Bezzałogowy statek powietrzny, bezzałogowy system powietrzny (skr. BSP); pot. dronang. drone, dosł. „truteń”. – statek powietrzny, który nie wymaga do lotu załogi obecnej na pokładzie oraz nie ma możliwości zabierania pasażerów, pilotowany zdalnie lub wykonujący lot autonomicznie.
Nazewnictwo w Polsce W odniesieniu do platform powietrznych w polskim nazewnictwie formalnym, zwłaszcza lotniczym i regulacyjnym, stosuje się przede wszystkim określenia „bezzałogowy statek powietrzny” (BSP) oraz „system bezzałogowego statku powietrznego” (SBSP), natomiast „dron” pozostaje nazwą potoczną. W polskiej literaturze naukowej i techniczno-wojskowej spotyka się także starsze lub alternatywne określenia, takie jak „bezpilotowy statek powietrzny”, „bezzałogowy aparat latający” (BAL), „bezzałogowy statek latający” (BSL), „bezpilotowiec” i „bezzałogowiec”; odnotowywano również użycie nazwy „dron”, zwłaszcza wobec aparatów jednorazowych albo celów powietrznych. Część autorów uznaje przy tym formę „bezzałogowy” za trafniejszą od „bezpilotowy”, ponieważ operator może znajdować się na ziemi, a określenie „bezpilotowy” proponuje rezerwować dla konstrukcji w pełni autonomicznych. W nowszych polskich opracowaniach „dron” bywa traktowany jako określenie popularne lub potoczne, a zarazem używane wymiennie z BSP; równocześnie odróżnia się sam statek powietrzny od szerszego systemu obejmującego również łączność, nawigację i stację naziemną. W niektórych opracowaniach administracyjnych i zakupowych spotyka się także nazwę „bezzałogowy pojazd powietrzny”, obecną między innymi w klasyfikacji CPV.
Zastosowanie wojskowe Urządzenia tego rodzaju, bez żadnego wyposażenia, już od czasów I wojny światowej stosowane były do trenowania oddziałów przeciwlotniczych jako latające cele. Latające bomby V-1 stosowane przez Niemców do bombardowania Londynu, czy też pociski manewrujące też zaliczane mogłyby być do kategorii BSP, niemniej pojazdy tego typu są bronią samą w sobie i nie mogą być – w odróżnieniu od BSP – powtórnie wykorzystane.
Obecnie bezzałogowe statki powietrzne wykorzystywane są przez siły zbrojne głównie do obserwacji i rozpoznania przez co zwykle wyposażone są w osprzęt służący do obserwacji w postaci głowic optoelektronicznych. Uzbrojone i przeznaczone do wykonywania działań bojowych statki są określane jako „bezzałogowe bojowe statki powietrzne” lub „drony bojowe”.
Klasyfikacja + Klasyfikacja BSP według NATO z 2009 rokuMilitarium | Klasyfikacje i wymagania dla bezzałogowych statków powietrznych.. Na podstawie tej klasyfikacji wyróżnia się trzy zasadnicze klasy BSP Klasa I masa: < 150 kg; zastosowanie: wsparcie operacji na poziomie taktycznym, czyli na szczeblu drużyny, plutonu bądź kompanii; czas lotu: do 6 h Klasa II masa: 150 – 600 kg; zastosowanie: wsparcie operacji na poziomie taktycznym, czyli na szczeblu batalionu bądź brygady; czas lotu: do 24 h Klasa III masa: > 600 kg; zastosowanie: wsparcie operacji na poziomie operacyjnym i strategicznym; czas lotu: do 40 h
ważne informacje: operacje na wysokich pułapach (> 3000 m) + Klasyfikacja BSP według masy Oznaczenie Masa Przykład BSP Bardzo ciężki [Super Heavy] >2000 kg RQ-4 Global Hawk Ciężki [Heavy] 200 – 2000 kg A-160 Średni [Medium] 50 – 200 kg Raven Lekki [Light] 5 – 50 kg RPO Midget Bardzo lekki [Micro] <5 kg Dragon Eye + Klasyfikacja BSP według maksymalnej wysokości n.p.m. Kategoria Maksymalna wysokość n.p.m. Przykład BSP Niska < 1000 m Pointer Średnia 1000 – 10 000 m Finder Wysoka > 10 000 m Darkstar
Podział według przeznaczenia Z punktu widzenia przeznaczenia operacyjnego wojskowe bezzałogowe statki powietrzne można dzielić na kilka częściowo nakładających się kategorii. Najbardziej podstawowy podział obejmuje BSP rozpoznawcze i obserwacyjne oraz BSP uderzeniowe. Do pierwszej grupy należą systemy wykorzystywane do rozpoznania, obserwacji, pozyskiwania celów i budowania świadomości sytuacyjnej. W aktualnych materiałach armii amerykańskiej opisuje się je m.in. jako systemy krótkiego, średniego i dalekiego zasięgu rozpoznania (short-range reconnaissance, medium-range reconnaissance, long-range reconnaissance), których podstawowe role obejmują reconnaissance, surveillance i target acquisition.
