Serafin, imię świeckie Leonid Michajłowicz Cziczagow (ur. 9 czerwca lub 9 stycznia 1856 w Petersburgu, zm. 11 grudnia 1937 w Butowie) – metropolita Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, święty prawosławny, jeden z Soboru Świętych Nowomęczenników i Wyznawców Rosyjskich.
Pochodził z rodziny o tradycjach wojskowych. W dzieciństwie został oddany do Korpusu Paziów, a po ukończeniu nauki w szkole wojskowej został oficerem artylerii. Pod wpływem doświadczeń z wojny rosyjsko-tureckiej 1876–1878 oraz spotkań z Janem Kronsztadzkim postanowił odejść ze służby i zostać duchownym. Po śmierci żony wstąpił do Ławry Troicko-Siergijewskiej, po czym pełnił kolejno obowiązki przełożonego monasterów Spaso-Jewfimiejewskiego w Suzdalu i Zmartwychwstania Pańskiego w Istrze. W 1905 został biskupem Suchumi, przenoszony następnie na katedry orłowską i twerską, odwołany z urzędu w 1917 przez zjazd duchowieństwa i świeckich z powodów politycznych. Członek Związku Narodu Rosyjskiego, konserwatysta, w okresie poprzedzającym obalenie caratu działacz monarchistyczny.
W 1928 mianowany metropolitą leningradzkim i gdowskim; w 1933 odszedł w stan spoczynku. Cztery lata później aresztowany, skazany na śmierć i rozstrzelany.
Życiorys Dzieciństwo i służba wojskowa Leonid Cziczagow urodził się w rodzinie szlacheckiej o tradycjach wojskowych, wywodzącej się z regionu Kostromy. Jego pradziadek uczestniczył w badaniach Oceanu Arktycznego w czasie rządów carycy Katarzyny II, zaś dziadek, admirał Paweł Cziczagow walczył w wojnie francusko-rosyjskiej w 1812. Ojciec przyszłego świętego, Michaił Nikiforowicz Cziczagow, był pułkownikiem artylerii, żonatym z Marią Nikołajewną. Leonid Cziczagow został ochrzczony 20 października 1856 w wojskowej cerkwi św. Aleksandra Newskiego przy Michajłowskiej szkole wojskowej.
Ukończył carski Korpus Paziów. W 1875 złożył z wyróżnieniem końcowe egzaminy i otrzymał stopień porucznika. Został wcielony do pierwszej baterii Jego Wysokości konno-artyleryjskiej brygady gwardii. W tym stopniu walczył w wojnie rosyjsko-tureckiej (1876–1878), uczestnicząc m.in. w bitwie pod Plewną, otrzymując za odwagę Krzyż Zasługi Wojskowego orderu Świętego Jerzego.
W 1878, po zakończeniu działań wojennych, Leonid Cziczagow wrócił do Petersburga. Spotkał tam znanego w całej Rosji duchownego, Jana KronsztadzkiegoPóźniejszego świętego prawosławnego.. Po rozmowie z kapłanem młody oficer uznał go za swój moralny autorytet, pozostawał z nim w kontakcie i podejmował ważniejsze decyzje jedynie posiadając na nie błogosławieństwo Jana. W roku następnym Leonid Cziczagow ożenił się z Natalią Dochturową. Z tego związku przyszły na świat córki Wiera, Natalia, Leonida i Jekatierina. Rodzina Cziczagowych odznaczała się, na tle innych arystokratycznych związków, głęboką religijnością.
Jako oficer Leonid Cziczagow otrzymał również szereg odznaczeń zagranicznych, w tym Legię Honorową (za udział, jako specjalista ds. artylerii, w manewrach sprzymierzonej z rosyjską armii francuskiej) oraz ordery rumuńskie, greckie, bułgarskie i czarnogórskie. W 1881 otrzymał awans na sztabs-kapitana. W czasie służby wojskowej opublikował Pamiętnik Cara – Wyzwoliciela w Dunajskiej Armii, Francuską artylerię w 1882 roku (na podstawie doświadczeń z manewrów), Przykłady z minionej wojny 1877–1878. Wspierał finansowo sobór św. Sergiusza z Radoneża w Klemieniewie, który pełnił funkcję głównej świątyni wojskowej dla wojsk artyleryjskich Rosji.
Doświadczenie wojny miało głęboki wpływ na młodego oficera. Leonid Cziczagow ukończył kursy medyczne, by móc w przyszłości udzielać pomocy rannym żołnierzom, prowadził badania nad leczeniem przy użyciu substancji pochodzenia roślinnego. Zainteresował się również teologią. Samodzielne studia w tym kierunku sprawiły, że postanowił złożyć dymisję ze służby i wstąpić do stanu duchownego. Z decyzją tą nie mogła pogodzić się jego żona, która ostatecznie zaakceptowała jego plany po rozmowie z Janem Kronsztadzkim.
