Franciszek Loeffler (ur. 4 września 1875 w Kielcach lub Radomsku, zm. 24 lutego 1919 w Kielcach) – działacz socjalistyczny i niepodległościowy. Lider Polskiej Partii Socjalistycznej w Kielcach. Komisarz rządu Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego, a następnie rządu Jędrzeja Moraczewskiego na Kielce i powiat kielecki. Poseł na Sejm Ustawodawczy w 1919, działacz oświatowy i publicysta.
Życiorys Ukończył w 1894 gimnazjum filologiczne w Kielcach, w czasie nauki szkolnej należał do tajnych kół samokształceniowych. Po ukończeniu szkoły pracował w Rządzie Gubernialnym w Kielcach, a następnie w cukrowni w Łyczkowicach oraz w Busku i Kielcach jako prokurentJerzy Pająk, Jerzy Z. Pająk, Loeffler Franciszek Dominik [w:] Świętokrzyski Słownik Biograficzny, T. 2 1795–1918, pod red. Jerzego Szczepańskiego, Kielce 2009, s. 288–289.. Od 1895 był członkiem pierwszego koła Polskiej Partii Socjalistycznej w Kielcach. Stał się jednym z liderów PPS i członkiem Komitetu Okręgowego, za co w 1898 został uwięziony na siedem miesięcy w X pawilonie Cytadeli Warszawskiej, a następnie wydalony z granic Królestwa. Po powrocie uczestniczył w wydarzeniach rewolucji 1905 roku, m.in. organizował w 1906 pierwszy związek zawodowy – Stowarzyszenie Górników w Kielcach, oraz uczestniczył w strajku szkolnym.
Po rozbiciu struktur PPS, zaczął brać udział w działalności oświatowej. Był członkiem konspiracyjnego zarządu Czytelni Naukowej, powstałej w 1906. Współdziałał w organizowaniu Towarzystwa Biblioteki Publicznej w Kielcach. Był członkiem zarządu Towarzystwa, w 1909 pełnił funkcję sekretarza (1909), później wiceprezesa, prowadził też księgowość. Organizował również Stowarzyszenie Kursów dla Analfabetów Dorosłych. Organizator 152 ruchomych kompletów książek dla nauczycieli i robotników na Kielecczyźnie. Był korespondentem „Robotnika” i „Jedności Robotniczej” oraz współpracownikiem pisma „Echa Kieleckie” (1906–1907).
Po rozpoczęciu I wojny światowej współpracował z utworzoną przez Józefa Piłsudskiego Polską Organizacją Narodową. Po opuszczeniu Kielc przez legionistów pierwszej Kompanii Kadrowej, zagrożony aresztowaniem, opuścił miasto i przeniósł się do Jabłonkowa na Śląsku Cieszyńskim. Do Kielc powrócił w połowie 1915, przy współpracy z Jędrzejem Moraczewskim odbudował struktury PPS. W latach 1915–1919 był przewodniczącym Okręgowego Komitetu Robotniczego PPS w KielcachJózef Ławnik, PPS w województwie kieleckim w latach 1918–1939 w świetle materiałów administracji państwowej, Kielce 1996, s. 20.. Podjął również działalność na rzecz konsolidacji organizacji niepodległościowych. Współtworzył Zjednoczone Organizacje Niepodległościowe w Kielcach. Był czołowym działaczem lewicy niepodległościowej w Kielcach. Od grudnia 1915 do lutego 1917 był członkiem Centralnego Komitetu Narodowego w WarszawieJerzy Z. Pająk, O rząd i armię. Centralny Komitet Narodowy (1915–1917), Kielce 2003, s. 246, . Pełnił funkcję przewodniczącego Narodowej Rady Okręgowej Ziemi Kieleckiej, a następnie był członkiem władz Unii Demokratycznej i potem Okręgowej Komisji Porozumiewawczej Stronnictw Niepodległościowych w Kielcach. Od grudnia 1915 do marca 1917 pełnił funkcję redaktora naczelnego pisma „Ziemia Kielecka”, organu NROZK popieranego przez POW, Ligę Kobiet Pogotowia Wojennego oraz PPS. Uczestniczył w pracach POW, a od 1917 kierował okręgiem kieleckim Pogotowia Bojowego PPS. W latach 1916–1917 pełnił mandat radnego Kielc. 15 października 1917 odsłaniał tablicę ku czci Tadeusza Kościuszki, w setną rocznicę jego śmierci. Ponieważ podczas uroczystości Franciszek Loeffler wraz z PPS wystąpili z czerwonym sztandarem, biskup Augustyn Łosiński przeniósł uroczystości kościelne na 21 października.