BSP uderzeniowe stanowią kategorię szerszą. Obejmuje ona zarówno systemy wielokrotnego użytku przenoszące uzbrojenie lub zrzucające ładunki, jak i systemy jednokierunkowe (one-way attack, OWA), czyli przeznaczone do zniszczenia celu przez bezpośrednie uderzenie bez powrotu do operatora.
W obrębie BSP jednokierunkowych wyróżnia się amunicję krążącą (loitering munitions). Jest to broń jednorazowego użycia, zdolna do oczekiwania nad rejonem celu, jego wyszukania i porażenia przez zderzenie. W publicystyce i części literatury wojskowej systemy tej klasy bywają określane jako „drony kamikaze” lub „drony samobójcze”, jednak nie jest to nazwa tak precyzyjna jak amunicja krążąca lub BSP jednokierunkowy.
Do podziału funkcjonalnego można dodać również BSP przechwytujące (drony przechwytujące), czyli bezzałogowe statki powietrzne przeznaczone do zwalczania innych BSP, zwłaszcza małych dronów rozpoznawczych, amunicji krążącej oraz dronów jednokierunkowych. W źródłach anglojęzycznych są one określane m.in. jako counter-UAS interceptors, interceptor drones albo kinetic interceptor drones. W praktyce obejmują zarówno systemy zużywalne lub jednorazowego użycia, przeznaczone do zniszczenia celu przez uderzenie lub inny efekt bojowy, jak i systemy wielokrotnego użytku, które przechwytują wrogi dron bez jego natychmiastowego zniszczenia. Ze względu na przeznaczenie defensywne BSP przechwytujące są zwykle omawiane w ramach systemów C-UAS (counter-unmanned aircraft systems), a nie tylko jako odmiana klasycznych BSP uderzeniowych.
Zastosowanie cywilne mały|WB Electronics FlyEye
Bezzałogowe statki powietrzne stosuje się również w badaniach naukowych. Szczególnie przydatne są w monitorowaniu obszarów podbiegunowych. Wykonują pomiary grubości warstwy ozonowej, zliczają populacje fok, tworzą mapy zbiorników wody spływającej podczas roztopów, mierzą grubość lodu, badają zanieczyszczenia atmosfery i przepływ aerozoli nad Oceanem Spokojnym. Niekiedy jednostki naukowe konstruują własne modele do swoich badań, takie jak Meridian, opracowany przez studentów University of Kansas.
Wykonane z powietrza zdjęcia mogą posłużyć do oceny stanu obiektów rozmieszczonych na dużych obszarach. Loty dronami były w tym celu wykorzystywane między innymi przez Wody Polskie do inwentaryzacji urządzeń melioracyjnych, takich jak rowy melioracyjne, przepusty, progi itp. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju zdecydowało się także współfinansować podobny projekt, mający na celu opracowanie systemu monitorowania stanu infrastruktury kolejowej pozostającej pod zarządem PKP PLK.
W cywilnym zastosowaniu mogą one pełnić funkcję przekaźników telekomunikacyjnych, Amazon od dłuższego czasu zapowiada już chęć dostarczania swoich przesyłek poprzez dronyPrime Air., podobnie jak Domino’s Pizza przewiduje ich zastosowanie przy dostawie pizzyDomino’s ‘DomiCopter’ drone can deliver two large pepperonis.. Firma P4, polski dostawca usług telekomunikacyjnych poszerzy swoją ofertę o dron Parrot AR.Drone 2.0 Elite Edition, który jest dostępny dla każdegoBlog Play – rzecznik prasowy sieci Play – Marcin Gruszka..
Prowadzone są testy zastosowania dronów do szybkiego dostarczania defibrylatora typu AED (automated external defibrillator) do pacjenta z nagłym zatrzymaniem akcji serca.
