej sytuacji, operując z baz macierzystych. Polska formalnie nie zaangażowała kontyngentu wojskowego, zgodnie z postanowieniem Prezydenta RP operację Sił Zbrojnych RP poza granicami państwa określono jako użycie załóg statków powietrznych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w misji wojskowego nadzoru przestrzeni powietrznej Republiki Słowackiej w ramach Systemu Zintegrowanej Obrony Powietrznej i Przeciwrakietowej Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego (NATINAMDS) w liczebności do 10 żołnierzy od 1 września 2022 do 31 grudnia 2023.

Odznaczenia za udział w kontyngencie

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Polskie kontyngenty wojskowe Kategoria:Stosunki polsko-estońskie Kategoria:Stosunki polsko-litewskie Kategoria:Stosunki polsko-łotewskie Kategoria:NATO Air Policing Kategoria:Siły Powietrzne Kategoria:Wojsko litewskie Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 2006 Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 2023