Kapłan right|thumb|Wiera, Natalia, Leonida i Jekatierina Cziczagow. Spośród czterech córek Serafina (Cziczagowa) dwie – Natalia i Leonida – wstąpiły do żeńskich monasterów. Obie przyjęły imię zakonne Serafina. Również jego wnuczka Warwara Czorna, z tym samym imieniem, została mniszką. 15 kwietnia 1890 (lub w roku następnym) Leonid Cziczagow złożył dymisję, która została przyjęta. Następnie razem z rodziną przeniósł się na stałe do Moskwy. Tam, w cerkwi Dwunastu Apostołów w kompleksie zabudowań Kremla, 26 lutego 1893 przyjął święcenia diakońskie, zaś dwa dni później – kapłańskie. Pracę duszpasterską prowadził początkowo w parafii, w której został wyświęcony. Ze względu na zły stan techniczny świątyni, do której został skierowany, musiał sam wyłożyć na jej remont 15 tys. rubli. Za swoją pracę na rzecz cerkwi Dwunastu Apostołów został wyróżniony prawem noszenia nabiedrennika i skufii. W 1895, po ciężkiej chorobie, zmarła jego żonaWedług innych źródeł Natalia Cziczagowa zmarła trzy lata później, por. Серафим (Чичагов). W 1896 kapłan został wyznaczony na kapelana oddziałów artylerii stacjonujących w garnizonie moskiewskim, obejmując tym samym opiekę nad opuszczoną od 30 lat cerkwią św. Mikołaja w moskiewskiej dzielnicy Stary Wagankow. Ponownie jego osobisty wkład finansowy pozwolił wyremontować obiekt.
Będąc kapłanem, ks. Leonid Cziczagow kilkakrotnie pielgrzymował do monasterów w Sarowie i Diwiejewie, gdzie pod wpływem spotkań z dwiema mniszkami pamiętającymi jeszcze działalność uważanego za świętego mnicha Serafina oraz z jurodiwą Paszą Sarowską, postanowił opracować kronikę historii monasteru i życia Serafina i przyczynić się tym samym do kanonizacji mnicha. Ostatecznie opracował również kronikę monasteru w Diwiejewie, opublikowaną w 1896. W monasterze w Diwiejewie kapłan pochował również zmarłą żonę i przygotował (nigdy niewykorzystany) grób dla siebie.
Mnich right|thumb|Monaster Spaso-Jewfimiejewski w Suzdalu right|thumb|Serafin (Cziczagow) w szatach archimandryty Po stracie żony ks. Cziczagow postanowił złożyć śluby zakonne. Córki, w wieku od 9 do 15 lat, powierzył opiece innych osób. 14 sierpnia 1898 został mnichem Ławry Troicko-Siergijewskiej, w której żył przez rok. Przyjął imię zakonne Serafin. 30 sierpnia został zwolniony z obowiązków kapelana wojskowego. Jako zakonnik opracował rys historyczny Zosimowej Pustelni Smoleńskiej Ikony Matki Bożej. W 1899 został wyznaczony na przełożonego monasteru Spaso-Jewfimiejewskiego w Suzdalu, z godnością archimandryty. W momencie objęcia przez niego obowiązków przełożonego kompleks budynków monasterskich był w bardzo złym stanie technicznym i wymagał natychmiastowej renowacji. W obiektach klasztoru byli również przetrzymywani chorzy psychicznie duchowni prawosławni. Archimandryta Serafin uzyskał od oberprokuratora Świętego Synodu 6 tys. rubli na remont miejsca odosobnienia dla duchownych i przekształcenia go w skit, sam zaś zebrał 100 tys. rubli na odnowienie monasteru.
W 1902 kronika monasteru w Diwiejewie została wydana po raz drugi. Według wspomnień metropolity Serafina po tym wydarzeniu miał mu się ukazać mnich Serafin z Sarowa i zapytać o jego życzenie. Duchowny odpowiedział mu jednak, iż pragnie tylko być obok niego. W tym momencie postać Serafina zniknęła. Publikacja pracy miała wpływ na przyspieszenie procesu kanonizacyjnego Serafina z Sarowa, na osobiste życzenie cara Mikołaja II. Archimandryta Serafin wszedł w skład komisji badającej relikwie mnicha, której przewodniczył metropolita Włodzimierz (Bogojawleński). 29 stycznia 1903, m.in. na podstawie ustaleń tejże komisji, Świątobliwy Synod Rządzący Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego ogłosił Serafina z Sarowa świętymGabriel (Hagioryta), M. Jakimiuk, J. Misiejuk, Święty Serafim Sarowski żywot i pouczenia, Bratczyk, Hajnówka 1999, , ss.28-29. Mnich Serafin (Cziczagow) wziął udział w uroczystościach kanonizacyjnych, które miały miejsce w lipcu tego samego roku w monasterze w Sarowie. Napisał również akafist ku czci nowego świętego. W tym samym roku opracował żywot świętego mnicha Eutymiusza Suzdalskiego.