Firma Google zakupiła producenta dronów Solar 60< i planuje początkowo umieścić drony w przestrzeni, na wysokości 20 km nad poziomem morza. Zamontowane panele słoneczne umożliwią BSP przemieszczanie się przez 5 lat i użyte będą do dostarczenia połączenia internetowego mieszkańcom najmniej zamożnych terenów na świecie, jednocześnie docierając do miejsc, w których dostarczenie Internetu było wcześniej nieosiągalneGlobalny Dyktator Google, „Świat Wiedzy”, numer 7/2014, Warszawa 2014 r., s. 20–28..
Projektowane są też coraz częściej do akcji poszukiwawczo-ratowniczych (m.in. w jaskiniach), a także w kryminalistyce rozpoznawczej i wykrywczej.
Kolejnym miejscem zastosowania BSP jest branża nieruchomości, która używa bezzałogowych systemów latających do fotografowania i nagrywania budynków, które posiada w swojej ofercie. Wiele firm z różnych branż idzie ich śladem, wykonując zdjęcia w miejscach trudno dostępnych lub z perspektywy, którą trudno uchwycić w normalnych warunkachDrony w branży nieruchomości.. Niektórzy eksperci są zdania, że drony zrewolucjonizują rynek telewizyjny i reklamowy. Już dziś możemy obejrzeć wiele reklam telewizyjnych, które zostały nagrane dzięki wykorzystaniu kamer zainstalowanych na niewielkich latających obiektach. Dzięki temu drony znalazły zastosowanie w reklamach i marketinguDziś każdy może mieć drona, czyli wszystko, co musisz wiedzieć o zdalnie sterowanych maszynach..
Bezzałogowe statki powietrzne również pomagają uwiecznić ekstremalne chwile osobom, które trenują wyczynowe sporty. Osoby odpowiedzialne za nagrania nie muszą już podążać ich krokiem, gdyż zrobi to za nie dron. Wystarczy im kontroler lotu w dłoni i specjalne gogle wyświetlające obraz z kamer.
Dziennikarze również wykorzystują drony do nagrania obrazu z lotu ptaka. Dzięki temu możemy oglądać obraz z samego serca akcji. Operator może to zrobić bezpośrednio z wozu transmisyjnego, a przy użyciu maszyn o większym zasięgu, nawet z siedziby redakcji.
BSP cieszą się zainteresowaniem wśród grup przestępczych i hakerów. Jeden z hakerów, Samy Kamkar, opracował metodę, dzięki której potrafi przejmować kontrolę nad dronami Parrot. SkyJack to dron przeprogramowany przez Samy’ego, który jest w stanie znaleźć w przestrzeni powietrznej dron Parrot i przejąć kontrolę nad jego kamerami i sterowaniem.
Angielscy gangsterzy wykorzystują bezzałogowy system latający do szukania nielegalnych plantacji marihuany. Lampy oświetlające rośliny wydzielają ciepło, które widziane jest przez kamery termowizyjne. Przestępca nachodzi nielegalnego plantatora i przywłaszcza jego plony, by móc je później sprzedać z zyskiem. Gangsterzy twierdzą, że nie sprawdzają co i kto ma w domu, tylko szukają miejsc nielegalnych upraw.
W Polsce funkcjonuje regularne połączenie dronowe pomiędzy Szpitalem Czerniakowskim a szpitalami w Sochaczewie i w Pułtusku. Transportujące próbki do badań bezzałogowce odbywają loty po kilka razy dziennie – po ok. 60 km w jedną stronę. Loty są realizowane na podstawie szczególnego zezwolenia Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego.
Uregulowania prawne Wszystkie cywilne statki powietrzne (załogowe i bezzałogowe) działają zgodnie z konwencją chicagowską o lotnictwie cywilnym. Międzynarodowa Organizacja Lotnictwa Cywilnego – agencja ONZ nadzorująca rozwój i bezpieczeństwo transportu lotniczego – wyznaczyła terminy objęcia regulacjami poszczególnych kategorii bezzałogowców: do 2018 – wstępna integracja z ruchem lotniczym w przestrzeni powietrznej, bez obszarów wydzielonych, do 2028 – pełna integracja, zapewniająca „przejrzystość działania w przestrzeni powietrznej”, w której bezzałogowce są widoczne dla służb kontroli ruchu lotniczego i są w stanie komunikować się z nimi.