W listopadzie 1918 uczestniczył w rozbrajaniu żołnierzy austriackich w Kielcach. Od listopada 1918 pełnił funkcję komisarza Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego a następnie Jędrzeja Moraczewskiego na Kielce i powiat kielecki. W pierwszych dniach stycznia 1919 został oskarżony przez „Gazetę Warszawską”, a za nią 4 stycznia przez „Gazetę Kielecką”, że jako komisarz rządu skierował do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych raport nr 17, dotyczący wysyłania agitatorów celem przeciwdziałania agitacji kleru i prawicy w trakcie wyborów. Minister spraw wewnętrznych zaprzeczył istnieniu takiego raportu, jednak zwrócił się do komisarza, że gdyby fakt wysyłania agitatorów miał miejsce, jest to czynność niedopuszczalnaMonitor Polski, Nr 4 z 7 stycznia 1919 r.. Prawdopodobnie jednak dokument taki nie powstał.
W wyborach parlamentarnych w 1919, został wybrany jako jeden z czternastu posłów PPS do Sejmu Ustawodawczego z obszaru zaboru rosyjskiego w okręgu nr 24 (Sandomierz-Opatów-Iłża)Kazimierz Więch, Polska Partia Socjalistyczna 1918–1921, Warszawa 1978, s. 374.. Zmarł w lutym 1919, w trakcie epidemii tyfusu plamistego w Kielcach. Na jego miejsce do Sejmu Ustawodawczego wszedł z listy PPS Antoni Pączek.
Życie prywatne Urodził się w rodzinie drobnego kupca Jana Loefflera i Klementyny z domu Rejchelt. Od 1898 jego żoną była Jadwiga Walentyna z domu Jokiel, z którą miał córkę Jadwigę oraz synów Jana i Juliusza. Został pochowany na cmentarzu Starym w Kielcach, kwatera 6-BBohaterowie ostatniej wojny i matka Gombrowicza, „Gazeta Wyborcza”, 30 października 2007..
Odznaczony Krzyż Walecznych (1918) Order Odrodzenia Polski (pośmiertnie 1919) Krzyż Niepodległości (pośmiertnie 1930)
Upamiętnienie Jego imię nosi od 1948 jedna z ulic w Kielcach. Jak zwrócili uwagę czytelnicy lokalnej gazety „Echo dnia”, władze miasta błędnie oznaczyły ulicę imieniem: „F. Leofflera” zamiast „F. Loefflera”„Leofflera”? „Chyba ktoś z wielkich miłośników Leo Beenhakkera sporządził tę tabliczkę”, „Echo Dnia”, 17 kwietnia 2009 [dostęp 2026-01-29]..
Przypisy
Bibliografia Jerzy Pająk, Jerzy Z. Pająk, Loeffler Franciszek Dominik [w:] Świętokrzyski Słownik Biograficzny, T. 2 1795–1918, pod red. Jerzego Szczepańskiego, Kielce 2009, s. 288–289 Profil na stronie Biblioteki Sejmowej Nota biograficzna na stronie OMPiO w Kielcach
Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Żeromskiego w Kielcach Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Narodowej Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Pogotowia Bojowego PPS Kategoria:Członkowie Centralnego Komitetu Narodowego w Warszawie (1915–1917) Kategoria:Ludzie urodzeni w Kielcach Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Starym w Kielcach Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej (1892–1906) Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej (1909–1918) Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej (1919–1939) Kategoria:Posłowie na Sejm II Rzeczypospolitej (województwo kieleckie) Kategoria:Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1919–1922) Kategoria:Radni Kielc Kategoria:Uczestnicy rozbrajania żołnierzy austriackich w Królestwie Polskim 1918 Kategoria:Uczestnicy strajków szkolnych w Królestwie Kongresowym (1905–1908) Kategoria:Urodzeni w 1875 Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Zmarli w 1919