Ze względu na zasługi położone w zarządzaniu klasztorem w Suzdalu oraz wysoką ocenę jego tekstów hagiograficznych został wyznaczony na przełożonego monasteru Nowe Jeruzalem. Pełniąc te zadania, archimandryta Serafin przeprowadził remont jego głównego soboru pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego.
Biskup Działalność w Rosji carskiej 10 kwietnia 1905 w soborze Zaśnięcia Matki Bożej na Kremlu moskiewskim miała miejsce jego chirotonia na biskupa suchumskiego, w której jako konsekratorzy brali udział metropolita moskiewski Włodzimierz oraz biskupi Tryfon (Turkiestanow) oraz Serafin (Gołubiatnikow). W eparchii tej trwały zamieszki związane z wydarzeniami rewolucyjnymi 1905; biskup uczestniczył w załagodzeniu konfliktów między Rosjanami a ludnością gruzińską. 6 listopada 1906 został przeniesiony na katedrę orłowską i siewską. Według własnych wspomnień na miejscu zastał ogromny chaos organizacyjny, wiele źle zarządzanych parafii oraz znajdujące się w podobnym stanie seminarium duchowne. W pierwszych miesiącach po przybyciu do Orła biskup sam odprawiał dziennie 3–4 Święte Liturgie, co było wywołane brakiem kapłanów. Za podstawę dla odnowy działalności eparchii duchowny uznał gruntowną naprawę życia poszczególnych parafii. Według jego koncepcji parafia miała być nie tylko ośrodkiem życia duchowego, ale i wspólnotą zaangażowaną społecznie. W sporządzonej później pracy na ten temat, zatytułowanej O odrodzeniu życia parafialnego pisał m.in.:
Duchowny zachęcał również do szerszego udziału kobiet w radach parafialnych i realizowaniu przez nie zadań związanych z dobroczynną działalnością parafii, podkreślał również szczególną odpowiedzialność biskupa diecezjalnego jako wzoru dla wszystkich duchownych i koordynatora życia parafialnego. Zadania te miały spełniać rady parafialne, które biskup Serafin zakładał w parafiach swojej eparchii zgodnie z zaleceniami Świętego Synodu.
Działalność biskupa orłowskiego prowadzona w tym kierunku zyskała mu uznanie Świątobliwego Synodu Rządzącego i doprowadziła do zaliczenia go w poczet jego pomocniczych członków. Synod doszedł również do wniosku, że energiczny hierarcha powinien zostać przeniesiony do eparchii, w której sytuacja była jeszcze trudniejsza. Dlatego też 16 września 1908 dotychczasowy biskup orłowski i siewski został mianowany biskupem kiszyniowskim i chocimskim. Dwanaście dni później Serafin (Cziczagow) dotarł do Kiszyniowa. W jednym z listów nadesłanych z tego miasta skarżył się na brak duchowieństwa i personelu pomocniczego nawet w soborze w Kiszyniowie, jak również na problemy w kontaktach z ludnością, wywołane faktem, że mieszkańcy wsi, Mołdawianie, nie znali języka rosyjskiego. Mimo tego hierarcha starał się kontynuować działalność, jaką prowadził w eparchii orłowskiej, zakładając rady parafialne i działając na rzecz podniesienia poziomu pracy duchowieństwa. W czasie pracy w Kiszyniowie wydał dwa tomy swoich kazań. Przyczynił się do spopularyzowania kultu Herbowieckiej Ikony Matki Bożej. Rozbudował kompleks budynków eparchii kiszyniowskiej o dom mieszczący salę koncertową, bibliotekę, szkołę psalmistów, sklepy. Jego działalność zyskała uznanie nie tylko Świętego Synodu, ale i cara Mikołaja II. Wiosną 1909 udał się do Petersburga, by odwiedzić grób zmarłego rok wcześniej Jana Kronsztadzkiego, który pozostawał jego ojcem duchowym. right|thumb|Arcybiskup twerski i kaszyński Serafin ze swoją córką Jekatieriną i jej mężem (1916) W 1911 na polecenie Świątobliwego Synodu Rządzącego udał się do Pustelni Optyńskiej, by zbadać problemy występujące wśród mnichów żyjących w filialnym wobec niej skicie św. Jana Chrzciciela. Na miejscu stwierdził, że zarzuty łamania ślubów zakonnych przez przełożonego skitu, mnicha Warsonofiusza, były bezpodstawne. Za sprawą jego interwencji zakonnik został archimandrytą i przełożonym monasteru Starogołutwińskiego w Kołomnie.